«Муһәббәтлишиватқан алимҗан» вә хитайниң милләтләр ара той қилиш тәшвиқати

Ихтиярий мухбиримиз җәвлан
2020-07-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Айнургүл билән тйән чаңшиңниң той мурасимидин көрүнүш.
Айнургүл билән тйән чаңшиңниң той мурасимидин көрүнүш.
Social Media

Бу йил 12-июл «хитай хәлқ гезити» ниң тивиттер һесабида «муһәббәтлишиватқан алимҗан» намлиқ бир видийо елан қилинған болуп, униңға «алимҗан хитайниң ғәрбий шималида-шинҗаңда яшайдиған, һәқиқий муһәббәт издәйдиған нурғунлиған яшларниң бири. Униң һекайисигә нәзәр селиңлар» дәп изаһат берилгән.

Бу видийони һәмбәһирлигән хуңкоңлуқ тәтқиқатчи хуң лида ханим униңға: «кишини әндишигә салидиған бу видийо хитай һөкүмитиниң уйғурларни хитай билән той қилишқа тәшвиқ қилиш арқилиқ уларни шалғутлаштурушқа тиришиватқанлиқиниң йәнә бир ипадиси» дәп баһа язған.

Бу видийода алимҗан исимлик бир уйғур йигитниң торда муһәббәтләшкән хәнзу қиз билән тунҗи қетим учрашқанлиқи, бағчә айлинип, базар чөргиләп, кәчлик тамақ йәп бу бир күнни көңүллүк өткүзгәнлики көрситилгән болуп, ахирида бу иккийләнниң ата-анисиниң қоллиши вә бир-биригә ишиниши билән кәлгүсидә биллә яшап, өзи яшаватқан шәһәрниң тәрәққиятиға бирликтә шаһит болидиғанлиқи тәшвиқ қилинған.

Бу видийо һәққидә зияритимизни қобул қилған хуң лида ханим бу видийони көргәндин кейинки тәсиратини баян қилип, видийода көрситилгән уйғур йигит билән хитай қизниң муһәббити гәрчә «пак муһәббәт» тәк көрүнсиму, уйғурларниң нөвәттики вәзийитидин көзәткәндә униң уйғурларни ассимилятсийә қилиш пилани үчүн йүргүзүлүватқан тәшвиқат икәнликини оттуриға қоюп мундақ деди: «‹хәлқ гезити' чиқарған бу видийода хәнзу қиз билән учрашқили чиққан уйғур йигитниң қандақтур сәмимий бир муһәббәт һекайиси көрситилгән. Бу видийони көрсиңиз, бир йигит билән қиз учрашқили чиққан, қаримаққа һечқандақ мәсилә йоқ. Әмма буниң чоң тәшвиқатниң бир қисми икәнлики ениқ. Чүнки, алди билән буни хәлқ гезити тәшвиқ қилған. Андин бу видийодики уйғур йигитниң бу учришишқа сақал-бурутини еливетип бериши кишиниң диққитини қозғайду. Йәнә келип бу учришиш бир нәччә йилдин бери нурғунлиған уйғур вә башқа мусулманлар ғайәт зор йиғивелиш мәркәзлиригә қамалған бир вәзийәттә елип берилған. Мән бу видийодин икки милләттин болған яшниң көңүллүк учрашқанлиқини, уйғур йигитниң болғуси хитай хотуни билән учришиш үчүн хушал һалда сиртқа чиққанлиқини көрүп, бир хил шумлуқни һес қилдим. У һәқиқәтән шинҗаңдики уйғур, қазақ яки башқа мусулманларға келидиған бир хил тәһдиттур».

Бу видийо 405 қетим һәмбәһирләнгән вә һәр хил баһалар йезилған болуп, бәлгилик дәриҗидә тәсир қозғиған вә бәс-муназирә пәйда қилған. Уйғурларниң вәзийитидин хәвәрсиз бәзи кишиләр: «икки милләттин болған яшлар бир-бирини яхши көрүп той қилса немә бопту? хитай һөкүмити бәлким милләтләр ара баравәрлик вә муһәббәтни тәшвиқ қиливатқанду?» дегәндәк соалларни қойған. Хуң лида ханим буларға: «бу видийо милләтләр ара муһәббәтни күйләватамду? яқ, мәсилә шу йәрдики, бу ялғанчилиқ у җайдики милйонлиған мусулманлар лагерларға қамалған, уйғур аяллири туғмас қиливетилгән бир муһитта тәшвиқ қилиниватиду» дегән җавабни бәргән.

Голландийәдә турушлуқ паалийәтчи асийә ханим бу видийода қилинған тәшвиқатниң сепи өзидин сахтипәзлик икәнликини оттуриға қоюп, «хитай әгәр уйғурларға адил, баравәр муамилә қилған болса, бундақ сахта тәшвиқатларға күчәп йүрмигән болатти» деди.

Хуң лида ханим «шинҗаң һөкүмити» ниң йиллардин бери уйғур вә башқа мусулман милләтләрни хитай билән той қилишқа үндәп, мукапатлап кәлгәнликини, кейинки вақитларда болса уларни қорқутуш, бесим қилишқа өткәнликини билдүрүп мундақ деди: «шинҗаң һөкүмити йиллардин бери бундақ ишларға көп тәрәптин етибар берип кәлди, хитайлар билән той қилишни халиған уйғур вә башқа милләтләрни көп миқдарда нәқ пул билән мукапатлиди. Улар той қилғандин кейин нәқ пулғила әмәс, яхши өйгә еришиду, әгәр балилири болуп қалса яхши мәктәптә оқуялайду. Мән бу хил мукапат вә қизиқтурушларни 2018-йил нәшр қилинған ‹диктаторға асийлиқ қилиш' намлиқ китабимда язғанидим. Мән у китабни язған чағда шинҗаң һөкүмитиниң уйғур вә башқа мусулманларға тәһдит селип хитайлар билән той қилишқа қистайдиғанлиқиға һөкүм қилалмиғанидим. Бу видийони көргәндин кейин, шинҗаңдики нурғунлиған мусулманлар тутулуп кәткән вәзийәтни, шундақла ‹қошмақ туғқан' дәп аталған хитайларниң өй игилири болған уйғурлар билән бир өйдә йетишидәк әһвални ойлисиңиз, шуни билисизки, уйғур аилилири һәргиз бундақ ишни қилмайду, әмәлийәттә уйғур мусулманлири буниңға нарази, әмма буни рәт қилалмайду».

Асийә ханим уйғурлар билән хитайларниң той қилиш нисбитиниң әзәлдин төвән икәнликини, хитайға болған нәпрәт вә қаршилиқ күчәйгәнсери бу нисбәтниң техиму төвән болғанлиқини, нәтиҗидә хитайниң дунядики әң бимәнә ишни, йәни милләтләр ара муһәббәтлишиш вә тойлишишни тәшвиқ қиливатқанлиқини билдүрди.

Асийә ханим қатарлиқ тәһлилчиләрниң қаришичә, хитайниң бу қетим уйғур йигитниң хәнзу қиз билән муһәббәтлишиши вә той қилишини тәшвиқ қилиши милләтләр ара тойлишиш вә аталмиш җуңхуа милләтлириниң чоң қошулушини илгири сүрүш, шу арқилиқ уйғурларни кейинки бир нәччә әвладта ассимилятсийә қилиш пиланини ишқа ашуруш үчүн икән.

Хуң лида ханим һазир уйғурларниң турмуш қуруш ишидиму әркинликкә игә әмәсликини, хитай билән той қилишни рәт қилғанлиқ хитай һакимийитини рәт қилғанлиқ дәп қарилидиғанлиқини, маһийәттә хитай һөкүмитиниң бу арқилиқ уйғурларни ассимилятсийә қилиш қәдимини тезлитиватқанлиқини чүшәндүрүп мундақ деди: «бу, сизгә һөкүмәттин келидиған бир хил тәһдиттур. Әгәр сиз ата-ана болсиңиз, қизиңиз яки оғлиңизни хитайлар билән той қилишқа риғбәтләндүрүшни рәт қилсиңиз, сиз хитай һөкүмити яки коммунистик партийәгә бойсунушни рәт қилған болисиз, андин җазалинисиз. Шуңа бу видийодики муһәббәт һекайиси қаримаққа ғубарсиз, романтик көрүнсиму, уни шинҗаңдики уйғур вә башқа мусулманларға зиянкәшлик қилиниватқан һазирқи омумий вәзийәтниң ичигә қоюп туруп ойлишиңиз керәк. Шундила униң уйғур мусулманлирини тез сүрәттә ассимилятсийә қилиш, уларни көп санлиқ хитайларға қошуветиш һәрикитиниң бир қисми икәнликини һес қилалайсиз. Әлвәттә һазир көплигән тәтқиқатчилар бу хил һәрикәтни «бир-бирләп йүргүзүлүватқан етик қирғинчилиқ» дәп атиди, чүнки һазир қолимизда хитай һөкүмитиниң уйғур яки қазақ аяллирини туғмас қиливетиш, балисини чүшүрүветиш арқилиқ уйғур вә башқа мусулман хәлқниң нопусини азлитишқа тиришиватқанлиқини көрситидиған дәлилләр бар. Бу дәл, б д т тәрипидин ениқлима берилгән ирқи қирғинчилиқ җинайитиниң бир қисмидур».

Хуң лида ханим нйо-йоркта яшайдиған хоңкоңлуқ тәтқиқатчи болуп, «хитайдики аяллар һоқуқини қоғдиғучилар (феминистлар)ниң ойғиниши вә олтуруп қалған аяллар», «диктаторға асийлиқ қилиш» намлиқ китабларни йезип яхши баһаларға еришкән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт