Analizchilar: "Xongkong bixeterlik qanuni xongkongda bir dölet ikki tüzümning ölgenlikidur"

Muxbirimiz méhriban
2020-06-30
Share
xongkong-xitay-qanun-qarshiliq.jpg Namayishchilar soda merkizige yighilip béyjingning "Xongkong bixeterlik qanuni" gha naraziliq bildürmekte. 2020-Yili 30-iyun, xongkong.
AP

Xitay merkizi hökümiti 1-iyuldin bashlap "Xongkong bixeterlik qanuni" yeni "Xitay dölet xewpsizliki qanunining xongkong nusxisi" ning resmiy qanun bolup ijra qilinidighanliqini élan qildi.

Xongkongda bir yildin buyan dawamlishiwatqan "Démokratiyeni telep qilish" herikiti seweblik xongkong weziyiti barghanche jiddiylishiwatqan, amérika qatarliq gherb démokratik döletliri xitay hökümitining xongkong siyasitini eyiblewatqan weziyette, xitay merkizi hökümitining "Xongkong bixeterlik qanuni" yeni "Xitay dölet xewpsizliki qanuni ning xongkong nusxisi" ni 1-iyuldin bashlap resmiy qanun teriqiside ijra qilinidighanliqini élan qilishi, xongkong weziyitige diqqet qiliwatqan xelq'ara taratqular we weziyet analizchilirining diqqitini qozghidi.

Amérikadiki xitay weziyet analizchiliridin "Béyjing bahari" zhurnilining bash muherriri xu ping ependi ziyaritimizni qobul qilip, "Xongkong bixeterlik qanuni" ijra qilinsa, xongkongda xitayning ilgiri wede qilghan xongkongda "Bir dölet ikki xil tüzüm" siyasitining pütünley özgiridighanliqini bildürdi.

Xu ping öz endishini bildürüp mundaq dédi: "Xitay hazir xongkong siyasitide bir küchlük signalni bermekte. Chünki xitay hökümitini bundaq qilmaydu dégilimu bolmaydu. Eger bu, qanun bolup ijra qilinsa u halda xongkongning bir dölet ikki xil tüzümige qarita éghir zerbe bolidu. Men bu éhtimalliq heqqide bultur, yeni 2019-yilila öz endishemni otturigha qoyghan idim. Chünki xitay hökümiti bultur xongkongning yerlik qanunigha özgertish kirgüzidighanliqini élan qilghan chéghidila xongkongda küchlük naraziliq qozghalghan we amérika qatarliq gherb démokratik döletlirining eyiblishige uchrighanidi. Halbuki xitay hazir bu xil qanun layihelirini otturigha chiqirish arqiliq xongkonggha qarita siyasitini özgertidighanliqini bildürüwatidu."

Xu ping ependidin xitay hökümitining néme üchün xongkong mesilisige qarita bu qeder jiddiy qarishining sewebini sorighinimizda, u xitay dölitining xongkonggha bolghan hökümranliqini mustehkemleshni meqset qilghanliqini bildürüp, töwendikidek jawab berdi: "Men buni xitay hökümitining xongkongda weziyetning kontrolluqtin chiqip kétishige bolghan ensirishi üchünla éliniwatqan qarar dep qarimaymen. Heqiqeten bulturdin buyan dawamlishiwatqan xongkongluqlarning naraziliq herikiti xitay hökümitining béshini aghritidighan mesilige aylandi. Emma hazirqi mesile xongkongluqlarning xitay komparityesining hökümranliqigha bolghan naraziliqini basturushla emes belki xitay dölitining xongkunggha bolghan ebediy kontrolluqini pütünley qolgha élishni meqset qildi dések bolidu. Chünki hazirgha qeder xitay hökümiti xelq'araning bésimidin qorqqini üchün bundaq bir pursiti bolmighanidi. Shunga u xongkongdiki bir dölet ikki xil tüzümning saqlinip qalidighanliqini bildürgenidi. Emma hazir dunyada korona wirusi yuqumi seweblik xelq'ara jem'iyetning diqqitining yötkelgen pursitidin paydilinip, öz meqsitini emelge ashurushni oylawatidu."

"Ming jing" torining weziyet analizchisi we tor sözchisi ma jü ependining qarishiche, "Xongkung bixeterlik qanuni" ning yolgha qoyulushi, xitay hökümitining Uyghurlar, tibetler, mongghullargha deslep wede qilghan atalmish aptonomiye tüzümi heqqidiki yalghan wedisini bikar qilip, özi niqabini ashkarilash qedimining xongkungda ipadilinishi iken.

Ma jü ependi bu heqte sorighan so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Choqum mushundaq aqiwet bolatti. Bu elwette ular bashtila yetmekchi bolghan meqset idi. Bu xitay hökümitining uzundin buyan qollinip kéliwatqan siyasiti. Bu tedbir xitayning nechche ming yildin buyan dawamliship kéliwatqan medeniyet en-enisi désekmu bolidu. Ular awwal etraptiki bashqa milletlerge qarita menpe'et béridighanliqi heqqide her xil wedilerni béridu. Bu peqet xitay kompartiyesiningla siyasiti emes belki ottura tüzlengliktiki xitay hökümranlirining nechche ming yildin buyan chégra rayonlardiki az sanliq xelqlerning yérini igiliwélish yolida qollinip kéliwatqan siyasiy tedbiri."

Ma jü ependi xitay hökümitining nöwette xongkunggha qaratqan siyasitining uning Uyghurlar, tibetler mongghullargha qaratqan siyasitining tekrari ikenlikini bildürüp, xitay hökümitining bésiwélin'ghan zéminlardiki xelqlerge yeni 1940-yillarning axiri, tengri taghning shimali we jenubidiki Uyghurlargha, 50-yillarning otturilirida dalay lama hökümranliqidiki tibetlerge, we mongghullargha bergen yalghan aptonomiye wedisini peydin-pey bikar qilghan tarixini eslitip ötti.

Ma jü ependi xitay hökümitining xongkunggha we dunyagha wede qilghan "Bir dölette ikki xil tüzüm" ni bikar qilishining sewebi heqqide toxtilip, "Elwette xongkongning ehwali alahide. Xitay hökümitining bu qétim xongkonggha qarita 'bir dölet ikki xil dölet tüzümi'ni bikar qilishidiki asasliq seweb, xongkongluqlarning xitayning merkizi hökümiti bilen oxshash siyasiy qarashta turmighanliqi, xongkongluqlarning ottura tüzlengliktiki xitay puqraliri bilen oxshimighan qimmet qarishini ipadilep, erkinlik, démokratiye we musteqilliq qarishini ipadiligenliki seweb boluwatidu." dédi.

Ma jü ependi yene amérika qatarliq gherb démokratik döletlirining xongkong mesilisige tutqan pozitsiyesi heqqidimu toxtaldi.

Ma jü ependining qarishiche, xitay hökümitining "Xongkung bixeterlik qanuni" ni yolgha qoyushi, xongkong mesiliside amérika qatarliq gherb démokratik döletlirining iqtisadiy menpe'etni asas qilish prinsipi sewebidin, xitay hökümitige qaratqan siyasitide eyiblesh bilenla cheklinish, birdek bolmasliq we heqiqiy ünümi bolghan emeliy jazalash tedbirining bolmighanliqidin déyishke bolidiken.

Dunya Uyghur qurultiyining xitay ishliri mudiri Uyghur pa'aliyetchisi ilshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qildi.

Ilshat hesen ependi, xitay hökümitining "Xongkong bixeterlik qanuni" ni yolgha qoyushigha seweb bolghan amillar we xongkongda bu qanun yolgha qoyulghandin kéyin xongkongda yüz béridighan weziyet heqqide öz qarashliri we endishilirini otturigha qoydi.

U, sözide xitay hökümiti 1-iyuldin bashlap ijra qilishni qarar qilghan "Xongkong bixeterlik qanuni" ning yolgha qoyulushining xitayning ilgiri wede qilghan xongkungda bir dölet ikki xil tüzüm siyasitining ayaghlashqanliqidin dérek béridighanliqini bildürdi.

Ilshat hesen ependi yene Uyghurlarning xitay hökümitining istélasi astidiki kechmishlirining emdi xongkongda ré'alliqqa yüzliniwatqanliqini bildürüp, xitay hökümitining 1-iyuldin bashlap ijra qilinidighanliqini élan qilghan atalmish "Xongkong bixeterlik qanuni" ning dunyagha xitay hökümitining ezeldin öz wediside turmaydighan mahiyitini yene bir qétim tonutqanliqini körsetti.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.