Хоңкоңлуқ паалийәтчи хоңкоңлуқларниң уйғурларни қоллишидики сәвәб һәққидә тохталди

Мухбиримиз меһрибан
2019-09-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хоңкоңлуқларниң уйғур допписини кийип, уйғурларни қоллаш паалийәтлирини иҗтимаий таратқуларда кәң тарқатқан җесика ингихам ханим. 2019-Йили сентәбир.
Хоңкоңлуқларниң уйғур допписини кийип, уйғурларни қоллаш паалийәтлирини иҗтимаий таратқуларда кәң тарқатқан җесика ингихам ханим. 2019-Йили сентәбир.
RFA/Méhriban

Өткән һәптә елип берилған хоңкоңлуқларниң уйғур допписини кийип, уйғурларни қоллаш һәрикити һәққидики учурларни иҗтимаий таратқулардин фәйисбок, твитер қатарлиқ иҗтимаий алақә мунбәрлиридә кәң тарқатқан җесика ингихам ханим хәлқарада тонулған кишилик һоқуқ паалийәтчилиридин бири.

Җесика ингихам ханим бүгүн радийомиз уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, йеқиндин буян немә үчүн хоңкоңда уйғурларни қоллаш паалийәтлириниң көпийиватқанлиқи вә икки айдин буян хоңкоңда давамлишиватқан наразилиқ намайишидин кейин, хитай һөкүмити «қачқунларни өткүзүп бериш қанун лайиһиси» ниң әмәлдин қалдурулғанлиқини елан қилғандин кейинму, хоңкоңдики наразилиқ намайишниң йәнила давамлишишиниң сәвәби қатарлиқ мәсилиләр һәққидә ө қарашлирини оттуриға қойди.

Өзиниң узундин буян уйғур вәзийитини йеқиндин көзитип кәлгәнликини билдүргән җесика ханим, аввал өткән һәптә хоңкоңда елип берилған хоңкоңлуқларниң уйғур допписини кийип, уйғурларни қоллаш һәрикитини өзи бир сәптики инсан һәқлири паалийәтчилиридин рев лавчюң(йәни җин җишиюң) әпәнди қатарлиқлар қозғиған бир инсанпәрвәрлик һәрикити икәнликини билдүрди.

Җесика ханим мундақ деди: «‹шинҗаңни сақлап қалайли' намидики һәрикәтни қозғиғучилар әсли мән билән бир сәптики достлирим десәмму болиду. Мән пәқәт мәзкур паалийәт һәққидики учурларни иҗтимаий таратқуларда тарқаттим вә хоңкоңлуқларниң уйғурлар билән бир сәптә икәнликини билдүрдүм. Бу йилларда биз хоңкоңдики достлар бирликтә уйғурларни қоллаш паалийәтлирини уюштуруп келиватимиз. Достлиримиз қозғиған бу һәрикәт әмәлийәттә өзлүкидин қозғалған һәрикәт дейишкә болиду. ‹Қайта тәрбийәләш лагерлири' һәққидики мәсилиләр оттуриға чиққандин кейин бу әһвал көпчиликни чөчүтти. Чүнки, бу мәсилә мәлум бир милләтниң мәсилиси болмай қалғаниди. Бу мәсилә йәнә мәлум бир мусулман топлуқиниң мәсилиси әмәс иди, бәлки инсанийәтниң зиянкәшликкә учриши иди. Бундақ мәсилә қәйәрдә йүз бәрмисун инсанийлиқи болған кишиләрниң инкас қайтуруши керәк һәтта тосуп қелиши керәк болған мәсилә дейишкә болиду. Шуңа мән вә ‹шинҗаңни сақлап қалайли' һәрикитигә қатнашқан достлиримниң бу паалийәтни елип бериши мушу нуқтини чиқиш қилған дейишкә болиду».

Җесика ханим униңдин соралған: «сизниңчә уйғур, тибәт, хоңкоң вә тәйвән хәлқлири һазир охшаш бир қисмәткә йүзлиниватқанлар дейишкә боламду?» дегән соалға җаваб берип мундақ деди:

«Мениң қаришимчә, әмәлийәттә пәқәт уйғур достлар вә хоңкоңлуқ қериндашларла әмәс, бәлки хитай чеграси ичидики тибәт вә хитай кишилик һоқуқ адвокатлар вә чәтәлләрдә хитай һөкүмитигә қарши өктичилик қиливатқан хитай достлар болсун, шундақла дуняниң һәрқайси җайлиридики зулумға учраватқан, чәткә қеқиливатқан хәлқләр болсун һәммисила һазир охшашла залим мустәбит һакимийәтләрниң бастурушиға учраватиду. Дунядики мустәбит һакимийәтләр охшимиған сәвәбләр түпәйлидин хәлқни езиватиду. Булар һазир мәдәнийәт тоқунуши, диний тоқунуш дегән ибариләр билән тәриплиниватиду, әмма мениңчә бу хил езиш вә зулумниң сәвәби пәқәт бирла, йәни иқтисадий җәһәттә булаң-талаң қилиш мәқситигә йетиш. Һәтта африқида езилишкә учраватқанларму бу земиндики байлиқ сәвәбидин дейишкә болиду. Шуңа мән һазир уйғурлар райони, тибәт, хоңкоң, тәйвән қатарлиқ җайлардики хәқләр охшаш бир қисмәткә йүзлиниватиду дәп қараймән. Шуңа әлвәттә иттипақлишип бирликтә күрәш қилиш керәк дәп қараймән.»

Җесика ханимдин: «һазир хоңкоңни қоғдаш намида наразилиқ намайиши давамлишиватиду. Буниң сәвәби немә? сизниңчә хоңкоңлуқлар уйғурларниң һазирқи вәзийитидин өзиниң кәлгүсидә охшаш қисмәткә йолуқушидин әнсирәватқан һаләттә дейишкә боламду?» дәп сориғинимизда, у мундақ деди:

«Әлвәттә һазир бир қисим кишиләр мушундақ ойлайду. Әмәлийәттә ‹қачқунларни өткүзүп бериш қанун лайиһәси' хоңкоңдики наразилиқ һәрикитидә пәқәт бир от пилтиси болуштәк ролнила ойниди. Бизни әндишигә селиватқини йәнә 20 йилдин кейин әгәр хоңкоңда 50 йилғичә бир дөләт икки хил түзүм өзгәрмәйдиғанлиқи һәққидики мөһләт тошқанда, у чағда биз йәни хоңкоң пүтүнләй хитайниң бир қисмиға сиңип кетимизму? дегән мәсилә. Әмәлийәттә хоңкоң билән хитай дөлитиниң мунасивити шинҗаң дәп аталған бу район билән хитай дөлитиниң мунасивитигә охшаш әһвалда.»

Җесика ханим йәнә өз сөзигә ениқлима берип мундақ деди: «әмили йәттә һазир хоңкоңда зор бир түркүм кишиләр шинҗаңда йүз бәргән әһвалларни көрүп бәкла қорқуватиду, улар хоңкоңдиму бу әһвалларниң йүз беришидин әнсирәватиду. Шуңа мән шундақ дейәләймәнки мәйли хитай билән шинҗаңниң мәсилиси болсун, яки хоңкоң билән хитайниң мәсилиси болсун, бизгә охшаш чәтләштүрүлгән хәлқләрниң хитайдин пәрқлинидиған қиммәт қаришимиз, мәдәнийәт қаришимиз, турмуш усулимиз дегәнләрдә зор пәрқләр мәвҗут. Һазир 50 йилғичә бир дөләт икки хил түзүм өзгәрмәйду дегән мөһләткә йәнә 20 йилла қалди. Бу дегәнлик вақти кәлгәндә биз хоңкоңлуқларниң өзимизгә хас қиммәт қаришимиз вә яшаш усулимиздин айрилип қелиштин дерәк берәмду? мана бу мәсилә хоңкоңдики яш әвладларни интайин қорқутуватқан әһвал. Һазир хоңкоң яшлириниң наразилиқ һәрикитиниң ‹әң ахирқи күрәш' дәп тәриплинишидики сәвәбму мушу йәрдә. Шуңа хоңкоңда алий аптономийә түзүми һәқиқий капаләткә игә болмай туруп, күрәшни тохтатмаслиқ тәшәббусиниң тәкитлинишидики сәвәбму мушу йәрдә».

Муһаҗирәттики уйғур паалийәтчиләрдин, хитай мәсилилирини йеқиндин көзитип келиватқан «америка уйғур бирләшмиси» ниң рәиси елшат һәсән әпәнди җессика ханимға охшаш бир түркүм хоңкоң яшлириниң хитай һөкүмитиниң мустәбит һакимийити астидики хоңкоңниң кәлгүсидин әндишисиниң орунлуқ икәнликини билдүрди.

Елшат әпәндиниң қаришичә, нөвәттә һазир бир түркүм хоңкоңлуқлар вә тәйвәнликләрниң уйғурларниң нөвәттики вәзийитигә көңүл бөлүши һәтта уйғурлар билән бир сәптә туруп, өзлүкидин уйғурларни қоллаш һәрикәтлиридә болуши иттипақлашқан бир күч болуп уюшуш арқилиқ, һәрқайси милләтләр өз тәқдирини өзи бәлгиләйдиған һәқиқий демократик түзүм астидики дөләт қурулмисини бәрпа қилиш арзусиға йетишни мәқсәт қилған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт