Ялғуз кишилик намайишчилар: “дуняниң уйғурларни унтуп қалмаслиқи үчүн, уйғурниң авази үзүлмисун”

Мухбиримиз меһрибан
2020.02.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Maysem-Harvard-Universitetida-yalghuz-namayish.jpg Алимә майсәм мутәллипова ханим харвард университетида ялғуз кишилик намайишни давам қилмақта.
RFA/Eziz

Йеқинқи бирқанчә йилда хитайниң уйғурларға қаратқан бастурушиниң барғанчә күчәйгәнлики билдүрүлмәктә. Болупму 2017-йили башланған бир милйондин 3 милйонға қәдәр уйғур вә башқа түркий хәлқләрниң аталмиш тәрбийәләш лагерлириға қамилиш вәзийити ғәрб демократик дөләт һөкүмәтлириниң һәм хәлқаралиқ кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң җиддий диққитини қозғиди. Хәлқара бесим нәтиҗисидә хитай һөкүмитиму хәлқара сәһниләрдә бу мәсилигә җаваб беришкә мәҗбур болуп өзини ақлап кәлди.

Әмма, 2020-йилиниң кириши билән хитайда тарқалған корона вирусиниң дуняға ямрашқа йүзлиниши вәһимисидә, хәлқарада диққәтниң корона вирусидин юқумлиниш мәсилисигә ағдурулғанлиқи оттуриға чиқмақта. Буниң билән бир қисим көзәткүчиләр уйғур мәсилисигә болған диққәтниң суслишип қелишидин әндишә қилишқа башлиған. Әмма бу әһвалға қарита уйғурлар мәсилисини аңлитишта, өзиниң ялғуз кишилик намайиши арқилиқ тонулған уйғур паалийәтчилиридин голландийәдики абдуреһим ғени әпәнди, америкадики уйғур алимәси майсәм мутәллип ханим вә германийәдики абдулла тохти ариш әпәндиләр радийомиз зияритини қобул қилип, өз көз қарашлирини оттуриға қойди.

2017-Йилидин башлап уйғур диярида омумлашқан “диний радикаллиқ идийәсини түгитиш”, “кәспий тәрбийәләш” қатарлиқ намларда, милйонлиған уйғурниң лагерларға қамилиш вәзийити дуняниң диққәт мәркизигә айланди. Уйғур вәзийитини аңлитишта, уйғур тәшкилатлири вә кишилик һоқуқ тәшкилатлиридин башқа йәнә уйғуршунас алимлар вә лагерларға қамалған уруқ-туғқанлири һәққидә шәхсий гуваһлиқ бериштин актип паалийәтчиләргә айланған “ялғуз кишилик намайишчи”, “мустәқил паалийәтчи” болуп тонулған бир түркүм уйғур паалийәтчилириму барлиққа кәлди.

Дәм елиш күнлиридин пайдилинип, “ялғуз кишилик намайиши” арқилиқ, уйғур вәзийитини өзи турушлуқ дөләт вә районлардики хәлқләргә аңлитишни бир қанчә айлардин буян давамлаштуруп келиватқан, голландийәдики абдуреһим ғени әпәнди, германийәдики абдулла тохти ариш әпәнди вә америкиниң бостон шәһиридики масачуссетс технологийә институтиниң ғол һүҗәйрә тәтқиқат мәркизиниң директори доктор майсәм мутәллипова ханим қатарлиқлар уйғурлар әһвалини тонуштурушта тонулған паалийәтчиләрдур. 

Улар радиомиз зияритини қобул қилип, өзлириниң ялғуз кишилик намайишини башлиши вә изчил давамлаштурушиниң сәвәби, бу җәһәттә йолуққан мәсилиләр вә нөвәттә хитайда тарқалған корона вирусидин юқумлиниш вәһимиси дуняни қаплиған вәзийәттә, уйғур мәсилисини давамлиқ аңлитишниң муһимлиқини тәкитлиди. Улар йәнә муһаҗирәттики уйғурларниң уйғурлар мәсилисини хәлқара җәмийәткә билдүрүштә немиләрни қилалайдиғанлиқи вә шәхсләрниң әһвалини аңлитишниң уйғурлар вәзийитиниң хәлқараниң диққитини қозғаштики әһмийити қатарлиқ мәсилиләр тоғрисида өз қарашлирини оттуриға қойди.

Юқириқи аваз улинишидин сөһбәтниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.