Франсийәлик пәйласоп бернард-һенри леви: “хитай диктатор бир дөләттур, диктаторлар мәңгү һоқуқ вә күчкә тоймайду”

Мухбиримиз нуриман
2022-01-26
Share
Франсийәлик пәйласоп бернард-һенри леви: “хитай диктатор бир дөләттур, диктаторлар мәңгү һоқуқ вә күчкә тоймайду” Вашингтондики худсон институти өткүзүлгән “хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичилики” темисидики сөһбәт йиғинида, мәзкур йиғинға риясәтчилик қилған нури түркәл әпәнди билән фирансийәлик пәйласоп, журналист, филим ишлигүчи бернард-һенри леви әпәнди(оңда). 2022-Йили 25-январ.
Photo: RFA

2022-Йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқиси башлинишқа санақлиқ күнләр қалди. Уйғур мәсилисигә узундин буян диққәт қилип келиватқан орунлар, тәтқиқатчилар вә һәр саһәдики мутәхәссисләр, уйғурларға қарита “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” давам қиливатқан бир дөләттә, олимпик мусабиқиси өткүзүш, худди тарихта ирқи қирғинчилиқ йүргүзгән натсистлар германийәсигә 1936-йиллиқ олимпик мусабиқисини өткүзүш салаһийитини бәргәнлик билән охшаш, дәп қаримақта.

Ғәрбтики демократик дөләтләр хитайниң зиянкәшликигә учраватқан уйғурларниң мәсилисини һәр хил шәкилдә аңлитишни давамлаштурмақта.

25-январ күни хәлқарадики даңлиқ “ақиллар мәркизи” ниң бири болған вашингтондики худсон институти “хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичилики” дегән темида тор сөһбити өткүзди. Мәзкур сөһбәткә америка худсон институтиниң алий тәтқиқатчиси нури түркәл әпәнди риясәтчилик қилди. Бу қетимлиқ сөһбәтниң асаслиқ сөзлигүчиси фирансийәлик пәйласоп, журналист, филим ишлигүчи бернард-һенри леви әпәнди болуп, мәзкур сөһбәттә уйғур қирғинчилиқи, бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини дипломатик байқут қилиш вә америка рәһбәрлик қатлиминиң кишилик һоқуқни қоғдаштики роли тоғрисида муһакимә елип берилди.

Нури түркәл әпәнди радийомиз зияритини қобул қилип, алди билән мәзкур сөһбәтниң худсон институтидин ибарәт бу муһим мунбәрдә өткүзүлүшиниң әһмийити һәққидә тохталди. У фирансийәлик пәйласоп бернард-һенри леви әпәндиниң уйғурлар һәққидә сөз қилишиниң наһайити зор тәсир вә үнүми болидиғанлиқини тәкитлиди.

Бернард-һенри леви әпәнди сөһбәттә алди билән уйғурлар һәққидә аваз чиқиришниң муһимлиқи һәққидә тохтилип, мундақ деди: “әгәр биз уйғурларға көңүл болидиғанлиқимизни ипадилимисәк, өзимизниң қизил сизиқимизни бәлгилимисәк, бу ирқий қирғинчлиқни һәр йәрдә даим хатирилитип турмисақ, уларниң исимни меңимизгә орнатмисақ, коммунистларниң чики йоқ, улар тохтимайду. Тәйвәнгә вә башқа асия дөләтлиригә кеңийишни давамлаштуриду. Чүнки биринчидин, хитай диктатор бир дөләт. Диктаторлар мәңгү һоқуқ вә күчкә тоймайду. Иккинчидин, билгинимиздәк коммунистлар бәк рәһимсиз келиду. Улар християн, йәһудий вә ислам етиқадиниң мәвҗут болушини қобул қилалмайду. Коммунизмдин башқа етиқад болушқа йол қоймайду.”

Сөһбәт давамида леви әпәнди йәнә келимат өзгиришигә мунасивәтлик қарарларда ирқи қирғинчлиққа учраватқан уйғурлар мәсилисини чәткә қайрип қоюватқан муһит асраш тәрәпдарлириниң позитсийәсини “инсанийәткә қарши позитсийә” дәп тәнқидлиди.

Леви әпәнди уйғурларға йүргүзүливатқан “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” кә пүтүн дуняда сәккиз дөләт парламентидин башқа дөләтләрниң сүкүттә туруватқанлиқниң сәвәби вә буни һәл қилишниң йоли һәққидә мундақ деди: “һазир көплигән дөләтләрдә пәрвасизлиқ, қорқунчақлиқ, лидирлиқ ролини җари қилдуралмаслиқ вә хитайдин қорқуш кәйпияти мәвҗут. Хитай дунядики иккинчи чоң күч. Әгәр һәқиқий лидирлар чиқип хитайға һәддини билдүрмисә, компартийә халиғанчә қарарини чиқиривириду. Америка дунядики демократик қиммәт қарашлириниң мәркизи. Америка һәтта өзиниң дөләт ичидики хаталиқлири биләнму йүзлишәләйду. Хәлқара җәмийәтниң немә дейиши вә бәзи сайлиғучиларниң пикриниң немә болушидин қәтийнәзәр, америка қудрәтлик дөләт.”

20-январ күни франсийә парламенти хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан бастурушини “ирқий қирғинчилиқ” дәп җакарлиғаниди. Мәлум болушичә, франсийә парламенти франсийә һөкүмитини хитайға қаратқан ташқий сияситидә зөрүр тәдбирләрни қоллинишқа чақирған болсиму, әәмма фирансийә һөкүмити хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан бастурушини “ирқий қирғинчилиқ” дәп җакарлаш вә яки бейҗиң қишлиқ олимпикини дипломатик байқут қилиш һәққидә һечқандақ ипадә билдүрмигән.

Леви әпәнди сөһбәт җәрянида бу һәқтә сориған суалға җавабән мундақ деди: “мән буниң үчүн хиҗилмән. Мән вәтәнпәрвәр биримән, дөлитимни яхши көримән. Мән президент макронға аваз бәргән, йәнә беримән, әмма фирансийәниң хитайға қарши бир күчлүк сәпкә қошулмиғанлиқидин үмидсизләндим. Һечболмиғанда, франсийә бейҗиң олимпикини дипломатик байқут қилалайтти. Лекин фирансийәгә болған үмидни пүтүнләй үзивәтмәйли, күтүп бақайли, мениңчә, фирансийә бу һаман сәпкә қошулиду.”

Ахирида нури түркәл әпәнди бу сөһбәт җәрянида фирансийәлик пәйласоп, журналист, филим ишлигүчи бернард һенри леви әпәндиниң өзигә әң тәсир қилған сөзлири һәққидә тохтилип өтти. У “ирқий қирғинчилиқ” ни инкар қиливатқанларни тарихиниң тоғра тәрипидә турушқа чақирди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт