Хитайниң иш һәққини неси қалдурушни түзәш һәрикити немини мәқсәт вә нишан қилған?

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021-08-12
Share
Һазирқи замандики қуллуқ: уйғурларниң омумйүзлүк мәҗбурий әмгәк күчлиригә айландурулуши Ишчилар үрүмчидики давалаш үскүнилири завутида қоғдаш кийими тикиватқан көрүнүш. 2020-Йили 27-январ, үрүмчи.
REUTERS

Ақсу хәвәр торидин мәлум болушичә, 8-айниң 5-күни даириләр вилайәттә иш һәққини неси қалдурушни түптин түзәш язлиқ мәхсус һәрикити башлиған. Бу мәхсус һәрикити тәшвиқатида даириләр, 9-айниң 30-күнигичә давам қилидиған иш һәққини неси қалдурушни түптин түзәш үчүн алақидар тармақларни күчлүк тәдбир қоллинишқа, һәқиқий түрдә деһқан ишләмчиләргә һоқуқ мәнпәәт "муһапизәт күнлүки" тутуп бериш чақириқ қилинған.

Уйғур аптоном райони һәр қайси вилайәт (област, шәһәр) ләрниң адәм күчи байлиқи вә иҗтимаий капаләт идарилири өз районидики карханиларниң иш һәққини неси қалдурушни түзәш хизмити һәққидә охшаш тәшвиқат тарқатқанлиқи мәлум.

Хитайда мәйли дөләт игиликидики вәяки шәхси карханиларда болсун иш һәққини вақтида бәрмәслик, неси қалдурушқа охшаш ишчи-хизмәтчиләрниң һәқ вә һоқоқлириға дәхли тәрз қилиштәк қанунсиз қилмишлири еғир болуп кәлмәктә. Шундақла хитай адәм күчи вә иҗтимаий капаләт тармақлири болупму юқум башланған 2020-йилидин буян "иш һәққини неси қалдуруш мәсилиси" ниң еғирлиғанлиқини етирап қилип кәлгәниди.

Әмма бу нөвәт уйғур аптоном районида хитай даирилириниң бу түрдики мәхсус түзәш һәрикити һәққидики тәшвиқатиниң муһим нуқтиси шуки, хәлқарада уйғур мәҗбурий әмгики мәсилисидә күчлүк тәнқидлә учуватқан вә америка башчилиқидики охшимиған дөләтләр буни түптин чәкләш ирадисини ашкара ипадиләп, уйғур мәҗбурий әмгики қошулған мәһсулатларни байқут қилиш тәдбирлири тәрәп тәрәптин елан қилиниватқан охшаш бир мәзгилдә, хитайниң дөләт иликидики карханилар қурулуш қилдурғучи орун, кархана дегәндәк орунларда, иш һәққини неси қалдуруш делолирини түгитишни ишқа ашуридиғанлиқи елан қилишидур.

Һалбуки уйғур мәҗбурий әмгикини өз ичигә алған лагерлар һәққидә хәлқаралиқ мәтбуат вә уйғур мустәқил сотида гуваһлиқ бәргән шаһитлардин һазир голландийәдә туруватқан қәлбинур сидиқ ханим, буни хитайниң бир көз боямчилиқи дәйду. У уйғур елидә деһқан ишләмчиләрла әмәс һәтта өзигә охшаш һөкүмәт хизмәтчиси, мәмурий хадимларниңму мааши халиғанчә тотуп қелинип, неси қелишниң чоңқур вә кәң көләмлик йилтиз тартқан мәсилә икәнлики, болупму уйғурлар қуллуқ әмгәккә кәң көләмдә мәҗбурланған йеқинқи йилларда бу әһвалниң техиму еғирлиғанлиқини баян қилди.

Биз ақсу вилайәтлик адәм күчи байлиқ вә иҗтимаий капаләт идарисигә телефон қилип, бу һәрикәтниң даирисигә пәқәтла хитайдин келип ақсуда ишләватқан деһқан ишләмчиләр кирәмду яки аталмиш кәспий тәрбийәләш мәркәзлиридин завут карханиларға орунлаштурулған йәрлик деһқан ишләмчиләрниңму мәнпәәти охшаш қоғдиламду? дәп соридуқ.

Телефонни алған хадим: "бу һәрикәттә деһқан ишләмчиләрниң һәммисини өз ичигә алиду, йәрликләрниму өз ичигә алиду" дегән болсиму, әмма у бизниң дөләт вә хитай игидарчилиқидики карханиларда һазирғичә мәҗбурлаш характеридики әмгәккә қатнаштурулуватқан уйғурлар бар икән уларниң мәнпәәтиму қоғдиланду? дәп сориғинимизда, дәрһал сәзгүрлүк билән "бундақ соаллириңизға мән җаваб берәлмәймән, партком ахбарат ишханиси билән алақилишиң" дәп телефонни қоювәтти.

Аптоном районлуқ адәм күчи байлиқ вә иҗтимаий капаләт баш идариси хадими охшаш, иш һәққини неси қалдурушни түзәш даирисигә йәрлик деһқан ишләмчиләрниң һоқуқ мәнпәәтини қоғдашниму өз ичигә алидиғанлиқини ейтти. Әмма биз униңдин "америкада "уйғур мәҗбурий әмгикини чәкләш қанун лайиһәси" ни мақуллаш чақириқи күчәйгән бир пәйттә районда бу тәдбирниң йолға қоюлушиниң бир бағлиниши барму?" дәп соришимизға телефонни үзүвәтти.

Америкадики күзәткүчиләрдин елшат һәсән әпәнди деһқан ишләмчиләрниң иш һәққини вақтида, толуқ тарқитишқа капаләтлик қилмаслиқ ишләмчиләрниң әмгәк, иш һәққи һоқуқ-мәнпәәтиниң қоғдалмаслиқи гәрчә хитайда кәш көләмдә мәвҗут болуп келиватқан мәсилә болсиму, уйғур районида бу һәқтә мәхсус һәрикәт башлиғанлиқи бир тәрәптин, райондиму иш һәққини неси қалдурушниң зор бир мәсилигә айланғанлиқини көрситип бериду дәп мулаһизә қилди.

Униң қаришичә, хитай һөкүмитиниң бу хил тәшвиқат арқилиқ кеңәш палатасиида аваздин өтүп пат арида авам палатаси вә президентниң имзалинишни күтүп туруватқан "уйғур мәҗбурий әмгикини чәкләш қанун лайиһәси" гә тосқунлуқ қилиш мәқситини йоқ дегили болмайдикән.

Дәрвәқә хитай һөкүмити өткән йили 11-айниң 23-күни, уйғур аптоном районида телевизийә-телефон йиғини ечип, дөләт ишлири кабинетиниң деһқан ишләмчиләрниң иш һәққини неси қалдурушни түп йилтизидин түзәш хизмити рәһбәрлик гурупписи йиғининиң роһини әмәлийләштүрүшни тәләп қилғаниди. Әйни вақиттиму охшашла даириләр "шинҗаңда иш һәққини неси қалдурушни түп йилтизидин түзәш қишлиқ мәхсус һәрикитини қанат яйдуруш" ни башлиғанлиқини елан қилған. Һалбуки та йеқинқи күнләргичә, уйғурларниң ялғуз завут карханиларда мәҗбурлаш характерини алған һәр түрлүк әмгәккә тутулғандин башқа һашарниң кәң түрдә давам қиливатқанлиқидәк еғир мәсилиләрниң мәвҗутлуқи, тик-ток қатарлиқ иҗтимаий таратқулардики видийолардин ашкарилинип кәлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт