Muhajirettiki Uyghur sen'etkarlar xitayning Uyghur sen'itini suyi'istémal qilishigha keskin inkas qayturdi

Washin'gtondin muxbirimiz nur'iman teyyarlidi
2024.02.08
dubey-chaghan-ussul-01 Ussulchilar dubeyde chaghanliq oyun qoyuwatqan körünüsh. 2024-Yili 5-féwral, dubey
xjtvs.com.cn

Xitayning bahar bayrimi yétip kélish aldida xitay hökümitining dunyaning her qaysi jaylirida yene teshwiqat pa'aliyetlirini bashlighanliqi melum. Xitay metbu'atliri we ijtima'iy taratquliri bes-beste chet ellerde ötküzülüwatqan bahar bayrimiliq pa'aliyetlirini élan qilishqan.

Yéqinda instégram, féysbuk qatarliq ijtima'iy tartqularda Uyghurlargha tonushluq bolghan dangliq naxshichi abdulla abduréhim qatarliq sen'etkarlarning qazaqistan'gha oyun qoyghili barghanliqi tarqalghanidi. Uning arqisidin ijtima'iy tartqularda yene xitay hökümitining “Medeniyet almashturush” namida ilgiri-kéyin bolup, özbékistan qatarliq ottura asiya döletlirige mexsus Uyghur sen'etkarlarni oyun qoyushqa orunlashturghanliqigha da'ir xewerler tarqalmaqta.

“Shinjang naxsha-ussul ömiki” qazaqistanda oyun qoyghanda abdulla abduréhim “Bizning naxshimiz” dégen naxshini oquwatqan körünüsh. 2023-Yili 7-noyabir, qazaqistan
“Shinjang naxsha-ussul ömiki” qazaqistanda oyun qoyghanda abdulla abduréhim “Bizning naxshimiz” dégen naxshini oquwatqan körünüsh. 2023-Yili 7-noyabir, qazaqistan
Open Domain

Qazaqistanda turushluq bir anglighuchimizning melum qilishiche, u abdulla abduréhim qatarliq sen'etkarlarning almutada ötküzgen konsértigha barghan. Uning déyishiche, bu konsért “Xitay-qazaqistan medeniyet almashturush” namida ötküzülgen bolup, ikki terep özliri teklip qilghan kishilerla qatnashturulghan, awam xelqqe uqturulmighan.

Aldinqi heptining axiri yene dubeyde turushluq bir Uyghur qiz özining inistégram we tik-tok hésabidin dubeyge kelgen Uyghur sen'etkarlarning chaghanliq qoyghan nomurlirini hembehirligen. U qiz tarqatqan sin körünüshlirige qarighanda, asasliqi Uyghur sen'etkarlardin teshkillen'gen ömek mexsus dubeyde ötküzülidighan chaghanliq pa'aliyetlerde oyun qoyghili kelgen. Ular pa'aliyetlerde asasliqi Uyghurlarning en'eniwi naxsha-ussullirini orundighan.

Melum bir anglighuchimizning melum qilishiche, ijtima'iy taratqularda “Dowlikun seymure” (Doulikun Saimure) ismidiki bu qizning esli ismi semire dolqun bolup, qeshqerde tughulup chong bolghan iken. Uning öz singlisi 2017-2018-yilliri ariliqida lagérgha kérip chiqqan iken. U dubeyde ötküzülgen pa'aliyette “Shinjang téléwiziye istansisi” muxbirining ziyaritini qobul qilghan bolup, özining qeshqerliq bolush süpiti bilen bu yilliq chaghan bayrimining qeshqerdimu ötküzülidighanliqini anglap nahayiti xushal bolghanliqini bildürgen. Biz semire dolqun isimlik bu qizning ijtima'iy taratqu supisi arqiliq uning bilen alaqilishishqa tirishchan bolsaqmu, emma u héchqandaq inkas qayturmidi.

En'gliyelik Uyghur siyasiy pa'aliyetchi we sen'etkar rehime mehmut xanim, xitayning bu xil teshwiqatliri heqqide radiyomizning ziyaritini qobul qildi. U, xitay hökümitining chaghanliq bayram pursitidin paydilinip, Uyghur sen'etkarlarni ussul oynitip we naxsha éytquzup, “Xushal hem bextiyar Uyghur” obrazini teshwiq qilishqa؛ shundaqla özining Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqi qirghinchiliq jinayitini yépishqa urunuwatqanliqini tekitlidi.

U yene xitayning sen'et ömeklirini chet ellerge ewetip Uyghur naxsha-muzikilirini yangratqan bilen, qeshqerde Uyghurlarni xitayche kiyim-kécheklerni kiyish we xitay uslubida “Chaghan” ötküzüshke zorlawatqanliqini eskertti. U “Bu weten échi we sirtidiki Uyghurlarning ghururi bilen oynashqanliq” dédi.

4-Yanwar küni “Xitay xewer tori” xitay merkiziy téléwiziye istansisining “2024-Yilliq chaghanliq sen'et kéchiliki” ning birla waqitta xitaydiki töt sheherde neq meydandin tarqitilidighanliqi, bu töt sheherning birsining qeshqer shehiri ikenlikini élan qilghanidi.

Ussulchilar dubeyde chaghanliq oyun qoyuwatqan körünüsh. 2024-Yili 5-féwral, dubey
Ussulchilar dubeyde chaghanliq oyun qoyuwatqan körünüsh. 2024-Yili 5-féwral, dubey

Awstraliyelik Uyghur sen'etkar shöhret tursun ependi bu heqte söz qilip, xitayning Uyghur medeniyitini xitay medeniyitining bir parchisi qilip körsitishke urunuwatqanliqini, Uyghurlarni “Xushal-bextiyar” qilip körsitish arqiliq, dunyaning, bolupmu islam dunyasining közini boyawatqanliqini tekitlidi.

Kanadaliq Uyghur sérk mahiri aygül memet 2004-yili xitay hökümiti teshkilligen sérk ömiki terkibide kanadagha oyun qoyushqa kelginide, kanada hökümitidin siyasiy panahliq tilep qélip qalghan. U, xitayning chet ellerdiki teshwiqati heqqide radiyomizning ziyaritini qobul qildi.

U eyni waqitta öziningmu xitay teshkilligen ömek bilen chet ellerge oyun qoyghili chiqqanliqini, öziningmu eyni waqitta xitayning teshwiqat oyunlirining bir parchisi bolup qalghanliqini kéyinki yillarda chongqur tonup yetkenlikini bildürdi. U yene xitayning Uyghur sen'itining tesir küchidin paydilinip öz teshwiqatini yéyip kelgenlikini, muhajirettiki Uyghurlarning özlirining milliy sen'itige ige chiqishi kéreklikini eskertti.

Qazaqistanliq Uyghur sen'etkar saniyem isma'il xitayning teshwiqat oyunliri heqqide toxtilip mundaq dédi: “Momam 30 yash waqtida wetendin qazaqistan'gha köchüp chéqiptiken. Biz nechche ewladtin biri xitayning her türlük oyunlirini körüp kéliwatimiz. Wetendiki xelqimiz tartqan derdlirini peqet özlirila bilidu. Biz ulargha medet bolush üchün choqum qolimizdin kélidighan barliq imkanlirimizni on hessisi bilen körsitishke térishishimiz kérek.”

23-Yanwar küni, birleshken döletler teshkilatining jenwediki bash shitabida xitayning uniwérsal kishilik hoquq weziyitige qerellik qarap chiqilghan idi. Bu heqte yézilghan doklatta aldi bilen Uyghur mesilisi tepsiliy bayan qilin'ghan idi. Bolupmu b d t da turushluq amérika wekili xitaygha nahayiti keskin teleplerni otturigha qoyghan bolup, xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayitining hélihem dawamlishiwatqanliqini yene bir qétim tekitligen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.