Amérikada xitayni jazalash chaqiriqliri kücheymekte

Muxbirimiz irade
2020-05-01
Élxet
Pikir
Share
Print
2001-Yili élan qilinip zor tesir qozghighan "Xitayda yüz bergüsi yimirilish" namliq kitabning aptori gordon chang ependi.
2001-Yili élan qilinip zor tesir qozghighan "Xitayda yüz bergüsi yimirilish" namliq kitabning aptori gordon chang ependi.
wikipedia.org

Hazir amérikadiki nopuzluq axbarat wasitiliride amérika-xitay munasiwetlirining kelgüsi heqqidiki türlük analizlar köplep élan qilinmaqta.

Nurghun közetküchilerning qarishiche, amérikada wirus krizisi ayaghlashqandin kéyin xitay bilen bolghan munasiwetlerni peydinpey axirlashturushni teshebbus qilghuchilar köpeymektiken. "Forbis" zhurnilining xewer qilishiche, hazir xitay bilen bolghan munasiwetlerning özgirishi kéreklikige ishinidighan amérikaliqlar köpeygen bolup, bu mesile yalghuz tramp hakimiyiti yaki uning terepdarlirining mesilisi bolushtin halqip ketken.

Xewerde éytilishiche, 22-aprél küni amérikadiki "McLaughlin & Associate" namliq ray sinash shirkiti amérikaliqlarning xitaygha tutqan pozitsiyesi heqqide ray sinash élip barghan. Ray sinashqa qatnashqan kishilerning 70 pirsenti amérika xitaygha qaratqan siyasetlirini özgertishi kérek, dégen. 72.5% Adem xitaygha qaritilghan iqtisadiy siyasetler özgirishi kérek, dep qarighan.

Amérikadiki "Tablet" namliq tor zhurnilida élan qilin'ghan "Xitay heqqide qayta oylinish" namliq maqalide körsitilishiche, ötken 30 yil mabeynide amérikadiki iqtisadiy we siyasiy zerdarlar xitaygha meblegh salghan. Amérikaning ishlepchiqirish baziliri xitayning qolida, amérikaning qerzimu xitayning qolida. Eng qisqisi amérikaliqlar ichidighan dorimu xitayda ishlep chiqirilidiken. Shunga bir qisim kishiler xitaydin ayrilish mumkin emes, dep qaraydiken.

Amérikadiki tonulghan xitay ishliri mutexessisi gordon chang ependi bizning ziyaritimizni qobul qilip, amérika xitay bilen qandaq munasiwet ornatqan bolsa, munasiwetlerni bikar qilishmu özining qolida, dep körsetti. U mundaq deydu: "Biz xitay bilen hemkarlishishimiz mumkin bolghan iken, u halda shériklikni ayaghlashturushmu mumkin we shundaq bolushi kérek. Elwette nechche on yilliq xata siyasetni héchqandaq bedel tölimey turup özgertimen, dégili bolmaydu. Biz bu bedelni tölishimiz kérek. Shundaq qilmaymu amalimiz yoq. Chünki xitay bizni mejburlawatidu. Men bizning eng chong ajizliqimizni tébbiy dora sahesi, dep qaraymen. Eger dora ishlepchiqirishni amérikigha yötkep kéliwalsaqla, menche xitayning amérikigha qarshi bek chong koziri yoq".

Amérikadiki "Tablet" namliq tor zhurnilida élan qilin'ghan "Xitay heqqide qayta oylinish" namliq maqalidimu dorigerlik sahesini xitaydin qayturup chiqirish hazirqi eng muhim mesile, dep körsitilgen. Maqalide bayan qilinishiche, wirustin kéyinki dölet siyasitide amérika xitaygha qandaq mu'amile qilish kérek, dégen bu so'al kelgüsi on yilda amérikaning ichki we tashqi siyasiti we iqtisadiy siyasetlirini öz ichige alghan dölet siyasitining eng nuqtiliq halqisi bolidiken. Amérika dunyadiki démokratiye we erkinlikni asas qilghan sistémini shérik döletler bilen birlikte hakimmutleq tüzümlerdin qoghdap qélish we shuning bilen birge amérikaning istratégiyelik iqtisadiy menpe'etlirini xitaydin ayrip chiqishqa kapaletlik qilishi kérekken. Chünki aptor maqaliside "Washin'gton belkim xitay bilen urush qilmaywatqan bolushi mumkin, emma xitaylar bizge alliqachan urush élan qildi" dégen.

Türkiyediki istratégiye mutexessisi erkin ekrem ependining qarishiche, bu qétim wirus weqeside xitayning yalghanchiliq qilghanliqi pütün dunyagha bek éghir ziyan salghan bolghachqa, döletlerning hemmisi xitaydin bek naraziken. Shunga u "Uyghur élidiki lagér mesilisi, xongkong mesilisi qatarliqlar tüpeylidin alliqachan éghir bésim astida turuwatqan xitaygha yenimu chong bésim shekillinishi mumkin, deydu.

Amérika prézidénti donald tramp yéqinda qilghan sözide amérikaningmu xitaygha wirusning ziyinini tölitidighanliqini bildürgen we shundaqla "Xitaygha bu ziyanni tölitishning nurghun yolliri bar" dégen idi.

Gordon chang ependining qarishiche, amérika bu mesilide choqum bashqa shérik döletler bilen ortaq heriket qilishi kérekken. U mundaq deydu: "Amérika aldi bilen xitayning amérikada sotqa tartqili bolmasliqtek imtiyazini bikar qilishi we bu arqiliq xitay kompartiyesini amérika sotlirigha erz qilghili bolidighan haletni shekillendürüshi kérek. Andin bashqa muhim shérikliri bilen hemkarlashqan asasta xitayning amérika xezinisidiki pay cheklirini tonglitip qoyushi lazim. Chünki xitayning qolidimu bashqa döletlerning qerzliri mewjut bolghanliqtin, biz buni kanada, en'gliye, yawropa ittipaqi qatarliq asasiy pul tarqatquchi döletler bilen birlikte heriket qilishimiz kérek. Bu hergizmu amérika bilen xitay arisidiki mesile emes, belki dunya bilen xitay arisidiki mesile bolushi kérek. Shundila biz xitayning mal-mülüklirini ünümlük halda tonglitalaymiz".

Derweqe hazir amérika tramp hökümiti xitayni jazalash mesiliside jiddiy qarar élish basquchida turuwatqan bolup, ikki dölet arisidiki munasiwetlerni yenimu yirikleshtüridighan xitayni jazalash tedbirliri pat yéqinda royapqa chiqishi mumkinken.

"Washin'gton pochtisi" géziti we CNN qatarliq axbaratlarning xewer qilishiche, 30-aprél peyshenbe küni amérikadiki bir qisim yuqiri derijilik emeldarlar aq saraygha yighilip xitayni tajsiman wirus mesilisidiki pozitsiyesi seweblik jazalash heqqidiki muzakirilirini bashliwetken.

Aq saraydiki ichki pilandin xewerdar ismini ashkarilimighan ikki neper yuqiri derijilik memuriy xadimning ashkarilishiche, bu muzakirige amérikaning köpligen hökümet emeldarliri we shundaqla amérika istixbarat organliri xadimliri qatnashqan. Bu ikki emeldar yighinda muzakire qilin'ghan tedbirler heqqide hazirche melumat bérelmeydighanliqini eskertish bilen birge "Biz xitaygha ularning herikitining eyiblinishke tégishlik ikenlikini körsitip qoyushning yollirini tapalaymiz" dégen.

Toluq bet