Паалийәтчиләр хитайниң июлда хоңкоңда елип барған зор тутқуниға қаттиқ инкас қайтурди

Мухбиримиз меһрибан
2020-07-06
Share
xongkongda-namayish.jpg Әнглийәниң хоңкоңни хитайға қайтурулуп бәргән хатирә күнидә, хоңкоңлуқлар хитайниң «дөләт бихәтәрлик қануни» ға қарши намайиш қилмақта. 2020-Йили 1-июл, хоңкоң.
AP

30-Июн хитай һөкүмити хоңкоң һәққидә «хоңкоң хәвпсизлик қануни», йәни «хитай дөләт хәвпсизлики қануниниң хоңкоң нусхиси» ни мақуллиди шундақла бу қанунниң 1-июлдин башлап хоңкоңда иҗра қилинидиғанлиқини билдүрди.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, 1-июл күни 30 миңдин артуқ киши иоңкоңда кочиға чиқип, «хоңкоңға әркинлик» дегәндәк наразилиқ шоарлирини товлап намайиши қилған. Шу күни намайишчилар билән сақчилар арисида тоқунуш йүз бәргән.

Намайиштин кейин хоңкоңлуқ паалийәтчи җессика ингихам ханим радийомиз зияритини қобул қилди.

Җессика ханим хитай һөкүмитиниң хоңкоңда йолға қоюшни қарар қилған «хоңкоң хәвпсизлик қануни» ниң хитай һөкүмити әйни вақитта хоңкоңлуқларға вәдә қилған «бир дөләттә икки хил түзүм» сияситиниң сахта ниқабини ечип ташлиғанлиқини билдүрди. У 1-июл хоңкоңда елип берилған зор көләмлик наразилиқ намайишида тутқун қилинғанлар һәққидә өзи билгән әһвалларни аңлатти.

Униң билдүрүшичә, айлардин буян давамлишиватқан хоңкоңлуқларниң демократийә, әркинлик тәләплири нөвәттә хитай һөкүмити йолға қоймақчи болған «хоңкоң хәвпсизлик қануни» ға хилап дегән баһаниләрдә қаттиқ бастурулушқа башлиған. Пәқәт 1-июл күнидики наразилиқ тутқун қилинғанлар 300дин ашқан. Улардин 10 кишигә дәл мушу қанундики бәлгилимиләргә хилаплиқ қилди дегән җинайәтләр артилған.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, 1-июл күнила сақчилар тәрипидин тутқун қилинғанлар370 тин ашқан.

Хитайниң һөкүмәт таратқулири тарқатқан хәвәрләрдә хитай компартийәсигә қарши шоар товлиған, хитай дөлитиниң бир пүтүнлүкигә қарши ләвһә-пилакатларни елип йүргәнләрниң тутқун қилинғанлиқи хәвәр қилинди. Мәлум болушичә, тутқун қилинған бирәйләнниң сомкисидин хоңкоңға мустәқиллиқ тәләп қилинған пилакат чиққанлиқи униң «хоңкоң хәвпсизлик қануни» ға хилаплиқ қилған җинайи пакити қилинған икән.

Хитай мәркизи һөкүмитиниң аталмиш «хоңкоң хәвпсизлик қануни» елан қилиниши биләнла бу қарар америка қатарлиқ ғәрб демократик дөләтлириниң қаттиқ әйиблишигә учриған иди. 30-Июн күни америка йәнә баянат елан қилип, американиң хоңкоңға қаратқан алаһидә сияситини тохтатқанлиқини билдүрди. Америка ташқи ишлар министири майк помпейо 1-июл күни хоңкоң һәққидики баянатида бейҗиңниң хоңкоң һәққидики қарарлирини йолға қойғандин кейин, америка һөкүмитиниң хоңкоңға қаратқан алаһидә имтиязлирини бикар қилидиғанлиқини билдүргән.

Хитай даирилириниң 1-июл күни хоңкоңда елип барған тутқунидин кейин америка, әнглийә қатарлиқ ғәрб демократик дөләтлири йәнә йеңи баянатлар елан қилип, тутқун қилиниш хәвпидики хоңкоңлуқ паалийәтчиләргә сиясий панаһлиқ берилидиғанлиқи һәққидә йеңи қанун бәлгилимиләрниң йолға қоюлидиғанлиқини елан қилди. 1-Июл күни бу һәқтә тохталған нәнси пелусе ханим баянатида хитай һөкүмитиниң хоңкоңда «бир дөләттә икки түзүм» сияситини аяғлаштурғанлиқини қаттиқ әйиблигән шундақла американиң «хоңкоң қанун лайиһәси» ниң америка дөләт мәҗлисидә бирдәк аваздин өтүп, президент доналд трампниң имза қоюшиға сунулғанлиқини билдүргән.

Җессика ингихам ханим «хоңкоң хәвпсизлик қануни» елан қилинғандин кейин, америка, әнглийә қатарлиқ дөләтләрниң хоңкоңниң демократик һәрикәтлирини қоллаш позитсийәсини вә чәтәлләрдики тибәт, уйғур тәшкилатлириниң хоңкоңлуқларни қоллаш һәққидики чақириқ баянатлирини мәдһийәлиди.

У америка, әнглийә қатарлиқ дөләтләрниң хоңкоңда тутқун хәвпидә туруватқан паалийәтчиләргә сиясий панаһлиқ бериш һәққидики қарари һәққидә тохтилип, буниң хоңкоңда айлардин буян өз әркинлики үчүн күрәш қиливатқан хоңкоңлуқларниң һаятий бихәтәрлики үчүн елинған әмәлий қарар икәнликини тәкитлиди.

Җессика ханим йәнә хитай һөкүмитиниң «хоңкоң хәвпсизлик қануни» иҗра қилиши, хоңкоңда «бир дөләттә икки хил түзүм» сияситиниң бәрбат болғанлиқиниң испати икәнликини билдүрүп, хитай һөкүмитиниң әркинлик, демократийә тәләп қилған хоңкоңлуқларға башқа таллаш йоли қоймиғанлиқини тәкитлиди.

Җессика ханимниң билдүрүшичә, нөвәттә хитай һөкүмитиниң тутқунидин қечип хоңкоңдин айрилған, ғәрб дөләтлиридә панаһлинишқа мәҗбур болған хоңкоңлуқлар бундин кейинму күрәшни давам қилидикән. Улар ғәрб демократик дөләтлиридики хитай һөкүмитигә қарши әркинлик һәрикитини давамлаштуруватқан уйғур, тибәт вә хитайда демократийә тәләп қиливатқан барлиқ тәшкилатлар билән бир сәптә туруп, хоңкоңниң әркинлики үчүн давамлиқ күрәш қилидикән.

Голландийәдики асийә уйғур ханимму зияритимизни қобул қилип, хитай һөкүмитиниң «хоңкоң хәвпсизлик қануни» ниң хоңкоңда иҗра қилиниши, хитай һөкүмитиниң хоңкоңға вәдә қилған «хоңкоңда ‹бир дөләттә икки хил дөләт түзүм' сиясити 50 йилғичә өзгәрмәйду» дегән алдамчилиқ ниқабиниң 23 йилдила ечиветилгәнликини билдүрди.

Асийә ханим йәнә хоңкоңниң кәлгүси вәзийити вә хоңкоңда демократийә тәләп қилип күрәш қилған паалийәтчиләрниң бундин кейинки таллиши һәққидиму тохталди.

Асийә ханим баянида нөвәттики кәскин вәзийәт түпәйлидин хоңкоңлуқлар гәрчә вақтинчә хоңкоңдин айрилишқа мәҗбур болсиму, әмма уларниң чәтәлләрдә күрәш қиливатқан уйғур, тибәт паалийәтчилири сепигә қошулуп, хитайға қарши зор бирликсәп қошуни һасил қилидиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.