Gérmaniyediki xitay elchisining yalghanchiliqi we shinxu'a agéntliqining saxtipezliki

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021.02.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Gérmaniyediki xitay elchisining yalghanchiliqi we shinxu'a agéntliqining saxtipezliki Xitayning gérmaniyediki bash elchisi wu kén bérlindiki bélléwu sariyida. 2019-Yili 27-mart, bérlin, gérmaniye.
REUTERS

Xitayning gérmaniyediki bash elchisi lagérni inkar qildi, shinxu'a agéntliqi uning sözliri perdazlap bayan qildi.

Gérmaniyede neshirdin chiqidighan “Iqtisad heptilik zhurnili” 15-féwral küni xitayning gérmaniyediki bash elchisi wu kenni ziyaret qilip “Shinjangda qayta terbiyelesh lagéri yoq” namliq bir ziyaret xatirisini élan qilghan idi. Xitayning zuwani bolghan shinxu'a agéntliqi 19-féwral küni mezkur ziyaret xatirisining témisini, mezmunini we uslubini özgertip: “Junggoning gérmaniyediki bash elchisi: junggogha qarshi gherb siyasetchiliri junggoni qarilap shinjang toghruluq ighwa tarqatti” dégen namda addiy bir xewer sheklide élan qildi.

Esli gérmanchisida bu ziyaret xatirisi so'al-jawap sheklide eynen bérilgen. Shinxu'a agéntliqi bolsa gérmaniyediki xitay bash elchisi wu kendin soralghan so'allarning hemmisini chiqirip tashlighan. Andin bu ziyaret xatirisining bash-axirlirini perdazlap, söz-jümlilerni özgertip, özlirige layiq shekilge keltürüp tarqatqan.

Esli ziyaret xatiriside “Iqtisad heptilik zhurnili” muxbirining tunji so'ali mundaq: “Bash elchi ependi, sizning dölitingiz bolghan xitay kishilik hoquq depsendichiliki seweblik eyibleshlerge uchrimaqta, xongkongdiki démokratik heriketning basturulushi, bolupmu shinjangdiki pütün Uyghurlar uchrawatqan bésimlar tüpeyli. Nurghunlighan hökümetsiz teshkilatlar buninggha nispeten qarshiliqlirini bildürmekte.”

Xitay bash elchisi wu ken bu so'algha mundaq jawap béridu: “Méning tesiratim bolsa, junggo hökümiti meyli qandaqla bir ish qilmisun, gherb metbu'atliri shu hamanla ‛béyjing basturush bilen shughulliniwatidu‚ dégen yekünni chiqiridu. Bir yil ilgiriki shu chaghlarda, wirus yuqumini qamal qilish yolgha qoyulghanda, gérman metbu'atliri ‛junggo öz xelqige bésim qildi‚ dep xewerler tarqatti. Emeliyet bolsa bashqidur. Junggoning az sanliq milletler siyasitige da'ir xewerlerdimu shundaq boldi. Junggodiki barliq étnik milletler barawerdur, ularni kemsitish we ulargha bésim qilish men'iy qilin'ghan.”

“Iqtisad heptilik zhurnili” ikkinchi so'alini mundaq soraydu: “Biraq, bash elchi ependim, siz bu jehettiki barliq doklatlarni, buning ichide hetta shahidlarning bayanlirimu bar, bularning hemmisini yalghan'gha chiqarmaqchimu?” wuken bu so'algha mundaq jawab béridu: “Eger siz junggodiki az sanliq millet ezaliri bilen biwaste söhbet élip barghan bolsingiz, junggogha qarshi artislarning dunyani ishendürüshni arzu qilghanlirigha tamamen oxshimaydighan menzirini körgen bolattingiz. Anglimaqqa soghuq urush teshwiqatigha oxshaydu. Siz ‛Uyghurlar basturuliwatidu‚ dégen gepning peqetla gherbning saxta teshwiqati ikenlikini bilemsiz? bular pompéyo ependige oxshash junggogha qarshi siyasetchiler oydurup chiqarghan yalghanchiliqtur.”

“Iqtisad heptilik zhurnili” yene “Mejburiy emgek we qayta terbiyelesh lagérimu toqulmimu?”, “Rayondiki qayta terbiyelesh lagéri qandaq orun?”, “Nurghunlighan shahidlar lagér toghruluq guwahliq bériwatidighu?”, “Néme üchün b d t ning tekshürüsh ömiki rayonda tekshürüsh élip baralmaydu?” dégendek so'allarni soraydu.

Xitay bash elchisi wu ken soralghan so'allargha qarita “Chet eldiki lagér shahidliri lagérgha kirip baqmighan, b d t tekshürüsh ömikini teklip qilduq, hazirghiche jawap saqlawatimiz” dégendek köpligen yalghanlarni otturigha qoyup ötkendin kéyin, xulase itibari bilen “Mejburiy emgek we qayta terbiyelesh lagéri deydighan nerse mewjut emes” dep Uyghurlar üstidin élip bériliwatqan barliq zulumlarni, bésimlarni tüptin inkar qilidu. Shinxu'a agéntliqi bolsa 19-féwraldiki xewiride xitayning gérmaniyediki bash elchisi wu kenning sözlirini toluqlap, yasap-jabdup élan qilidu.

Merkizi gérmaniyening göttin'gén shehiride bolghan tehdit astidiki xelqler teshkilatining diréktori ulrik déliyus ependi bu heqte toxtalghanda, xitayda heqiqetni étirap qilish jür'itining mewjut emeslikini tilgha aldi. U mundaq deydu: “Xitay bash elchisi nurghunlighan shahidlarning jaza lagérliri toghrisida bergen guwahliqlirini, ashkarilan'ghan mexpiy höjjetlerni we sün'iy hemrahtin tartilghan jaza lagérlirigha munasiwetlik höjjetlik süretlerni közini parqiritip turup inkar qildi. Xitayda milyonlighan Uyghurni jaza lagérlirigha solap basturiwatqanliqini étirap qilghudek jür'et yoq. Chünki xitay özini herqanche küchlük chaghlisimu, yenila döletlerning we xelqara jem'iyetning bésimidin qorqidu. Xitay qanchilik inkar qilmisun, hazir milyonlighan Uyghurning jaza lagérlirigha qamalghanliqi we u yerde qattiq bésim astida hayat köchüriwatqanliqi ashkarilan'ghan, xelqaralashqan bir mesilige aylinip boldi. Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq komitétimu hazirgha qeder mexsus jaza lagérliri asasiy téma qilin'ghan guwahliq bérish yighinlirini talay qétim ötküzdi. Bu démeklik, gérmaniye hökümitiningmu bu mesilidin xewiri bar dégenliktur. Xitay bash elchisining sözliri gérmaniyede özining ajizliqini ipadileshtin bashqigha yarimaydu. Xitay künlerning biride Uyghurlargha séliwatqan bu zulumlirining hésabini bérishke mejbur bolidu.”

Gérmaniyediki Uyghur ziyalisi perhat muhemmidi ependi bu heqte toxtalghanda, xitayning jaza lagérlirigha munasiwetlik yalghanchiliqlirining izchil dawamlishiwatqanliqini tekitlep ötti. U sözde nöwette sherqiy türkistanda jaza lagérlirigha qamalghan nurghunlighan Uyghurlarning türmilarge, mejburiy emgek meydanlirigha soliniwatqanliqini ilgiri sürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet