Хотәндин дуняға експорт қилиниватқан гүзәл чачлар әсли кимләрниң? (2)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-05-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай ахбаратида тарқитилған хотәнниң лоп наһийәсидики чач қошумчә буюмлири чәклик ширкити тоғрисидики хәвәрдин елинған. 2020-Йили 23-апрел.
Хитай ахбаратида тарқитилған хотәнниң лоп наһийәсидики чач қошумчә буюмлири чәклик ширкити тоғрисидики хәвәрдин елинған. 2020-Йили 23-апрел.
xj.chinanews.com

Хотән лопқа җайлашқан «хавлин чач буюмлири чәклик ширкити» ниң, мәҗбурий әмгәк қоллиниватқанлиқи ашкарилинип америка таможна вә чегра башқуруш идарисиниң 2020-йил 5-айниң 1-күнидики буйруқиға асасән американиң барлиқ таможна вә чегра еғизлирида униң мәһсулатлири тутуп қелинишқа башлиди. Диққәт қилишқа әрзийдиғини «асия киндики гезити» ниң хәвиригә қариғанда дәл шу күни, йәни 1-май әмгәкчиләр байрими күни лопқа җайлашқан шинҗаң хотән чач мәһсулатлири санаәт бағчисида чач мәһсулатлири җәмийити тәрипидин ишчиларниң тунҗи маһарәт мусабиқисини өткүзүлгән. Наһийәлик партийә комитетиниң секретари ваң йүҗүнниң буйруқи билән чач мәһсулатлири карханисидики ишчилар қатнашқан бу мусабиқигә 250 хизмәтчи қатнаштурулған. Хәвәрдин қариғанда лоп наһийәсидә 2018-йили хунәнниң шүчаң, хенән вә шавяңдин кәлгән чач мәһсулатлири карханилири йәрлишишкә башлап, икки йиллиқ тәрәққияттин кейин, 400 мо көләмдики чач мәһсулатлири санаәт бағчиси қурулған. Улар асаслиқи чач йиғиш, чач ясаш, чач буюмлири ясаш техника өгитиш билән шуғуллиниду.

Һалбуки бу һәқтики видейолуқ хәвәрдин сехларда адәттин ташқири көплигән көзитиш камералири орнитилғанлиқи, һәммисиниң хитайларниң башқурушидики завутлар икәнлики, уйғур ишчиларниң юқум мәзгили болушиға қаримай, маскиларни тақиған һаләттә интайин қаттиқ назарәт вә контрол системиси астида ишләватқанлиқини көрүвелишқа болиду.

2019-Йили 11-вә 12-декабир, «шинҗаң гезити» «тәрбийәләш мәркизини пүттүргәнләрниң дегәнлирини аңлаң» темисида хитай кәспий маһарәт маарип вә тәрбийәләш мәркизи дәп атаватқан лагердикиләрниң хизмити вә һаяти тоғрисидики уда икки бәтлик хәвәр елан қилинған болуп. «Шинҗаң гезити» ниң бу сүрәтлик хәвиридинму мәзкур завутларда ишләватқанларниң лагердин қоюп берилип өйигә йеқин әтраптики завут карханиларда мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи ашкариланди.

Хәвәрдә лоп наһийәсидики чач мәһсулатлири ширкитиниң ишләпчиқириш сехиға киргән мухбирға алдираш ишләватқан мәмәтҗан мәттохтиниң: «әгәр мән кәспий маһарәт маарипи вә тәрбийәләш мәркизидә өгиниш вә мәшиқни қобул қилмиған болсам, мән яман йолда техиму илгириләп меңишим мумкин. Мени қутулдуруп, маңа йеңи һаят ата қилди» дегәнлири нәқил елинған. У, 2017-йили майда, лоп наһийәлик кәспий маһарәт маарип вә тәрбийәләш мәркизигә кәлгән. Бу йәрдә дөләт тили ( хитай тили), қанун билимлири вә кәспий маһарәтләрни өгәнгән. Һәр тәрәплимә баһалаштин өткәндин кейин, у оқуш пүттүрүп, 2018-йили 12-айниң бешида карханиға берип хизмәт қилған.

Мушуниңға охшаш хитай һөкүмити бултурдин башлап гәрчә лагерларни тақиғанлиқи, лагердики инсанларниң қоюп берилгәнликини қәйт қиливатқан болсиму, әмма лагердики тутқунларниң әмәлийәттә завут-карханиларда давамлиқ мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи ашкарилинип кәлмәктә.

Мәзкур хәвәрләрниң кишини алаһидә диққәт тартидиған нуқтиси, бунчә көп адәм чечини хам әшя қилидиған завутларға хам әшя нәдин кәлди дегән мәсилидур.

Чүнки илгири зияритимизни қобул қилған меһригүл турсун, гүлбаһар җелил, зумрәт давут, турсунай зиявудун қатарлиқ 10 ға йеқин лагер шаһитлири өзиниң лагердики кәчмишлирини сөзлигәндә охшаш лагерға киргәндин кейин чачлириниң қисқа кесиветилгәнлики яки пүтүнләй чүшүрүветилгәнликини баян қилишқан иди. Тәбиий һалда бу бизгә 3 милйончә уйғур, қазақ вә башқилар қамалған лагердикиләрниң мәҗбурий елинған чачлири нәгә кәтти? дегән соални пәйда қилиду.

Бу һәқтә һазир түркийәдә туруватқан гүлбаһар җелилова өзиниң лагерға кирип бир айдин кейин вә башқа тутқунларниң лагерға киргәндә чечиниң пүтүнләйчүшүрүветилгәнликини баян қилиду.

Америкада панаһлиниватқан лагер шаһитлиридин зумрәт давут өзиниң лагерға елип берилип әтиси сақчиларниң униң узун чечини қулақ түвидинла кесивәткәнликини, лагерда аялларниң чечи қисқа қилип кесилип, әрләрниң чечиниң пүтүнләй чүшүрүветилгәнликини көргәнликини баян қилди.

Хитайниң мунасивәтлик мәнбәлиридин ашкарилинишичә хавлин чач қошумчә буюмлири чәклик ширкитини өз ичигә алған лоптики чач яшаш карханилиридин тәркиб тапқан санаәт бағчиси хуаяң гуруһиниң башқурушида болуп, 2015-йилдин башлап, хуаяң гуруһи хитайниң «бир бәлвағ бир йол» истратегийәлик сияситигә маслишип, хәлқарадики инавәтлик марка, әң яхши көрүшкә еришкән мәһсулат намини қазиниш үчүн лоп наһийәсигә мәбләғ салған. Демәк, лоп наһийәсидики охшимиған намда қурулған бу чач ясаш ширкәтлири хитай хуаяң гуруһи арқилиқ хитай һөкүмитиниң «бир бәлвағ бир йол» истратегийәси пиланини ишқа ашуруш үчүн ишқа кириштүрүлгәникән.

Уйғурлар хитайларниң зор иқтисадий мәнпәәти билән бағланған уйғур дияридики завутларда қул болуштин йәнила қутулалмайдиған бир система бәрпа қилинғанлиқи, буниң арқисида хитайниң бир бәлвағ бир йол зор пилани барлиқи илгири америкадики бәзи мутәхәссисләр тәрипидинму оттуриға қоюлғаниди.

Лопта йерим пишшиқлап ишләнгән чач қошумчә буюмлириниң сетиш зәнҗирини ениқлаш җәрянида, уларниң асасән хитайдики чач експорт мәркизи болған чиңдав арқилиқ америка вә башқа җайларға әвәтилидиғанлиқи ашкариланди. Чач експорт импорт ширкитидин амеда експорт ширкитиниң мулазимәт телефони елинди.

Мулазимәтчи; «қандақ чач керәк, улайдиғанму яки кәймә чачму?» дәп сориди. Биз униңдин ширкәтниң тордики еланида «‹шинҗаң раст қоңур чечи ч җ 0080?' дәп бәлгә қоюп елан берилгән чачниң мәһсулат мәнбәси шинҗаңму?» дәп соридуқ.

Мулазимәтчи, «бу қоңур рәңлик чачниң шинҗаңлиқларниң тәбиий боялмиған қоңур чечи» икәнликини чүшәндүрди.

Биз униңдин чач мәһсулатлириға әсли мәнбәсиниң әскәртилмигәнликиниң сәвәби соридуқ. У җавабән «һәр күни дуняниң һәммә йеригә мал салимиз һечким буни сорап бақмиди мәсилә чиқмиғанғу?» деди.

Биз униңдин «бәзиләрниң дейишичә шинҗаңдин киргән чачларниң келиш мәнбәси гуманлиқ икән. Лагер вә түрмидикиләрниң мәҗбурий еливелинған чачлириму болуш мумкинчилики бар икән, ширкитиңларға уйғур районидики қайси завут яки маркилардин чач киргүзисиләр?» дәп соридуқ.

Бу соалимизға, «бу дегән сода мәхпийәтлики, буни дәп берәлмәймән» дәп телефонни қойди.

Чиңдав емеда сәнәт вә қол һүнәр буюмлири чәклик ширкити хам әшя билән тәминләш, тәтқиқ қилип ечиш, ишләпчиқириш вә мулазимити арқилиқ американи чач мәһсулатлири билән тәминлигүчи ширкәтләрниң бири.

Һазир уйғур диярда хитай ширкәтлиридин башқа «бир бәлвағ бир йол» истратегийәси бойичә сода һәмкарлиқиға қатнишиватқан пакистанға охшаш дөләтләрниң содигәрлириму уйғур елидин чач експорт вә импорт содиси билән шуғуллиниватқан болуп, лоптики аяллар гүзәллик буюмлири експорт ширкитиниң телефони уланди. Пакистанлиқ амир исимлик бир содигәр телефонни елип өзиниң 3 ай илгири хотән лоптики ширкитини тақап пакистанға қайтип кәлгәнликини, әмма лоптики чач завутлирини зиярәт қилғанлиқини, у йәрдә сап лагердики уйғурларниң ишләйдиғанлиқини көргәнликини ейтти.

Бу пакстанлиқтин өзиниң ширкитидә лоптики бу чач ишләш завутлириниң маллирини сатқан-сатмиғанлиқини соридуқ. У әслидә чач содисиниң пайдиси җиқ болидикән дәп аңлап мал сетивелиш хиялида у чач завутлириға барған болсиму, күнигә дәм алмаштин җапалиқ ишләватқан уйғурларни көрүп у содини көңли тартмиғанлиқини, ахири лагерда сақчи вә башқа хизмәтләрни қилидиған уйғурлардин завутларда ишлиниватқан чачларниң хам әшя мәнбәсини сүрүштә қилиш арқилиқ, бу чачларниң әслидә лагердикиләрниң чачлири икәнликини билип чач содисидин ваз кечип гирим содиси қилғанлиқини баян қилди.

Җийән мәслиһәтчилик ширкити елан қилған «чач базири универсал тәкшүрүш вә алдин мәлумат доклати» ға асасланғанда, хитайниң дөләт ичидики чач мәһсулатлириға болған еһтияҗ 2009-йилдики 719 милйон йүәндин 2018-йили 5 милярд 434 милйон йүәнгә йәткән 2019-йили, җуңгодики чач мәһсулатлириниң көлими тәхминән 6 милярд 725 милйон йүән болған,

Хотәндики 24 хитай чач пишшиқлап ишләш ширкәтлиридин тәркиб тапқан хотән чач пишшиқлап ишләш санаәт бағчисиму дәл мушу йеқинқи икки йилда бәрпа қилинип, мәһсулатлири дуняниң һәр қайди җайлириға експорт қилинишқа башлиған.

Америка хитайниң чач експорт қилидиған әң чоң експорт дөлити болуп експорт йилдин-йилға ешип бармақтикән.

Експорт қиммити җәһәттә, 2019-йили 1-айдин 11-айғичә шималий америкаға експорт қилинған чач мәһсулатлириниң омумий миқдари 22миң 200 тонна болуп, чач мәһсулатлириниң омумий соммиси 1 милярд 80 милйон доллар болуп, охшаш мәзгилдики експорт омумий қиммитиниң% 45. 16 Ни игилигән.

1-Май америкаға импорт қилиш чәкләнгән хавлин ширкити болса хитайдин америкаға експорт қилинған чач мәһсулатлири ичидә тунҗи қетим мәҗбурий әмгәк ишлитилгәнлики сәвәблик маллири чәкләнгән уйғур дунядики хитай ширкити һесаблиниду. Нөвәттә америка мунасивәтлик даирилири байқиғандәк хитайниң уйғур диярида қурған бу ширкәтләрдә мәҗбурий әмгәк мәсилиси мәвҗут болупла қалмай инсанлиққа қарши җинайәткә четишлиқ тәрәплириму аста-аста су йүзигә чиқмақта.

Германийәлик мутәхәссис адриян зенз өзиниң уйғур дияридики лагерлар һәққидики доклатида илгири хитай һакимийити йошуруватқан болсиму, хәлқара ахбарат васитилиридә үзүлмәй ашкарилинип туруватқан шәрқий түркистандики җаза лагерлириниң 21-әсирдики әң зор инсанийәткә қарши җинайити икәнликини әскәрткәниди.

Лагер мәсили вә хитайниң буниңдин алидиған мәнпәәтлири һәққидә тәтқиқат елип бериватқан бәзи мутәхәссисләрму, хитай даирилириниң лагердикиләрдин мәҗбурий еливелинған чачниң қандақ бир тәрәп қилинидиғанлиқиға қизиқиватқан болуп, лагер шаһитлириниң баянлири вә хитай чач ширкәтлириниң лагер қурулуш билән тәңла вақитта пәйда болуп көпәйгәнликигә охшаш дәлилләрни бир-биригә улап мулаһизә қилғанда, бу хитай завутлириниң лагердикиләрниң чечидин пайда қазиниватқанлиқи испат тәләп қилмайдикән. Мутәхәссисләр йәнә чачму инсанниң ички әзалириға охшаш орган қатарида саналған тәқдирдә, лагердикиләрниң чечини мәҗбурий елиш вә униңдин һәр қандақ шәкилдә пайдилиниш, худди мәҗбурий орган көчүрүш билән охшаш инсанийәткә қарши еғир җинайәт һесаблинидикән.

Бу һәқтики мәзмунларниң давамини кейинки аңлитишимизда диққитиңларға сунимиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт