Түркийәниң "хуавей" ширкити вә 5G техникисиға болған позитсийәси қизиқиш қозғимақта

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-07-17
Share
huawei-xuawey-ispaniye.jpg Бир аял испанийәниң мадриддики хуавей дукининиң алдидин өтүп кетиватқан көрүнүши. 2020-Йили 20-феврал, испанийә.
AP

Хәлқара җәмийәтниң "хуавей" вә 5G техникисиға болған гуманлири, учур бихәтәрлики вә техника җасуслуқи җәһәттин хәлқара җәмийәтниң күчлүк әндишисини қозғимақта. явропа иттипақи дөләтлиридә хитайниң 5G техникисини ишлитиш-ишләтмәслик мәсилиси һазирғичә талаш-тартиш қилиниватқан мәсилә болуп, америка һөкүмити явропа иттипақини вә истратегийәлик һәмкарлиқи болған иттипақдашлирини хитайниң күнсери җанлиниватқан җасуслуқ һәрикәтлири вә "хуавей" ниң хитай коммунист партийәси билән болған мунасивити тоғрисида агаһландуруп кәлмәктә.

Биз бу мунасивәт билән шиветсарийә дөләтлик учур мулазимәт ширкитиниң алий инженери доктор абдушүкүр абдурешит әпәндимни зиярәт қилдуқ. Абдушүкүр әпәндим 5G техникиси һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди.

"җумһурийәт" гезитидин җалә өзтүркниң хәвәр қилишичә, йеқинда түркийә-америка тиҗарәт җәмийити билән америка сәнатори ләнзи гираһам оттурисида хитайға мәркәзлишип қалған ишләпчиқириш вә тарқитиш мулазимитини башқа дөләтләргә йөткәш мәсилиси үстидә йиғин ечилған болуп, сәнатор гираһам йиғинда мундақ дегән: "хитайниң бизни әндишиләндүридиған бәзи тәрәплири бар. Шуңа биз иттипақдишимиз түркийәниң ‹хуавей' билән һәмкарлашқанлиқини қәтий көрүшни халимаймиз. Һәмкарлашқан дөләтләрни қарши алалмаймиз."

Явропа иттипақи дөләтлири билән бир қатарда американиң оттура-шәрқтики истратегийәлик иттипақдиши вә шималий атлантик әһдә тәшкилатиниң әзаси болуш сүпити билән түркийәниң 5G техникиси һәққидики қарари көзәткүчләрниң диққитини тартмақта. Түркийә ичидә сиясәтчиләр вә журналистлар 5G техникисиниң хәтири үстидә тохталмақта. Түркийәниң техника вә иқтисадий қурулмисиниң аҗизлиқи тәкитлинип, түркийәниң 5G техникисида хитай билән һәмкарлиқ орнитиш мумкинчилики илгири сүрүлгән анализларму елан қилинмақта. Тонулған журналист хакан чәлик "поста" тор гезитидә елан қилған мақалисидә 5G тоғрисида тохтилип мундақ дәйду: "5G мурәккәп вә тәннәрхи юқири техника болғанлиқи үчүн тиз сүрәттә йәрлик техника вә күчкә тайинип ишләпчиқириш асан әмәс. Бу сәвәблик түркийә бир мәзгил хитай қатарлиқ дөләтләр билән болған һәмкарлиқини күчәйтиши момкин."

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған тонулған журналист мәмәт алий үнал әпәндим түркийәниң 5G техникисиға тутқан позитсийәси һәққидә тохтилип мундақ деди: "дуняниң учурини ким контрол қилса, күч униң иликидә болиду. Хитай 5G техникисини пүтүн дуняға йейишқа теришиватиду. Мән 5G техникиси җәһәттә түркийә вә башқа дөләтләрниң һошяр болуши керәкликини үмид қилимән. Әгәр хитай 5G техникисини контрол қиливалса дуняниң учурини қолиға киргүзүвалиду. Бу хил әһвал астида түркийәдә һәрқандақ бир кишиниң күндилик пүткүл һәрикити вә паалийитини хитай хатириләп маңалайду вә контрол қилалайду. Шуңа бу әһвалниң йүз беришиниң алдини илиш керәк. Учур техникисиниң қутуплишишиға йол қоймаслиқ лазим. Түркийәниң йәрлик ширкәтләргә әһмийәт бериши, хитайниң 5G техникисидики монополлуқи бузуп ташлиниши лазим."

14-Июл күни әнглийәниң дигитал вә мәдәнийәт министири оливер довден 5G техникиси бихәтәрликиниң қоғдилишидики әң яхши йолниң "хуавей" запчаслирини ишләтмәслик икәнликини ейтқан. Хәлқара ахбарат васитилириниң хәвиригә қариғанда, 2017-йилиға қәдәр "хуавей" запчаслири әнглийәниң 5G билән мунасивәтлик ул-муәссәсә қурулушлириниң ичидин чиқириветилидикән. Бундин бурун (14-январ күни) әнглийә мәркәзлик хәлқара ахбарат агитлиқи BBC, американиң әнглийә һөкүмитигә 5G техникиси билән мунасивәтлик бәзи техникилиқ мәлуматлар хатириләнгән тәпсилий доклат тапшурғанлиқини хәвәр қилғаниди.

Бу һәқтә соаллиримизға җаваб бәргән алий инженер, доктор абдушүкүр абдурешит әпәндим "хуавей" ишләпчиқарған 5G техникисиниң хәтири үстидә тохтилип мундақ дәйду: "хитай һөкүмитиниң қоллиши билән оттуриға чиққан, хитай һөкүмитиниң мәблиғи билән зорайған, башлиқи рен җиңфий хитай азадлиқ армийәсидә инженери болуп хизмәт қилған бир ширкәт һәққидә тохтиливатимиз. Пүтүн мулазимәтни чәтәлдә тәминлисиму, учурни компартийә билән һәмбәһирлиниш еһтималлиқи интайин юқири. ‹Хуавей' ишәнч асасида қурулған мунасивәттин санаәт ишпийонлуқи җәһәттин пайдилинип кетиши момкин. Учур техникисиниң омуртқиси болған компютер вә тор системисиға кириш имканийити болған ширкәтләрниң санаәт ишпийонлуқи билән шуғуллиниш еһтималлиқи юқири. Һәрқандақ дөләтниң мәхпийәтлики болиду. ядролуқ тор қисми мушу хил саһәгә хизмәт қилиду. Бир қисим дөләтләрдә ядролуқ тор қисми билән нормал, хәтири йоқ тор саһәси айриветилмигән болуши момкин. Бу дөләт бихәтәрлики билән мунасивәтлик. ‹Хуавей' әскири мәлумат, дипломатийә вә пул муамилә ишлири қатарлиқ саһәләрдики санлиқ мәлуматларни дуняниң хоҗисиға айлиниш пиланини қиливатқан, дуняда тәсирини күчәйтишни пиланлаватқан хитай коммунист партийәсигә тәминләп бериши момкин."

Америка һөкүмити федератсийә тәкшүрүш идариси "хуавей" ни дөләт бихәтәрликигә тәһдит дәп көрсәткән болуп, америка ташқи ишлар министирлиқи 15-июл күни хитайдики кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишқа қатнашқан хитай техника ширкәтлириниң хизмәтчилиригә виза чәклимиси қойғанлиқини җакарлиған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт