Бир түрк оқуғучи хитай һөкүмитидин төләм тәләп қилди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-03-23
Share
xitaydin-tolem-2.jpg Түркийә қоҗаәли университетидин чағатай оркун челикбаш исимлик бир оқуғучи хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиға язған төләм тәләп хети. 2020-Йили март, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Бундин 4 ай бурун хитайниң вухән шәһиридә оттуриға чиққандин кейин 160 дөләткә тезла ямриған корона вируси түркийәдиму 30 адәмниң җениға замин болди. Һазирғичә бу вирусниң 1250 адәмгә юққанлиқи мәлум болди. Һазир пүтүн түркийәни корона вирусиниң вәһимиси қаплиди. Түркийә мәктәпләрни, түрлүк иҗтимаий, мәдәнийәт, тәнтәрбийә кулублирини бирдәк тақиди. Лекин идарә-органларни, завутларни тақимиған болсиму көп адәмниң бир йәргә топлинишини чәклиди. Корона вируси түркийә иқтисадиға еғир зәрбә берипла қалмай, түркийә хәлқиниму җиддий сарасимигә салғанлиқи хәвәр қилинмақта. Түркийәдә ашханилардин башқа дуканларни ечиш чәкләнди, кишиләрниң өйидин сиртқа чиқиши чәкләнмигән болсиму, әмма һөкүмәт кишиләрни муһим иши болмиса сиртқа чиқмаслиққа чақирмақта. Бундақ бир вәзийәттә түркийә қоҗаәли университетидин чағатай оркун челикбаш исимлик бир оқуғучи хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиға хәт йезип корона вируси түпәйлидин тартқан маддий вә мәниви зийинини төләп беришни тәләп қилди. У хетидә мунуларни язған: «хитай хәлқ җумһурийитиниң вухән шәһиридин тарқалған ‹ковид-19' вируси түркийәгә йетип кәлгәндин кейин түркийә һөкүмити һәр хил тәдбирләрни оттуриға қойди. Мәзкур тәдбирләргә бинаән ата-анамниң өйигә қайтип келип өйдин талаға чиқмай туруватимән. Һөкүмәтниң тәдбир сияситигә бинаән 3 һәптилик карантинға кирдим. Вирус түпәйли мәктипимму 3 һәптигичә тақалди. Бу муддәт ичидә мән өзүм туруш үчүн иҗаригә алған өйниң иҗарисиниму төләватимән. Мән бу вирус түпәйли тартқан барлиқ маддий вә мәниви зиянимға хитай һөкүмити мәсул дәп қараймән. Шуниң үчүн өйүмниң иҗарисини, психологийилик давалинишимниң һәққини вә каринтин муддити узитилған тәқдирдә кетидиған өй иҗариси вә башқа чиқимлиримни хитай һөкүмитиниң төләп беришини тәләп қилимән. Чағатай оркун чәликбаш».

Биз бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн хитайниң әнқәрә әлчиханисиниң сиясий ишлар мәсул дипломати чең вийхуа билән көрүшүш үчүн әлчиханиниң ахбарат ишлириға мәсул ишханисиға телефон қилған болсақму, телефонни алған хадим көрүштүрмәйдиғанлиқини ейтти: бизниң диалогимиз мундақ давамлашти: «сиз ким болисиз? кимни издәйсиз? немә ишиңиз бар иди? мән мухбир чең вейхувадин бир нәрсә соримақчи идим. Җаваб: көрүштүрәлмәймиз».

Түрк оқуғучиниң хитай һөкүмитидин төләм тәләп қилишини қандақ чүшинишимиз керәк? бу һәқтә хәлқарада бирәр қанун барму? бу һәқтики зияритимизни қобул қилған әнқәрәдики һаҗи байрам университети қанун кәспи профессор иляси доған әпәнди, уйғур тәтқиқат институти мудири доктор әркин әкрәм әпәнди вә истанбулдики шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики рәиси һидайәтулла оғузхан әпәндиләр өз көз қарашлирини оттуриға қоюп өтти.

Иляс доған әпәнди әгәр хитайниң вирусни тәҗрибиханида ишләп чиқарғанлиқи җәзмләшсә, һәр қайси дөләтләрниң хитайни хәлқара сотқа бәрсә болидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «мәлум бир дөләт, йәнә мәлум бир дөләтниң бир паалийити түпәйли зиянға учриған болса зиянға учриған дөләт хәлқара сотқа әрз қилип төләм тәләп қилса болиду. Лекин бу вирусни хитайниң тәҗрибиханида ишләп чиқарғанлиқи испатлиниши керәк. Һазир хитай бу бир һайвандин инсанларға юқти, мениң мәсулийитим йоқ дәп турувелиши мумкин».

Иляс доған әпәнди бу вирусниң хитайдин дуняға тарқалғанлиқини, хитай вақтида елан қилмай дуняға зиян елип кәлгәнликини, шуңа буни дәп хитайни сотқа бәрсә болидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитай бу юқумлуқ вирусни дуняға кечиктүрүп елан қилди. Шуңа америка башта вирустин зиянға учриған барлиқ дөләтләр хитайдин төләм тәләп қилса болиду. Чүнки хитай вухән вирусидин дуня җамаәтчиликини хәвәрдар қилмай дуняға зор зиян елип кәлди. Буниңға хитай сәвәб болди».

Доктор әркин әкрәм әпәнди бу вирусниң вухәндин тарқалғанлиқини, шуңа түркийә хәлқи буниңға охшаш йоллар билән хитай һөкүмитигә болған наразилиқини ипадиләватқанлиқини, лекин бу һәқтә хәлқара қанун болмиғачқа тәләп қилинған өсүмни хитайниң төлимәйдиғанлиқини оттуриға қойди.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған истанбулдики шәрқий түркистан тәшкилатлар мунбири рәиси һидайәтулла оғузхан әпәнди бу вирус дәсләп хитайда оттуриға чиққанда хитай һөкүмитиниң яхши тәдбир алмиғанлиқидин дуняға ямрап кәткәнликини, бу вирусниң дуняға ямрап кетишидә хитай һөкүмитиниң мәсулийити барлиқини баян қилди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди дәсләп хитай һөкүмити өзиниң абруйини вә иқтисадий мәнпәәтини қоғдаймән дәп мәзкур вирусни дуняға вақтида ашкарилимай дуняға апәт елип кәлгәнликини, буниңдин хитай җавабкар икәнликини баян қилди.

Түркийәдики қоҗаәли университети оқуғучиси чағатай оркун челикбаш исимлик бир оқуғучиниң хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиханисиға хәт йезип «корона вируси» түпәйлидин тартқан маддий вә мәниви зийинини төләп беришни тәләп қилғанлиқи тоғрисидики бу хәвәр түркийәдики бәзи тор гезитлиридиму елан қилинди вә иҗтимаий таратқуларда кишиләрниң алқишиға еришти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.