Көзәткүчиләр: «хитай һөкүмитиниң ‹йиғивелип тәрбийәләшни бикар қилиш қарари' лагерларниң тақилидиғанлиқидин дерәк бәрмәйду»

Мухбиримиз қутлан
2019-12-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур районидики хитайниң 13-девизийәси «тәрбийәләш лагери» ниң алди дәрвазиси. 2017-Йили алдинқи йерим йили, қумул.
Уйғур районидики хитайниң 13-девизийәси «тәрбийәләш лагери» ниң алди дәрвазиси. 2017-Йили алдинқи йерим йили, қумул.
BITTER WINTER

2019-Йили 12-айниң 28-күни (шәнбә) хитай һөкүмәт таратқулири туюқсиз хәвәр берип, хитай миқясида «йиғивелип тәрбийәләшкә даир қанун-бәлгилимә вә түзүмләрни бикар қилиш тоғрисидики қарар» ниң мәмликәтлик хәлқ қурултийида мақуллуқтин өткәнликини билдүрди.

Бу хәвәр елан қилинғандин кейин муһаҗирәттики уйғур җамаити ичидә күчлүк инкас пәйда қилди. Көплигән кишиләр иҗтимаий таратқуларда пикир баян қилип: «хитай һөкүмитиниң бу қарари лагерларниң тақилишидин дерәк берәмду-йоқ? хитай мәмликәтлик хәлқ қурултийиниң бу қарарни мақуллиши хәлқара җәмийәтниң, болупму американиң қаттиқ бесими билән болуватамду-қандақ?» дегәндәк бир қатар соалларни оттуриға қойди.

Шәнбә күни, йәни 12-айниң 28-күни хитай мәркизий телевизийә истансисиниң биринчи қанилида берилгән хәвәрдә мундақ дейилгән: «җуңхуа хәлқ җумһурийитиниң 42-номурлуқ рәис пәрманида мундақ дейилиду: ‹мәмликәтлик хәлқ қурултийи даимий комитетиниң йиғивелип тәрбийәләшкә даир қанун-бәлгилимә вә түзүмини бикар қилиш тоғрисидики қарари' 2019-йили 12-айниң 28-күни җуңхуа хәлқ җумһурийити 13-нөвәтлик мәмликәтлик хәлқ қурултийи даимий комитетиниң 15-санлиқ йиғинида мақулланди вә һазир елан қилинди. 2019-Йили 12-айниң 29-күнидин башлап йолға қоюлсун!»

Бу хәвәр хитай һөкүмәт таратқулирида шәнбә күни елан қилинғандин кейин хәлқарадики чоң таратқуларму буниңға җиддий инкас қайтурди. 

Ройтерс агентлиқиниң бүгүн, йәни 12-айниң 29-күни елан қилған бу һәқтики хәвиридә хитай мәмликәтлик хәлқ қурултийиниң хитайда тенини сетиш яки паһишивазлиқ билән шуғулланғанларни «тутуп туруп яки йиғивелип тәрбийиләш» кә даир қанун-бәлгилимә вә түзүмни бикар қилиш қарарини мақуллиғанлиқи илгири сүрүлди. 

Америкадики мустәқил көзәткүчи, америка уйғур бирләшмисиниң сабиқ рәиси илшат һәсән әпәнди 12-айниң 29-күни иҗтимаий таратқуларда бу һәқтә мәхсус баянат елан қилди. У видейолуқ баянатида хитай һөкүмитиниң алдинқи күни бикар қилғини һәргизму уйғур дияридики милйонлиған бигунаһ уйғурлар қамалған йиғивелиш лагерлири болмастин, бәлки хитай миқясидики «тенини сетиш яки паһишивазлиқ билән шуғулланғанларни йиғивелип тәрбийиләш» орунлирини бикар қилиш һәққидики қарар икәнликини алаһидә әскәртти. 

Бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилған илшат һәсән әпәнди йәнә мунуларни тәкитлиди: «хитайда 1949-йилидин кейин паһишә яки паһишивазлиқ билән шуғуллиниш ‹қанунсиз қилмиш' дәп чәкләнгән. Адәттә иппәт-номусини вә тенини сетиш билән шуғулланғанларға яки паһишивазлиқ қилғанларға 2 йилғичә йиғивелип тәрбийиләш җазаси берилиду. Бундақ җаза хитайда ‹йиғивелип тәрбийиләш' (收容教育) дейилиду. Хитайниң бу хил җаза системисини бикар қилғанлиқи һәргизму милйонлиған уйғурлар қамалған лагерларни бикар қилғанлиқидин дерәк бәрмәйду. Шуңа мушундақ бир җиддий вәзийәттә уйғур хәлқи хитай һөкүмитиниң сөз-аталғу оюни вә хәлқара җамаәтни қаймуқтуруш тактикилириға интайин сәгәклик билән муамилә қилиши, мәсилиләрни соғуққанлиқ билән көзитиши, һәргизму һаяҗан билән һөкүм чиқармаслиқи керәк.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт