Norwégiye néfit fondi xitaygha salghan meblighini qayturuwalghan

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-09-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay téxnologiye guruhi‏ - daxu'a hessidarliq cheklik shirkitining közitish kaméraliri körgezmide. 2018-Yili 29-may, xangju.
Xitay téxnologiye guruhi‏ - daxu'a hessidarliq cheklik shirkitining közitish kaméraliri körgezmide. 2018-Yili 29-may, xangju.
AFP

Xélsinki komitéti, raftu fondi jem'iyiti, norwégiye qelemkeshler jem'iyiti, norwégiye Uyghur komitéti, Uyghur kishilik hoquq qurulushi we dunya Uyghur qurultiyi qatarliq 7 teshkilat 2020-yili 3-ayning 11‏-küni ochuq xet élan qilip, norwégiye hökümiti néfit fondining xeykang digital we daxu'a téxnologiye shirketlirige salghan meblighini chékindürüp chiqishni telep qilghandin kéyin, bu yil 19-séntebir küni norwégiye néfit fondi mezkur ikki xitay shirkitige salghan bir milyard 200 milyon kironluq meblighini qayturup alghanliqini jakarlighan. Uzundin buyan yawropadiki kishilik hoquq teshkilatliri, norwégiye parlamént ezaliri norwégiye néfit fondini xitay hökümitining Uyghur aptonom rayonidiki nazaret sistémisi qurulushigha qatniship, uning Uyghurlargha qarita omumyüzlük digital teqibleshni yolgha qoyushigha yardemlishish bilen eyiblep kelgenidi.

Norwégiye Uyghur komitétining re'isi bextiyar ömer ependi ziyaritimizni qobul qilip, 19-séntebir küni norwégiye néfit fondining özlirige xet yézip, xette xitaygha salghan 1 milyard 200 milyon kironluq meblighini xitaydin qayturup chiqqanliqini bildürgenlikini tekitlidi.

D u q re'isi dolqun eysa ependi dölet rehberliri we ammiwi teshkilatlarning xitayni eyiblep qoyushi bilen Uyghur mesilisining hel bolmaydighanliqini, xitayni bashqa jehetlerdinmu jazalash kéreklikini, shunga norwégiyening bu qararining ehmiyitining zor ikenlikini tekitlidi.

Bextiyar ömerning bildürüshiche, norwégiye Uyghur komitéti 2019-yilida norwégiye néfit fondining xitaydiki ikki shirketke salghan meblighidin xewer tapqandin kéyin norwégiye hökümet tarmaqliri, her qaysi partiyelerning lidérliri, parlamént ezalirigha bu heqte dawamliq melumat bérip, naraziliq bildürüp kelgen. Kéyinki aylarda amérika qoshma shtatliri bu ikki xitay shirkitini qara tizimlikke kirgüzüshi bilen Uyghur teshkilatlirining ishlirimu qolaylashqan. Bextiyar ömer ependi bu toghriliq melumat berdi.

Norwégiye néfit fondining bu ikki shirketke meblegh sélishi b d t ning alaqidar soda we kishilik hoquq prinsiplirigha we mezkur fondining bu jehettiki öz qa'ide nizamlirigha xilap iken. Bextiyar ömer ependi d u q, norwégiye Uyghur komitéti, Uyghur kishilik hoquq qurulushi qatarliqlarning tirishchanliq körsitishi bilen bu muweppeqiyetke érishkenlikini bayan qildi.

Norwégiyediki raftu fondi jem'iyitining mes'ulliridin in'grid xanim ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Biz rafto fondi jem'iyiti, norwégiye néfit fondining xitay shirkitidiki meblighini qayturup élishidin xursen bolduq. Bu hemmimiz üchün chong bir ghelibe. Bundin kéyin shundaq shirketlerning sherqiy türkistandiki kishilik hoquqini biwasite we wasitilik depsende qilghuchilargha taqabil turushini ümid qilimiz".

Norwégiyening nopusi az, yer kölimi kichik bolsimu yawropada iqtisadiy jehettin küchlük döletlerdin biri hésablinidu. Norwégiye yéqinda b d t bixeterlik komitétigha eza bolup kirgen. Norwégiye Uyghur komitéti re'isi bextiyar ömerning éytishiche, d u q bashchiliqidiki Uyghur teshkilatliri Uyghur yash-ösmürler, xanim-qizlar mesilisi we bashqa shirketlerningmu xitaydiki meblighini chékindürüp chiqishi mesililirigimu köngül bölidiken. U, buning bilen munasiwetlik közqarishini otturigha qoydi.

D u q ning ijra'iye mu'awin re'isi semet abla ependi gherb ellirining xitaydiki meblighining nahayiti köp ikenlikini, buning ularning qimmet qarashlirigha xilap ikenlikini, bularni ulargha ispatlap berse bashqa shirketlerningmu mebleghlirini qayturup alidighanliqini bayan qildi.

Norwégiye Uyghur komitétining bildürüshiche, ötken hepte norwégiye axbaratida xitayning norwégiyede turuwatqan 700 Uyghurni qara tizimlikke kirgüzgenliki toghrisida xewer élan qilin'ghan. Bextiyar ömer ependi xitayning chet'elde turuwatqan Uyghurlarghimu tehdit peyda qiliwatqanliqi toghrisidimu delil-ispatlarni yighip norwégiye hökümitige tapshuruwalghanliqini tekitlidi.

Xitayning xeykang shirkiti bilen daxu'a téxnologiye guruhi ötken yili amérika qoshma shtatliri soda ministirliqining qarar tizimlikige kirgüzülgenidi. Ular xitay hökümitining Uyghur rayonida nazaret sistémisi ornitip, Uyghurlarni közitish we jazalishigha yardemlishish bilen eyiblen'genidi.

Toluq bet