Yaponiye parlaméntida  Uyghurlar toghrisidiki tunji qarar maqulluqtin ötti

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022-02-01
Share
Yaponiye parlaméntida  Uyghurlar toghrisidiki tunji qarar maqulluqtin ötti Yaponiye parlaméntida  Uyghurlar toghrisidiki tunji qarar maqulluqtin ötti
AFP

2021-Yili 2-ayning 1-küni, yaponiye parlaménti awam palatasida Uyghur mesilisi toghrisida tunji qétimliq qarar mutleq köp sanliq parlamént ezasining qollishi bilen resmiy maqulluqtin ötken. “Uyghur qatarliqlarning éghir kishilik hoquq weziyiti toghrisidiki qarar” dep atalghan qarar, yaponiye parlaméntida xitaygha munasiwetlik kishilik hoquq toghrisidiki tunji qétim maqullan'ghan qarar hésablinidiken.

Igilishimizche “Uyghur” ismi éniq yézilghan resmiy bir qararning yaponiye parlaméntida awazgha qoyulushi tunji qétimliq ish iken.
Biz bu heqte tepsiliy melumat igilesh üchün yaponiye Uyghur jem'iyitining bash katipi exmetjan létip ependi we bashqurush hey'et ezasi sawutjan memet ependiler bilen téléfon söhbiti élip barduq. Sawutjan memet ependi özining 2-ayning 1-küni yaponiye parlaméntidiki bu tarixiy minutlargha shahitlik qilghanliqini tekitlep mundaq dédi: “Bügün yaponiye parlaméntidiki omumiy yighinda parlamént ezasi, Uyghur dostluq guruppisining mes'uli ké'iji furuya ependi Uyghur qatarliqlar toghrisidiki qararnamini oqughandin kéyin barliq parlamént ezaliri ornidin turup awaz bérip maqullidi. Men bu tarixiy minutlargha shahit bolup nahayiti hayajanlandim”.

Arqidin exmetjan létip ependi ziyaritimizni qobul qilip, mezkur qararning mezmuni toghrisida melumat bérip mundaq dédi: “ Qararda, Uyghur qatarliq her qaysi milletlerning éghir kishilik hoquq weziyiti toghrisida keng da'irilik uchur toplash, xelq'ara jem'iyet bilen masliship bu éghir kishilik hoquq weziyitini közitip turush we etrapliq bolghan qutquzush tedbirlirini élishni yapon hökümitidin telep qilghan”.

Melum bolghinidek 1-ayning 20-küni firansiye parlaménti xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan bésim siyasitini “Irqiy qirghinchiliq” dep jakarlishi netijiside, “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni étirap qilghan dölet parlaméntlirining sani 8 ge yetti. Yeni 2021-yilining bashliridin buyan amérika, en'gliye, kanada, gollandiye, bélgiye, chixiye, litwa, firansiye qatarliq 8 dölet parlaménti xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan bésim siyasitini “Irqiy qirghinchiliq” dep jakarlidi. Yaponiye parlaméntining irqiy qirghinchiliq démeslikidiki seweb néme? exmetjan létip ependi yaponiyening birleshken döletler teshkilatining “Irqiy qirghinchiliq ehdinamisi” ge qol qoymighan 150 etrapida döletning ichide yoqliqini, shunga irqiy qirghinchiliq dep atiyalmighanliqini otturigha qoydi. (Awaz)

Exmetjan létip ependi bu qararda gerche “Irqiy qirghinchiliq” déyilmigen bolsimu, töwendiki bir qanche jehettin zor tarixiy ehmiyetke ige ikenlikini otturigha qoydi. (Awaz)

Enqerediki Uyghur tetqiqat merkizi mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi yaponiye parlaméntida bundaq bir qararning maqulluqtin ötüshining Uyghur mesiliside yaponiyening amérika bashta démokratik gherb elliri bilen hemkarlishidighanliqini, yaponiyening dunyawi qimmet qarash bolghan kishilik hoquqqa hörmet qilidighanliqini ipadilep béridighanliqini otturigha qoydi. (Awaz)

Doktor erkin ekrem ependi yaponiye bash ministiri fumiyo kishida ependi bu qarar maqulluqtin ötüshtin burun kishilik hoquq wekili teyinligenlikini, bulargha qarighanda yaponiye hökümitining bundin kéyin xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikige alahide köngül bölidighanliqini ilgiri sürdi. (Awaz)

2-Ayning 1-küni xitay tashqi ishlar ministirliqi derhal bayanat bérip mundaq dégen: “Bu qarar heqiqetni burmilap, yaman gherez bilen xitayning kishilik hoquq weziyitige töhmet qilghan. Xitayning ichki ishlirigha qopalliq bilen arilashqan intayin peskesh qilmishtur. Xitay xelqige qilin'ghan éghir siyasiy hujumdur”.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet