“CGTN ниң ахбаратта ирқи қирғинчилиқни ақлашта ойниған роли” һәққидә доклат елан қилинди

Мухбиримиз нуриман
2021-12-22
Share
Хитайниң ялған тәшвиқати нәгә бариду? Хитайниң чәт әлгә қаратқан тәшвиқат қанили болған “хитай йәр шари телевизийә тори” (CGTN) ниң йеқиндин бери елип барған ялған тәшвиқатлиридин бир көрүнүш: сүрәттә җиһадчи дегән қалпақ билән түрмидә зиярәт қилиниватқан абдул турсунтохти. 2021-Йили 1-апрел.
cgtn

Уйғур районида кәң көләмлик тутқун қилиш башланғандин буян хитай компартийәси CGTN, йәни “хитай йәршари телевизийә тори” арқилиқ уйғур районида “қайта тәрбийәләнгән” вә “идеологийәси түзитилгән” аталмиш “йеңи уйғурлар” ниң шәкилләнгәнликини тәшвиқ қилип кәлгәниди. Бу һәқтә америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши 21-декабир “‛йеңи‚ уйғурлар билән тонушуш: CGTN ниң ахбаратта ирқи қирғинчилиқни ақлашта ойниған роли” намлиқ доклат елан қилған.

Доклатта улар CGTN ниң 2017-йилдин 2020-йилғичә болған арилиқтики программа текистлирини анализ қилип, униң бу җәһәттә қандақ рол ойниғанлиқини пакитлиқ һалда шәрһилигән. Доклатқа асасланғанда, CGTN дуня җамаәтчиликигә “уйғурлар вә шәрқий түркистанниң ‛қайта тәрбийә‚ арқилиқ сиясий саплиққа еришкәнлики” ни, һазир бу районниң “мәдәнийәт саяһити вә иқтисадий қурулушқа очуқ икәнлики” ни тәшвиқ қилишта ядролуқ рол ойнап кәлгән.

Доклатта берилгән истатситика җәдвәллиригә қариғанда уйғурларға қарита кәң көләмлик тутқун башланған дәсләпки вақитларда, CGTN уйғурларни асаслиқи “намрат” вә “ашқун” дегән сәлбий сүпәтләр билән тәшвиқ қилған. Хитай даирилири кейинчә кәң көләмлик “кәспий тәрбийәләш мәркәзлири” вә “намратлиқтин қутулдуруш” программисини йолға қоюш арқилиқ уйғурларни “террорчи” дин җәмийәткә нисбәтән “төһпикар” кишиләргә өзгәргәнликини дөләтлик қаналларда тәшвиқ қилған һәм бу хил тәшвиқатлар арқилиқ дуняға компартийәгә “миннәтдар”, “йеңи” уйғурларни көрсәткән. CGTN Хитай һакимийитиниң уйғурларға қаратмилиқ йүргүзүватқан ирқи қирғинчилиқиниң дәлил-испатлирини һәр-хил программилири арқилиқ очуқ-ашкара инкар қилған вә хитай һакимийитиниң йиллардин бири уйғурларға йүргүзүватқан еғир бастуруш җинайәтлирини ақлашқа урунған.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши хадимлиридин тәшвиқат вә алақә ишлириға мәсул петир ирвин әпәнди мәзкур доклат һәққидә зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “бизниң доклатта көрсәтмәкчи болғинимиз хитайниң 2017-йилидин буян изчил тәшвиқ қилип келиватқан ‛қайта тәрбийәләнгән‚ вә ‛идеологийәси түзитилгән‚ аталмиш ‛йеңи уйғурлар‚. Улар һәм уйғур тилида сөзлимәйду һәм ислам диниға етиқад қилмайду. Лекин улар мушу ишлар үчүн һөкүмәткә миннәтдар. CGTN Хәлқаралиқ ахбарат супилири арқилиқ һөкүмәтниң уйғурлар һәққидики сәлбий образини ююш үчүн мәхсус программиларни ишләйду. Улар йәнә дуня җамаәтчиликигә уйғурлар вә шәрқий түркистанниң ‛қайта тәрбийә‚арқилиқ сиясий саплиққа еришкәнликини, һазир бу районниң мәдәнийәт саяһитигә ечилғанлиқи тәшвиқатини қилиду”.

CGTN Ниң қайта тәрбийәләш вә террорлуқ һекайилири адәттә бир-бирини толуқлайдиған һекайә сүпитидә тарқитилидиған болуп, у даим ғәлитә мувәппәқийәт һекайилирини уйғурларни өзгәртишниң испати сүпитидә ишлитиду. Бу һекайиләр көпинчә төвәндикидәк шәкилдә болиду: бир уйғур киши әнәниви кийим-кечәкләрни кийиш арқилиқ өзиниң миллитини пәрқләндүриду. Улар ислам диниға аит паалийәтләргә қатнишиш нисбити ашқанлиқи үчүн әсәбийликкә чүшүп қалғанлиқини чүшәндүриду. Бу шәхс андин “дәрсхана” да болуп, хитайчә хәт йезип, сиясий шоарларни ядлап “оқуш пүттүриду” вә завутларда йеңи хизмәткә орунлишиду һәм өзиниң наһайити хушал икәнлики һәққидә сөзләйду.

Голландийәдики вәзийәт анализчиси асийә уйғур ханим мәзкур доклат һәққидә зияритимизни қобул қилип мундақ деди: “хитай һакимийити узундин буян һәр хил тәшвиқатлар арқилиқ уйғурларға қаратқан қирғинчлиқини йошуруп кәлгән. Лекин дуняда һечқандақ бир һәқсизлиқ сорақсиз қалған әмәс. Хитай җинайәтлирини һәрқанчә пәрдазлисиму, җавабкарлиқтин қечип қутулалмайду”.

Мәлум болушичә, CGTN ниң чәтәлдики бир қанчә органлар билән ахбарат мәзмунлирини ортақлишиш һәмкарлиқ мунасивити бар икән. Улар бу һәмкарлиқлар арқилиқ чәтәлниң иҗтимаий алақә супилирида хитай компартийәсиниң тәшвиқатлирини күчәйтиш үчүн һәрикәт қилидикән.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши доклат һәққидә елан қилған баянатида, CGTN, “шинхуа агентлиқи”, “хитай гезити” қатарлиқ хитай ахбаратлириниң реаллиқни бурмилиғанлиқи, уларниң пәқәт хитай компартийәсиниң кәң көләмлик тәшвиқат оргини икәнлики, шуңлашқа, CGTN ниң һәрқандақ бир хәлқара таратқуниң шерики болуштин чәклиниши керәклики тәкитләнгән.

Петир ирвин әпәнди ахирида йәнә мундақ деди: “биз CGTNниң көрүрмәнлиригә шуни көрсәтмәкчи: улар көрүватқан ‛гүл-гүлистанлиқ‚ һаят яшаватқан ‛йеңи уйғурлар‚ һәққидики тәшвиқатлар әмәлийәттә пүтүнләй риаллиқниң бурмиланмиси. Улар бу тәшвиқатлири арқилиқ уйғур сот коллегийәси вә америка һөкүмити ‛ирқи қирғинчилиқ‚ дәп елан қилған хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан бастурушлирини йошуруватиду вә бу арқилиқ хитайниң ‛ирқи қирғинчилиқ‚ җинайити үчүн тартилидиған җинайи җавабкарлиқидин қичишиға ярдәм қиливатиду”.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт