Хитайниң сахта һесаблар арқилиқ сиясий тәшвиқат елип бериватқанлиқи илгири сүрүлмәктә

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-07-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур елидики бир қисим янфон игилири тор сақчилиридин җиддий агаһландуруш учури тапшурувалған. 2015-Йили ноябир.
Уйғур елидики бир қисим янфон игилири тор сақчилиридин җиддий агаһландуруш учури тапшурувалған. 2015-Йили ноябир.
AFP

Хитайда интернет чәклимисиниң күнсери күчийиши билән бирликтә хитай һөкүмитиниң чәтәлләрдики дигитал сиясий тәшвиқат паалийәтлириниңму барғансери актиплишиватқанлиқи көзәткүчләрниң диққитини қозғимақта.

Анадолу университети иҗтимаий алақә васитилири вә дигитал бихәтәрлик тәтқиқат оргининиң мудири профессор ләвәнит әраслан әпәнди, хаккерлар тәрипидин оғриланған вә йеңи ечилған иҗтимаий алақә һесаблириниң қисқа вақит ичидә хитайниң сиясий тәшвиқатини қилидиған һесабларға айлинип қиливатқанлиқини билдүргән. Профессор ләвәнит әрәслан анадолу агентлиқиниң зияритини қобул қилип, хитайниң нурғунлиған сахта вә оғриланған иҗтимаий алақә һесаблири арқилиқ, болупму тивиттир, ютуб вә фәйсбук қатарлиқ даңлиқ иҗтимаий таратқуларда һөкүмәтни қоллайдиған мәзмунларни күнтәртипкә елип келишкә урунуватқанлиқини ейтқан.

Хәвәрдә, хитай һөкүмитиниң иҗтимаий алақә васитилиридә коруна вируси вабасидики җавабкарлиқи түпәйли зедиләнгән образини яхшилаш үчүн, сахта вә оғриланған һесаблар арқилиқ коруна вирусиға қарши күрәш тиришчанлиқлирини тәшвиқ қиливатқанлиқини вә коруна вирусиға мунасивәтлик америкаға қарши тоқулма сенарийәләр ишләп чиқириватқанлиқини илгири сүрүлгән. Ләвәнит әраслан зиярәт давамида, хитайниң коруна вируси вабаси һәққидики етибарини яхшилаш урунушлири билән бирликтә өктичи күчләргә қарши җамаәт пикри һасил қилиш үчүнму сәлбий мәзмунларни һәмбәһирләйдиғанлиқини билдүргән.

Хитайниң охшаш мәзмунларни тарқитиш арқилиқ, иҗтимаий алақә васитилиригә тәсир көрситиш үчүн күндин күнгә зорийиватқан вә даириси кеңийиватқан иҗтимаий алақә һесаблири шайкисиниң 1000 дин көп тивиттир һесаби, 53 фәйсбук сәһиписи, 61 фәйсбук һесаби, 10миң кишилик әгәшкүчиси болған 187 ютуб қанилиниң мәвҗутлуқи тәкшүрүп ениқланған.

Зияритимизни қобул қилған шиветсийә дөләтлик учур мулазимәт ширкитиниң алий инженери доктор абдушүкүр абдурешит әпәнди хитай һөкүмитиниң сахта вә оғриланған һесаблар арқилиқ хитай һөкүмитигә қарши авазини аңлитишқа тиришиватқан уйғур кишилик һоқуқ паалийәтчилиригиму һуҗум қиливатқанлиқини тәкитләп мундақ деди: «хитай һөкүмити сахта тивиттир, ютуб вә инистграм һесаблири арқилиқ дуняниң иҗтимаий таратқулардики пикрини қалаймиқанлаштуруш, һәтта мумкин болған шараитта кишиләрниң реал учурлардин сахта учурларға қейишини қолға кәлтүрүш үчүн тиришиватиду. Әлвәттә биз һәқиқий әһвалини оттуриға чиқириши үчүн иҗтимаий таратқуларда мунасивәтлик учурларни чиқирип диққәтни өзимизгә тартишқа тиришимиз. Хитайниң ‹бәш молири'му тәтүр тәшвиқат қилип, ялған хәвәр тоқуп, нурғун сахта һесаблар арқилиқ ялған хәвәрни бирла вақитта тарқитиш арқилиқ бизниң иҗтимаий алақә васитилиридә чиқиватқан садайимизни җимиқтурушқа тиришиватиду».

Дуняниң әң чоң иҗтимаий алақә васитилиридин тивиттир йеқинда, «дөләт билән мунасивәтлик учур тарқитиш қилмиши» ға арилашқанлиқи сәвәблик хитай, русийә вә түркийә қатарлиқ дөләтләр билән мунасивәтлик 32миң 242 һесабини тақивәткән болуп, хитай ташқи ишлар министирлиқи ипадә билдүрүп, «хитайниң етибарини чүшүрүш үчүн пиланлиқ һуҗум қиливатқан һесабларму тақиветилсун» дегәниди.

Хитайниң сиясий тәшвиқатини елип бериватқан, сахта вә оғриланған һесабларниң кәйнидә хитай һөкүмитиниң барлиқини тәкитлигән абдушүкүр абдурешит әпәндим мундақ дәйду: «торда сахта учур тарқитиватқан, һәтта уйғур вә чәтәллик болувелип сахта учур тарқитиватқанлар наһайити көп. Буларни адәттә ‹5 молар' дәп қойимиз. Уларниң компартийә билән һәмкарлишип ишләватқини интайин ениқ. Биз уйғурлар тивиттирда актип паалийәтни, аилимизниң, уруқ-туғқанлиримизниң, хәлқимизниң дәрдини аңлитиш үчүн қиливатқан болсақ, бизгә қарши туруватқан сахта һесабларниң кәйнидә бир дөләт бар. Биз шәхсий гуруппа болуш сүпитимиз билән арқисида бир дөләт болған сахтипәзләр билән күрәш қиливатимиз. Уларниң хитай билән биваситә алақиси бар».

BBC Ниң хәвәр қилишичә, хитайниң дигитал аләм идариси, өткән йили 700дин артуқ интернет сәһиписи вә 10миңдин артуқ телефон юмшақ деталини чәклигән болуп, хитайда иҗтимаий алақә васитилири вә қисқа учурларни көзитидиған, сиясий җәһәттин сәзгүр мәзмунларни тәкшүридиған йүз миңларчә тор сақчиси бар икән. Хитайда интернет ул муәссәсә қурулушиниң пухта болуши, тор ишләткүчиләрниң көп болушиға қаримай, IP адреслириниң тақиветилиши, торда издәш нәтиҗилириниң сензор қилиниши әһвали интайин еғир икән. Йеқинқи йиллардин буян «тор сәддичин сепили» аталғуси барлиққа кәлгән болуп, хитайда гугил, тивиттир, фәйсбук, инистиграм қатарлиқ иҗтимаий алақә васитилиридин башқа «ню-йорк вақти», википедийә қатарлиқ чәтәл мәркәзлик миңлиған даңлиқ тор бекәтләр чәкләнгән. Шундақ болушиға қаримай хитай дипломатлириниң өз дөлитидә чәкләнгән иҗтимаий алақә васитилирини ишлитиши вә бу таратқуларда хитайниң сиясий тәшвиқатини елип бериши көзәткүчләрниң диққитини қозғимақта.

Түркийәдики сулайман дәмирәл университетиниң оқутқучиси, тонулған хитай ишлири тәтқиқатчиси доктор үмид алпәрән әпәндим бу һәқтики соаллиримизға җаваб берип мундақ деди: «хитайда, фәйсбук, тивиттир, ютуб қатарлиқ ғәрб мәркәзлик иҗтимаий алақә васитилириниң чәкләнгәнликигә қаримай, йеқинқи йиллардин буян хитай мәсуллири вә дипломатлириниң юқириқи иҗтимаий алақә васитилирини көп ишлитиватқанлиқини көрүватимиз. Тәшвиқат мәқсәтлик қилинсиму улар билән хитайға қарши өктичи күчләр оттурисида өз ара тәсирлишиш йүз бериду. Бу иҗтимаий алақә васитилириниң җилвиси. Хитай дипломатлириниң бәзидә өз мәвқәсигә зит язмиларни һәмбәһирлигәнликигиму шаһит болуватимиз. Буниңдин бурун хитайниң теһран баш әлчиси иран сәһийә министириниң баянатлирини тивиттирда тәнқид қилған иди. Иран хәлқи буни қаттиқ әйиблигән. Хитай дипломатлириниң рәсмий органлириға зит болмиған вә түркийәниң ички ишлириға арилашмиған әһвал астида илип барған сиясий тәшвиқатлири чоң мәсилә әмәс. Һәрқандақ дөләт өзиниң сиясий тәшвиқатини илип бариду. Лекин қопал вә услубқа диққәт қилмиған сиясий тәшвиқатларниң иҗабий үнүми болмайду.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт