Бир хитай шопурниң баянлири: "әмди мән шинҗаңға һәргиз бармаймән!"

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-08-20
Share
Шаир вә физик қасим сидиқниң Тамлири сим тикән билән қоршалған "кәспий техника маарип мәркизи" дәп аталған хитай лагериниң үстигә бихәтәрлик камера орнитилған. 2018-Йили 4-сентәбир.
REUTERS

Бир хитай шопур уйғур диярида дуч кәлгән қатму-қат назарәт вә тосалғулар, районниң нәқәдәр қаттиқ қамал қилиниватқанлиқини испатлап бәрди.

Хитай һакимийити "уйғур ирқий қирғинчилиқи" вә райондики "инсанийәткә қарши җинайәт" ни етирап қилған ғәрб дөләтлиригә, уйғур диярида тәрәпсиз тәкшүрүш елип беришни тәләп қилған б д т ға, уйғур паҗиәси тоғрисида тохталған кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә мухбирларға қарита изчил һалда "шинҗаңға келип, өз көзүңлар билән көрүп кетиңлар", "шинҗаңдики һәр милләт хәлқи тенич, хатирҗәм, баяшат һаят көчүриватиду", "шинҗаңда силәр дегәндәк ‹уйғур ирқий қирғинчилиқи' вә ‹инсанийәткә қарши җинайәт' мәвҗут әмәс" дегәнни тәкитләп кәлди һәмдә давамлиқ тилға алмақта. Әмма хитайниң бу сөзигә бинаән уйғур райониға зиярәткә барған мухбирлар қәдәмдә бир тосалғуларға учрап, әркин зиярәттин мәһрум болупла қалмай, һәтта қопал муамилә һәм дәшнамларға йолуқуп, ақивәт хитайниң ейитқанлириниң тамамән ялғанчилиқини чүшәнмәктә вә буни ахбарат вастилирида ашкарилимақта. Хитайниң ичкири өлкисидин кәлгән бир хитай шопури йеқинда уйғур диярида дуч кәлгән қатмуқат назарәт вә тосалғулар, районниң нәқәдәр қаттиқ қамал қилиниватқанлиқиниң, хитай һакимийитиниң изчил ялған сөзләп, дуняни алдаватқанлиқиниң йәнә бир дәлили болуп қалған.

"бүйүк ира" тори 19-авғуст "шинҗаңға йеқилғу елип маңған шопур әң қаттиқ контиролни баштин көчүрди" намлиқ бир зиярәт хатирисини елан қилди. Униңда баян қилинишичә, шәндоңдики мәлум бир май тошуш ширкитиниң лу миң исимлик бир хитай шопури тапшуруқ бойичә буйил 6-айда "дизел мийи" қачиланған машинисини һәйдәп "шинҗаң" ға маңиду. У йолға чиқиштин илгири, ширкәт қаидә бойичә униңға мунасивәтлик испат, рәсмийәт вә башқа материялларниң бир нусхисини шинҗаңдики сақчи органлириға алдин йолливетиду. Әмма хитай болушиға вә барлиқ рәсмийәтлириниң толуқ болушиға қаримай, бу шопур уйғур дияриға қәдәм бесиши һаман түгимәс тәкшүрүшләргә, соал-сорақларға, назарәтләргә дуч келип, җенидин җақ тойиду.

16-Авғуст күни бу хитай лу миң дегән ялған исим билән "бүйүк ира" ториниң зияритини қобул қилғанда "нимә болушидин қәтийнәзәр, әмди мән шинҗаңға һәргиз бармаймән!" дегән. У уйғур районида бешидин өткәнләрни баян қилип мунуларни тилға алған: "шинҗаңға кирипла һәр 3 қәдәмдә бир тәкшүрүш понкити, һәр 5 қәдәмдә бир қаравулға йолуқтум. Һәр бир мәктәп, барлиқ һөкүмәт органлири һәмдә пүткүл дәрвазиларниң алдида қораллиқ сақчилар нөвәттә туридикән. Һәрбир май қачилаш понкитлири гоя түрмигә охшайдикән, май қачилиғичә тикәнлик симларниң қоршавида қалисиз, кимликиңизни көрсәткәндила андин май қачилиялайсиз. Бихәтәрлик понкитлири, мулазимәт районлири һәммә йәрдә баркән. Қатнаш сақчилири вә қораллиқ сақчилар юқири сүрәтлик таш йоллардиму рәсмийәтләрни, кимликиңизни көридикән, код номуриңизни тәкшүрәйдикән, тәкшүрүштин өтәлисиңиз, андин йолиңизни давам қилдуралайдикәнсиз."

У йәнә мундақ дегән: "мән қарғилиққа бараттим. Бир шәһәрдин йолға чиқиштин илгири сақчилар мән ролға олтуруп болғандин кейинла машинамниң ишикини пичәтливәтти. Андин бир сақчи машиниси маңа әгишип маңди. Машинидин чүшүшкә, йолда тохташқа рухсәт қилмиди. Йейәлмидим, ичәлмидим. Йәнә бир наһийәгә кәлгәндә маңа әгәшкән сақчилар барлиқ рәсмийәтләрни бу наһийәниң қатнаш сақчилири вә җамаәт хәвипсизлик сақчилириға тапшуруп бәрди. Әмди маңа булар әгәшти. Мән охшаш шәкилдә йәнә бир наһайигә қарап йолға чиқтим. Башқа машинилар билән йеқин меңишимға болмайти, алди-арқамда машина болмаслиқи керәк иди."

"бүйүк ира" тори униңдин шундақ сориған: "йолда һаҗәтханиға киридиған ишлар болидиғу?" бу хитай шопур мундақ җаваб бәргән: "тәритим қистап пәқәт болалмиғанда, сақчиларға қаритип сигнал конупкисини басимән. Сақчилар машинини йол бойидики мулазимәт даириси бар йәргә башлайду. Андин машина ишикидики пичәтни еливетиду. Мән ишимни түгүтүп машиниға чиққандин кейин, йәнә ишикни пичәтләйду. Пүтүн сәпәр мушу йосунда болди."

Мақалидә баян қилинишичә, бу шопур һәтта кәчлири наһийә ичигә кирип меһманханиларда яталмиған, даим наһийә сиртидики йол бойлирида машинида ухлашқа мәҗбур болған. Сақчилар һәр даим уни назарәт қилип турған.

Д у қ ниң баянатчиси дилшат решитниң билдүришичә, хитай һакимийити нөвәттә уйғур диярида учурларни йүксәк дәриҗидә қамал қилиш сиясити йүргүзиватқан болуп, лагерларға мунасивәтлик учурларниң сиртқа тарқилип кәтмәслики үчүн һәтта өзиниң хитайлириғиму ишәнмәйдикән.

Бу хитай шопурниң вәзиписи, елип маңған "дизел мийи" ни қарғилиқтин 400 километир йирақлиқтики тағ бағриға җайлашқан бир һәрбий базиға йәткүзүш болған. Мақалидә әскәртишичә, қарғилиқтин 400 километир йирақлиқтики бу һәрбий база дәл алдинқи қетим хитай билән һиндистан арисидики чиегра тоқунуши йүз бәргән район икән.

Хитай шопур лу миң һәрбий районға йеқинлашқанда тәкшүрүш техиму күчийиду. Һәрбий қаравулханилар, тәкшүрүш понкитлири қәдәмдә бир учрайду. Уни әмди сақчилардин әскәрләр өткүзивалиду. Әскәрләр уни мина көмүлгән йоллардин еһтият билән өткүзгәндин кейин, "рәсимгә тартишқа, синға елишқа рухсәт йоқ. Машинидин майни чүшүридиған иш билән сениң алақәң йоқ," дегән.

Шундақ қилип, у шәндуңдин йолға чиқип, юртиға қайитқучә болған арилиқта 22 күн вақит өткән. Бу 22 күндә дуч кәлгән җиддийчилик, назарәттин бизар болған бу хитай шопури "немә болишидин қәтийнәзәр, әмди шинҗаңға һәргиз бармаймән!" дегән

Норвегийәдики уйғур зиялийси бәхтияр өмәр әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хитай шопури йолуққан бу кичик вәқәләрдин хитайниң шәрқий түркистанда уйғурлар үстидин йолға қоюватқан назарәт системилириниң қайси дәриҗигә йәткәнликини көривалғили болидиғанлиқини тилға алди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт