Xitay hökümiti “Uyghur” dégen namni ishletmeslik taktikisini qollanmaqta

Washin'gtondin muxbirimiz méhriban teyyarlidi
2024.04.16
ussul-xitay-uyghur-ussul Shangxey shehiri yangpu rayonidiki wenda meydanida “Birlikte shinjang ussuli oynayli” namidiki pa'aliyet körünüshi. 2023-Yili 29-mart, shangxey
ts.cn

Yéqindin buyan, xitayning hökümet teshwiqatlirida “Shinjangliq” we “Shinjangdiki az sanliq milletler”, teshwiqati kücheygen. Qeshqerge oxshash Uyghur yurtliri we Uyghur medeniyitige tewe kiyim-kéchek, yémek-ichmek, naxsha-ussulgha munasiwetlik xewerlerdimu, “Uyghur” atalghusining ornigha “Shinjangliqlar”, “Az sanliq milletler” dégendek namlar omumlashturulghan. Xitayning bu türdiki teshwiqatliri chet ellergimu kéngeygen.

Xitay kompartiye hökümiti öz teshwiqatlirida Uyghurlarni “Shinjangdiki az sanliq milletler” “Shinjangliq” lar dep atap kéliwatqan bolup, yéqinqi yillarda hetta öz qanunida békitilgen “Shinjang Uyghur aptonom rayoni” naminimu qisqartip “Shinjang”, hetta “Shinjang aptonom rayoni” dep atimaqta. Bolupmu Uyghur medeniyitige tewe bolghan Uyghur kiyimliri, ussul-muzikiliri, hüner-sen'iti, ta'amlirining naminimu “Shinjang naxsha-muzikiliri” , “Shinjang hüner sen'iti” , “Shinjang ta'amliri” dégen namlarda xitay döliti ichide teshwiq qilinip omumlashturushqa yüzlen'gen.

Xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan siyasitini yéqindin közitip kéliwatqan siyasiy weziyet analizchiliridin, dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mu'awin re'isi, amérikadiki ilshat hesen ependining qarishiche, xitay hökümitining “Uyghur” lar we Uyghur medeniyitige tewe bolghan atalghularda “Shinjang”, yaki “Shinjangdiki az sanliq milletler” dégendek namlarni qollinishi meqsetlik bolup, buningda Uyghur kimlikini yoqitishtin ibaret éniq siyasiy gherez ipadilinidiken.

Xitay hökümiti bu yilliq ramizan mezgilidimu aldinqi yillardikige oxshashla, Uyghurlarning islam diniy étiqadi boyiche roza tutush pa'aliyetlirini qattiq chekligen. Emma 10-aprél künidiki roza héytta, qeshqer, xoten qatarliq Uyghurlar zich olturaqlashqan sheherlerde, Uyghurlarni kochilarda, naghra-sunay chélish, sama usuli oynash qatarliq sen'et pa'aliyetlirige uyushturup, buni “Shinjangdiki az sanliq milletlerning ussul-muzikiliri” dep teshwiq qilghan. Bazarlarda sétiliwatqan Uyghurlarning héytliq yémeklikliri we Uyghur ta'amlirini bolsa, “Shinjang yémeklikliri” namida tonushturup, xitay sayahetchilirini jelp qilishtiki teshwiqat qoraligha aylandurghan. Xitay taratqulirida hetta qeshqerge oxshash Uyghur yurtliridiki héytliq pa'aliyet heqqidiki xewerlerdimu, “Uyghur” atalghusining ornigha “ “Qeshqerdiki her millet xelqi héytni tebriklidi” , “Qeshqerdiki az sanliq milletler sama usuli oynidi” dégendek ibarilerni ishletken.

Ilshat hesen ependining bildürüshiche, da'irilerning qeshqerdek, ming yillardin buyan Uyghurlarning medeniyet merkizi bolghan shehernimu atalmish her millet xelqi yashawatqan sheher dep teriplishi, Uyghurlargha xas bolghan barliq meniwi maddiy medeniyetlernimu “Shinjang medeniyiti” qalpiqi astida teshwiq qilishi yéqinqi 15 yildin buyan barghanche kücheygen.

Uning tekitlishiche, xitay da'iriliri nöwette özining teshwiqat qorali arqiliq, Uyghur kimlikige wekillik qilidighan, Uyghurlarning naxsha-muzika, hüner-sen'etliri we Uyghur ta'amlirini, “Shinjang muzika-sen'etliri”, “Shinjang hüner-sen'iti”, “Shinjang ta'amliri” dégendek namlarda xitay döliti ichide hetta chet ellerge qeder keng teshwiq qilish taktikisini qollanmaqtiken.

 Nöwette xitayning bu türdiki teshwiqatliri chet ellerdimu köpiyiwatqan bolup, bultur 12-ay mezgilide, parizh shehiride Uyghurche kiyinip, xitay teshwiqatini qilghan Uyghur er-ayal, xitay bayanatchisi wang wénbing teripidin “Shinjangliqlar obrazini namayan qildi” dep medhiyelen'gen idi. Bu yil4-ayning béshida yawropada doktorluq oquwatqan bir xitay qizimu, Uyghurche kiyinip, chéxiye paytexti piragadiki chong meydanda sayahetchilerge özi kiyiwalghan kiyimini tonushturup, “Bu xitayda yashaydighan az sanliq millet Uyghurlarning kiyimi, Uyghurlar xitaydiki 56 az sanliq milletning biri” dep tonushturghan.

Mezkur widiyo filimi feysbok qatarliq ijtima'iy alaqe munberliride tarqalghandin kéyin, chet ellerdiki Uyghurlarning qattiq naraziliq inkaslirini qozghidi.

Gérmaniyediki Uyghur pa'aliyetchisi enwer exmet ependining qarishiche, xitay hökümitining xitay dölet ichi hetta chet ellerdimu, “Shinjang” teshwiqatini kücheytishi, bu zéminning Uyghurlarning ana yurti ikenlikini inkar qilishqa urunush bolupla qalmastin, belki Uyghurlarning kimliki we Uyghurlargha tewe bolghan medeniyetlernimu xitaylashturush hetta yoqitishni meqset qilghaniken.

 Enwer exmet ependi yene nöwette xitay hökümitining siyasitini qollaydighan bir qisim xitayperes döletlerde “Shinjang xitayning ayrilmas bir qismi” “Shinjangliqlar bextlik yashawatidu” teshwiqatini kücheytiwatqanliqini bildürdi.

U sözide yéqindin buyan ijtima'iy taratqularda Uyghurlarning naraziliq inkasini qozghawatqan xitayning teshwiqat témilirining biri, bir qisim xitayperes Uyghurlar we xitaylarning Uyghurlarning en'eniwi kiyimlirini kiyip, yawropa sheherliride xitayning “Shinjang teshwiqati” qiliwatqan körünüshler ikenlikini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.