Хитайниң муһаҗирәттики уйғурларға қаратқан шәкли өзгәргән назарити - тор хаккерлиқ һуҗуми

Мухбиримиз сада
2019-09-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
CNN Торида елан қилинған «хитай уйғурларниң ‹алма' вә ‹андройид' телефонлириға һуҗум қиливатиду» сәрләвһилик мақалә. 2019-Йили сентәбир.
CNN Торида елан қилинған «хитай уйғурларниң ‹алма' вә ‹андройид' телефонлириға һуҗум қиливатиду» сәрләвһилик мақалә. 2019-Йили сентәбир.
Photo: RFA

Йеқинда америкадики «форбес» журнили елан қилған бир хәвиридә «яғач ат» намлиқ хитай җасуслуқ вирусиниң мәхсус «алма» яки «андройид» телефон қолланғучи уйғурларни нишан қилғанлиқи хәвәр қилинған иди. 4-Сентәбиргә кәлгәндә америкадики CNN ториму бу һәқтә тәпсилий бир мақалә елан қилған.

«Хитай уйғурларниң ‹алма' вә ‹андройид' телефонлириға һуҗум қиливатиду» сәрләвһилик мақалидә аптор чәтәлләрдики уйғурлар әң көп зиярәт қилидиған даңлиқ тор бәтләрдин уйғур академийәси торини тилға елиш арқилиқ, хитай һөкүмитиниң уйғурларниң һәр бир һәрикитини қандақ назарәт қилип туридиғанлиқи тәпсилий баян қилинған. 

Мақалидә илгири сүрүлүшичә, тор хаккерлири хитай һөкүмити билән һәмкарлишип, уйғурлар әң көп зиярәт қилидиған тор бекәтләргә һуҗум қилидикән. Әгәр уйғурлар янфон яки компютер арқилиқ мушу хилдики тор бәтләрни ечип көрсә, уларниң шу електронлуқ үскүнилиригә җасуслуқ вируси аптоматик қачилинидикән. Нәтиҗидә бу һал хитай һөкүмити үчүн шу уйғурларниң барлиқ иш-һәрикәтлиридин толуқ хәвәрдар болуш имканийитини яритип берәләйдикән. 

Америкадики тор бихәтәрлики ширкәтлиридин «вилаксетий» (Volexity) ниң тәтқиқатчилири хитай һөкүмитиниң нөвәттә чәтәлдики уйғурчә тор бәтләргә қиливатқан тор хаккерлиқ һуҗумини «сүңгүч һуҗуми» дәп атиған. Хитай даирилири бу хил тактика арқилиқ хаккерлирини уйғурлар зиярәт қилиш еһтималлиқи юқири болған уйғурчә тор бәтләргә һуҗум қилишқа йол ечип беридикән. Бундақ болғанда уйғурларни бир-бирләп издәп тепип уларни назарәт қилишниң һаҗити қалмайдикән. 

Хитай һөкүмитиниң муһаҗирәттики уйғурларға тор хаккерлиқ һуҗуми елип бериши нөвәттә кишиләрниң диққитини тартидиған қизиқ нуқтиларниң бири болуватқанлиқи мәлум. Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған «вилаксетий» тор бихәтәрлик ширкитиниң баш директори стевин адәйр хитай даирилиниң мәхсус уйғурчә тор бәтләргә һуҗум қилиштики сәвәблири һәққидә тәпсилий тохтилип өтти. 

У мундақ деди: «бундақ ишларниң йүз бериватқиниға узақ болди. Биз хитай һөкүмити һуҗум қиливатқан, уйғурлар әң көп зиярәт қилидиған 11 тор бәтни тепип чиқтуқ. Бу пәқәт биз байқиялиғанлири, бу йәрдә йәнә биз учриталмиған нурғун кичик тор бәтләр бар. Қандақла болмисун хитай һөкүмити уйғурларниң янфон вә шәхсий компютерлириға қиливатқан хаккерлиқ һуҗумини кеңәйтип келиватиду. Бундақ болғанда улар һуҗумға учриған уйғурниң ишләткили болидиғанлики барлиқ шәхсий учурлирини қолға чүшүрәләйду. Униңдин башқа йәнә шу киши көрүшкән, параңлашқан башқа кишиләр һәққидиму мәлуматқа еришәләйду вә шу арқилиқ өзиниң хаккерлиқ иқтидарини ашуралайду. Хитай һөкүмити уйғурчә тор бәтләргә һуҗум қилиш арқилиқ торда ‹белиқ тутуш' мәқситигә йетәләйду. Торда ‹белиқ тутуш' дегинимиз хаккерлар мәлум бир кишигә өзигә әң тонушлуқ орун яки шәхс намидин елхәт әвәтиду. Бу хәтниң ичидә мәлум бир тор бәтниң адреси яки уланмилар чапланған болуп, хаккерлар шу кишидин ашуни ечишни тәләп қилиду. Әгәр у киши шуни ечипла қалса уларниң барлиқ мәхпий учурлири хаккерларниң қолиға чүшүп кетиду. Улар өлчәмлик тор бекәтниң адресини қоллиниду, бирақ униңға яман ғәрәзлик кодни киргүзүпла уйғурларға йәмчүк ташлайду. Торда ‹белиқ тутуш' һәрикити хаккерларниң өзи һуҗум қилидиған кишиләрниң кимлики һәққидә мәлуматқа игә болған асаста елип берилиду. Буни асаслиқи хитай һөкүмити көпрәк елип бериватиду.»

Хитай һөкүмити уйғур дияридики уйғурларни назарәт астиға елиш биләнла чәклинип қалмай, чәтәлләрдики уйғурларғиму һәр җәһәттин һуҗум қиливатқанлиқи шундақла бу хил һуҗумларниң юқириқидәк охшимиған усулларда вә намларда оттуриға чиқиши чәтәлләрдики уйғур кишилик һоқуқ паалийәтчилириниму қаттиқ әндишигә салғанлиқи илгири сүрүлмәктә. 

Ундақта хитай һөкүмити уйғурларға мушундақ тохтавсиз һуҗум қилиш арқилиқ немидин әнсирәватиду?

Уйғур америка бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәндиниң бу һәқтә радиомизға билдүргән сөзлиригә қариғанда, хитай һөкүмити өзигә болған ишәнчи интайин төвән болғанлиқтин, уйғурларни бойсундуралмаслиқидин әнсирәп мушундақ тор һуҗуми һәрикәтлири билән шуғуллиниватқан икән. 

Америка вә башқа ғәрб әллиридики уйғурларға мунасивәтлик даңлиқ тор бекәтләрдин дуня уйғур қурултийи, америка уйғур бирләшмиси, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши. . . Қатарлиқларда уйғурларға мунасивәтлик муһим учурлар изчил йеңилинип турғанлиқтин, муһаҗирәттики уйғурларға нисбәтән әң қизиқидиған һәм көп зиярәт қилинидиған тор бәт һесаблиниду.

Стевин адәйр сөз давамида бу тор бәтләрниң хитайниң җасуслуқ вирусиниң һуҗумиға учриғанлиқ һәққидики хәвәрләрни аңлимиғанлиқини, әмма буниң һәрқандақ вақитта йүз бериш еһтималлиқи барлиқини билдүрди. 

У мундақ деди: «биз йеқинғичә бундақ хәвәрни көрмидуқ. Лекин бу тор бәтләрниң хитайниң һуҗумиға учраш еһтималлиқи интайин юқири. Әгәр хитай һөкүмити буларға тор һуҗуми елип берип қалса, униңдики учурлар хитайға нисбәтән интайин муһим учурлар һесаблиниду. Илгири елан қилинған доклатларда дуня уйғур қурултийи, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши қатарлиқ тәшкилатлар ‹бизниң тор бекәт хитайниң һуҗумиға учриди' дәп кәлгән. Әмма биз һазирға қәдәр һечқандақ яман ғәрәзлик вирусларниң һуҗумини көрмидуқ.»

Ройтерс агентлиқи 5-сентәбир күни бир хәвәр елан қилип, хитай һөкүмити үчүн ишләйдиған хаккерларниң бир қисим дөләтләрниң телефон-учур алақә ториға бөсүп кирип, оттура асия вә шәрқий җәнубий асия дөләтлиридә саяһәт қиливатқан уйғурларниң һәрикитини назарәт қиливатқанлиқини илгири сүргән иди. 

Илшат һәсән әпәнди бу һадисини хитайниң ғәрбтики уйғурларға мунасивәтлик тор бәтләргә вируслуқ һуҗум қилиши билән бағлап тәһлил йүргүзди. Униң билдүрүшичә, бу қилмиш хитайниң чәтәлләрдики уйғурларға һуҗум қилиштин ешип башқа дөләтниң туприқиға таҗавуз қилғанлиқ һесаблинидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт