Тең бяв: «уйғурларни көрүп бақмиған хитайларму уйғурларни ‹террорчи' дәп қарайду»

Мухбиримиз нуриман
2020-07-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
UHRP Орунлаштурған тор «дунядики әң бәхтлик мусулманлар: сахта учур, тәшвиқат вә уйғур кризиси» намлиқ доклат музакирә йиғиниға қатнашқучилар. 2020-Йили 28-июл.
UHRP Орунлаштурған тор «дунядики әң бәхтлик мусулманлар: сахта учур, тәшвиқат вә уйғур кризиси» намлиқ доклат музакирә йиғиниға қатнашқучилар. 2020-Йили 28-июл.
UHRP

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши (UHRP) йеқинда «дунядики әң бәхтлик мусулманлар: сахта учур, тәшвиқат вә уйғур кризиси» намлиқ йеңи бир доклат елан қилди. Доклатта уйғурларниң кишилик һоқуқи кирзисигә орун берилип, хитай һөкүмитиниң уйғурлар һәққидики учурларни қаттиқ контрол қилишиниң хитайниң дунядики инавитигә берип тақилидиған мәсилә икәнлики тәкитләнгән.

28-Июл күни уйғур кишилик һоқуқ қурулуши бу доклаттики мәзмунларни музакирә қилиш үчүн америка әркинлик сарийиниң хитай ишлири тәтқиқатчиси сара кук, «аксийос» (Axios) хәвәр ториниң хитай ишлири мухбири бисәни әлин, америкада турушлуқ уйғур адвокат, һазир тутқунда туруватқан «бағдаш» ториниң қурғучиси әкбәр әсәдниң һәдиси рәйһан әсәт вә кишилик һоқуқ адвокати тең бяв қатарлиқларни тәклип қилип, тор музакирә йиғини орунлаштурди.

Доклатта көрситилишичә, хитайниң уйғурларни кәң көләмдә лагерға солиғанлиқиниң дәлил-испатлири ашкариланғанда хитай һөкүмити дәсләптә сүкүттә турувалған, кейин сүкүт қилиштин инкар қилишқа өткән. Лагерларға аит һөҗҗәтләр кәйни-кәйнидин ашкариланғандин кейин, хитай һөкүмити лагерларни террорлуққа қарши туруш күришидики қанунлуқ қорал қилип көрситишкә урунған.

Америка әркинлик сарийиниң хитай ишлири тәтқиқатчиси сара кук ханим хитайниң сахта учурлириниң мурәккәп тәсири үстидә тохтилип, мундақ деди: «һәйран қаларлиқ бир нуқта шуки, хитай һөкүмити даңлиқ артисларни ишқа селип, хитай компартийәсини махтайдиған тәшвиқатларни көпләп базарға селиватиду. Хитайниң сахта тәшвиқатлири иорданийә вә албанийәгә охшаш дөләтләргә үнүми болди.»

«Аксийос» (Axios) хәвәр ториниң хитай ишлири мухбири бесәни әлин хитайниң қаттиқ учур контроллиқи һәққидә мундақ деди: «уйғурларға йүргүзүливатқан бу сиясәт ши җинпиңниң һәммә нәрсини контироллиқиға елиш истикиниң күчийип кәткәнликидин еғирлишиватиду. Бу контроллуқ пүтүн хитайға тәсир көрситидиған чоң кесәллик.»

Хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан сияситини йошуруш үчүн елип бериватқан сахта учурлири һәққидә рәйһан әсәт өзи шаһит болған әһвалларға асаслинип туруп, мундақ деди: «һәммимизгә аян, хитай башта инкар қилиштин кейинчә «қайта тәрбийиләш» дегән нам билән атиған лагерлар әмәлийәттә уйғурларни йоқитиш үчүн тоқуп чиқирилған ‹йеқишлиқ' сөздин башқа нәрсә әмәс.»

Кишилик һоқуқ адвокати тең бяв рәйһан әсәдниң сөзиниң тоғрилиқини тәкитлигәндин кейин, мундақ деди: «адәттики хитай пуқралири лагер һәққидики һәқиқий әһвалларни билмәйду. ‹Шинхуа тори' вә хитайдики башқа қаналлар тарқатқан хәвәрләрниң һәммиси хитай компартийәсиниң сиясий тәшвиқатчилиридур. Шуңа әзәлдин уйғурлар билән учришип бақмиған хитайларму уйғурларни ‹террорчи', ‹бөлгүнчи' дәп қарайду. Шу сәвәбтин улар уйғурларни лагерларға қамашни ‹террорчиларни җазалиди' дәп чүшиниду. Мана бу сахта тәшвиқатниң тәсири.»

Бисәни әлин хитайниң тәшвиқат тәсириниң һәтта бәзи дөләтләрниң уйғур мәсилисидә сүкүт қилишниң сәвәби болуп қеливатқанлиқи һәққидә мундақ деди: «хитайниң чәтәлләргә қаратқан тәтүр тәшвиқатлириниң әң чоң мәқсити ашу дөләтләрни уйғур мәсилисидә гуманға силиштин ибарәттур.»

Хитайниң чәтәлләргә вә дөләт ичигә тарқатқан тәтүр тәшвиқатлири һәққидә рәйһан әсәт йәнә мунуларни қошумчә қилди: «бизниң үрүмчидики узун йиллиқ қошнимизму инимниң тутулуп кетишиниң хата болғанлиқиға гуман билән қарайду. Улар бу ечинишлиқ әһвалға қол қоштуруп қарап туруқлуқ. Әслидә ашу кишиләр ла хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан сияситини өзгәртәләйтти.»

Бисәни әлин ахирида мухбирларниң уйғурлар һәққидә һәқиқий учурға игә болушниң һәқиқәтән қийин икәнликини тәкитләп, мундақ деди: «хитайниң ичидин учурға еришиш һәқиқәтән тәс. Учур мәнбәлири бәк чәклик. Шуңа мухбирлар рәсмий тор бекәтлиридики учурлар, ашкариланған һөҗҗәтләр вә муһаҗирәттә яшаватқан йүрәклик уйғурларни зиярәт қилиш арқилиқ уйғур мәсилисини аңлитишқа тиришиватиду.»

Хитайниң аҗайип күчлүк тәтүр тәшвиқати алдида уйғур кризисиниң ич йүзини хәлқара җамаәткә қандақ аңлитиш һәққидә йиғин қатнашқучилири бирдәк өз пикирлирини оттуриға қоюп өтти. Уларниң һәммиси техиму көп җамаәт пикри топлаш, яшларға техиму көп тор илми муһакимә йиғинлирини уюштуруш, лагер шаһитлириниң гуваһлиқилирини техиму көп тарқитиш қатарлиқларни тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт