Гөрлах: “хитай уйғурларни паракәндә қилипла қалмастин, қошнилириғиму тәһдит салмақта”

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.06.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Германийәниң хитайни тәрәққият мәблиғи билән тәминлигәнлики барғансери күчлүк қаршилиққа дуч кәлмәктә Германийә баш министири ангела меркелниң бейҗиңдики зияритидин илгири тйәнәнмен мәйданида ләпилдәп турған германийә вә хитай дөләт байриқи. 2018-Йили 23-май, бейҗиң.
REUTERS

8-Июн “баварийә радийоси” бир қисим мутәхәссисләрниң иштиракида “хитайниң таҗавузчилиқи қанчилик көләмдә болиду?” дегән темида нәқ мәйдан сөһбити уюштуруп, хитайниң 2035-йилидин кейин, дунядики әң күчлүк һәрбий қуввәткә игә дөләткә айлинишқа бәл бағлиғанлиқ мәсилисини вә униң башқа әлләргә елип баридиған таҗавузчилиқ урушиниң көлимини муназирә қилди. Бундин икки күн илгири, йәни 6-июн күни германийәлик сиясий анализчи профессор александер гөрлах дәл мушу мәзмунда бир обзор елан қилип, хитайниң дуня бихәтәрлики вә теничлиқи үчүн әң зор тәһдит икәнликини илгири сүргән иди.

Профессор александер гөрлахниң “путин таҗавузчилиқ уруши қозғиди, ши җинпиң хәлқни өлтүрмәктә: дектаторлар германийәни бир қарарға келишкә мәҗбурлимақта” намлиқ бу обзори мундақ җүмлиләр билән башланған: “иқтисадниң йүксәк чоққисида учуватқан киши дуняви пәскәшликниң әң юқири пәллисигә чиқтиму? рәис ши җинпиң хитайни бир дектатор дөләткә айландурди. Бу хәлқаралиқ сиясий вә иқтисадий һәмкарлиқларға тәсир көрситиду. Хитай хәлқ җумһурийити зораванлиқ йөнилишидә ғәрб дөләтлиригә қарита күнсери күчлүк тәһдит пәйда қилипла қалмай, уруш маһири русийә билән болған мунасивитини техиму күчәйтип бармақта.”

Обзорда йәнә мундақ дейилгән: “америка дөләт мәҗлиси хитайниң уйғурлар үстидин ирқий қирғинчилиқ йүргүзиватқанлиқини илгири сүрмәктә. Әмма хитайниң дуня сода чәмбирикидин еришиватқан мәнпәәт шатлиқлири барғансери заваллиққа йүзләнмәктә. Дектатор дөләт болған хитай хәлқ җумһурийити йүксәлгән иқтисадий кирими вә хәлқараниң иқтисадий қизиқишлиридин пәйда болған пурсәтләрдин пайдилинип, уйғурларни паракәндә қилипла қалмай, бәлки йәнә қошна әлләрниң чегралирида тәһдит пәйда қилишқа башлимақта.”

Обзорда йәнә мунулар баян қилинған: “2000-йиллири һиндистан билән болған чегра тоқунушида һәр икки тәрәптин бирталай әскәрләр өлди. Ши җинпиң дөләтниң ғәрбий-шималида 1 милйондин артуқ уйғурни җаза лагерлириға қамивелип, уларни мәҗбурий хитайлаштурушқа урунмақта. Охшаш вақитта хитай кадирлирини йәнә уйғурларниң аилилиригә йәрләштүрүп, уларни назарәт астида тутмақта. Зораванлиқлар бу аилиләрдә күндилик нормал һадисигә айлинип қалған, аяллар мәҗбурий туғмас қиливетилгән һәмдә бу милләтниң давамлиқ мәвҗут болуп турушиниң, көпийишиниң алди елинған. Хитай хәлқ җумһурийити йеңи технологийәләрниң ярдимидә пүтүн уйғурлар үстидин тәкшүрүш елип берип, уларниң ген әвришкисини топлиған вә авазлирини архипларға киргүзивалған. Америка дөләт мәҗлиси хитайниң бу қилмишлирини ‛ирқий қирғинчилиқ‚ дәп баһалиди.”

Профессор александер гөрлах “путин таҗавузчилиқ уруши қозғиди, ши җинпиң хәлқни өлтүрмәктә: дектаторлар германийәни бир қарарға келишкә мәҗбурлимақта” намлиқ бу обзорида, хитайниң ирқий қирғинчилиқиниң дәллиллири билән толған “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ашкариланғандин кейин, германийә һөкүмитиниң һеч болмиса хитайдики волкисваген ширкитиниң суғурта капалити билән тәминләш тәлипини рәт қилғанлиқини әскәртиду. Андин дектатор хитай һакимийитиниң ялғуз уйғурларнила әмәс, бәлки тибәтләрни, моңғулларни, хоңкоңлуқларниму бастуриватқанлиқини, тәйвәнгә үзлүксиз һәрбий тәһдит селиватқанлиқини тәкитләп: “пүтүн булар хитайниң дуняниң бихәтәрлики вә тинчлиқи үчүн әң зор тәһдит икәнликини испатлайду, буниң җавабкарлиқи бирла адәмдә, у болсиму ши җинпиң,” дәп баян қилиду.

Дәрвәқә, “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ашкариланғандин кейин, германийәниң хитайға қарита позитсийәсидә хели кәскин бурулуш йүз бәргән. Вәзийәт анализчиси, д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, “шинҗаң сақчи һөҗҗәтлири” ниң германийәдә һәқиқәтәнму зор тәсир қозғиған. Германийәдики вәзийәт анализчиси әнвәр әһмәт әпәндиму бу хусуста қарашлирини ипадә қилип өтти.

Гөрлах мәзкур обзорида ши җинпиңниң өзгичә явуз тәбиәткә игә бир инсан болғанлиқини ипадиләп, униң хитай коммунист рәһбәрлиридин ислаһатчи диң шавпиңни әмәс, дектатор мавзедоңни өзигә үлгә қилғанлиқини, мав зедоң болса заманида милйонлиған инсанниң ачарчилиқтин, лагерлардики зулумлардин өлүшигә сәвәб болған бир җаллат икәнликини илгири сүриду.

Профессор аликсандер гөрлах хитай мустәбит һакимийитиниң хәлқара әһдинамиларға бой сунмаслиқи, үзлүксиз давамлаштуриватқан техника җасуслуқи, патент һоқуқиға риайә қилмаслиқи, дектаторлуқ түзүмини барғансери күчәйтиши сәвәблик нурғунлиған чәт әл ширкәтлириниң хитайдин айрилишқа башлиғанлиқини, хитайниң кәлгүсидин үмидсизләнгәнликини тәкитләп, хитайниң барғансери “хәлқара җәмийәтниң сиртидики шәхс” кә айланғанлиқини әскәртиду.

Аликсандер гөрлахниң баян қилишичә, алдимиздики бирқанчә йилда әркин дуняда ши җинпиңниң диктатор импирийәсигә қарши бир иттипақ қурулидикән. Нөвәттә хитайдин чекинип чиққан ғәрб қиммәт қаришиға игә дөләтләргә тәвә болған кишиләрниң 90 пирсәнти, хитайдин чекинип чиқиштики түп сәвәбни хитайниң мустәбитлики вә хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң чекигә йәткәнликигә бағлиған. Хитайдики ширкәтлирини вейтнам вә комбоджаларға йөткигән ширкәтләрму йоқуриқидәк қарашни тәкитләп, хитайдин күткән үмидлириниң пүтүнләй бәрбат болғанлиқини тилға алған.

Обзорниң хатимисидә германийәниң хитайға тутудиған позитсийәси үстидә тохтилип, германийәниңму башқа ғәрб демократик әллиригә охшаш америка билән бир сәптә турудиғанлиқи, хитайға қарши хәлқаралиқ бир иттипақниң һазирлиқ ишлириниң ғәрб дөләтлиридә алиқачан башланғанлиқи, худди русийәниң украинаға таҗавуз қилиши билән пүтүн ғәрб дөләтлири тиз сүрәттә бир ариға кәлгәнгә охшаш, хитайға қаршиму бир ариға киләләйдиғанлиқини илгири сүргән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.