Японийәдә уйғурлар тоғрисидики тунҗи қарар мақуллуқтин өтти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-06-13
Share
японийәдә уйғурлар тоғрисидики тунҗи қарар мақуллуқтин өтти Японийә кобий вилайәтлик парламентниң хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичилики һәққидә японийә һөкүмитиниң тәкшүрүш елип бериши тәләп қилинған қарарни мақуллаватқан көрүнүши. 2021-Йили 9-июн. Кобий, японийә.
nhk.org

Японийә кобий вилайәтлик парламент, хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичилики һәққидә японийә һөкүмитиниң тәкшүрүш елип бериши тәләп қилинған қарарни мақуллиди. Пүтүн парламент әзалириниң бирдәк қоллиши билән мақулланған қарар, японийә һөкүмитигә сунулидиған болуп, мәзкур қарар японийәдә тунҗи қетим бир парламентниң уйғурлар тоғрисида мақуллуқтин өткүзгән қарари һесаблинидикән.

Японийә дөләтлик хәвәр оргини болған NHK телевизийә қанили 9-июн күни елан қилған хәвәрдә мундақ йезилған: "америка байден һөкүмити вә явропа дөләтлири хитайниң 1 милйондин көп адәмни җаза лагерлириға қамап қойғанлиқиға қаттиқ наразилиқ билдүрди. Вәзийәт бәкла вәһимиликтур. Бундақ бир вәзийәттә, кобий вилайәтлик парламент 6-айлиқ омумий йиғинида, японийә һөкүмитини хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини һәл қилишқа вә чарә-тәдбир елишқа чақирған қарар мақуллуқтин өтти".

Хәвәрдә йезилишичә кобий вилайәтлик парламентта мақулланған қарарда хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики вә уйғурлар дучар болуватқан еғир зулумға сәл қарашқа болмайдиғанлиқи алаһидә тәкитләнгән. Қарарда йәнә японийә һөкүмити уйғур мәсилисидә америка, әнглийә вә явропа дөләтлири билән бирликтә һәрикәт қилишқа чақирилған.

Биз бу һәқтә техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн японийә уйғур җәмийити баш катипи әхмәтҗан литип әпәнди вә японийәдики уйғур зиялийси садулла онуйғур әпәндиләр билән телефон сөһбити елип бардуқ. Әхмәтҗан литип әпәнди, кобий вилайәтлик парламентта мақуллуқтин өткән қарар тоғрилиқ қисқичә мәлумат бәрди.

Әхмәтҗан литип әпәнди японийәдә йәрлик парламентта уйғурлар тоғрисида бундақ бир қарарниң мақуллуқтин өтүшигә төһпә қошқанлар һәққидә тохталди.

Японийәдики уйғур зиялийси садулла онуйғур әпәнди кобий вилайәт парламентида мақулланған японийә һөкүмитини уйғурларға игә чиқишқа чақирған қарарниң, японийәдә тунҗи қетим чиққан бир қарар икәнликини тәкитләп мундақ деди: "коби вилайәтлик йәрлик парламентниң бундақ бир қарар елиши японийәдә тунҗи қетимлиқ бир һадисә. Мушу қарарниң тәсири билән башқа вилайәт парламентлириму бундақ қарар чиқарса, японийә һөкүмитиму уйғурлар тоғрисида қарар мақуллиши мумкин. Бу наһайити яхши башланғуч".

Садулла онуйғур әпәнди бу қарарниң вуҗудқа чиқишиға төһпә қошқанлар тоғрисида тохтилип мундақ деди: "бундақ бир қарарниң оттуриға чиқишида японийә уйғур җәмийити, японийә парламентидики уйғур достлуқ гурупписи, йәрлик парламент әзалиридин уйғур достлуқ гурупписи әзалириниң көпләп күч чиқириши билән вуҗудқа чиқти дәп ойлаймән".

Ундақ болса қарарниң бундин кейин қандақ тәсири болар? садулла әпәнди бу һәқтә көз-қаришини баян қилип мундақ деди: "тәсири қандақ болар десәңлар, һазир уйғур мәсилиси японийә парламентиниң күн тәртипидә турмақта. Һазир хитайниң уйғур, тибәт, моңғул вә хоңкоңлуқларға елип бериватқан бесим сияситини әйибләйдиған қарар лайиһиси һазир японийә парламентиниң күн тәртипидә турмақта. Йәрлик парламентларда қобул қилинған бу қарарлар японийә парламентидики ‹әйибнамә" ниң балдуррақ мақуллуқтин өтүши үчүн пайдилиқ дәп ойлаймән".

Японийә уйғур зиялийлири әң көп дөләтләрдин бири болуп, 2017-йилиғичә уйғурларниң көпи сүкүттә туруп кәлгәниди. Кейинки йилларда японийәдики уйғур дәвасиға қатнашқан уйғур зиялийлириниң саниму көпәймәктә. японийә парламентида уйғурлар тоғрисида қарар чиқириш үчүн уйғурлар немә қилиши керәк? дегән соалимизға садулла әпәнди мундақ җаваб бәрди: "бу һәқтә японийәдики уйғурлар немә қилишимиз керәк? дегәндә, уйғур достлуқ гурупписидики парламент әзалири вә һәр қайси сиясий партийәлири билән болған мунасивитимизни техиму қоюқлаштуруп, паалийәтлиримизни техиму күчәйтип, уйғурлар тоғрисида қарар чиқиришини изчил һалда тәләп қилишимиз керәк".

Австралийә истратегийәлик сиясәт институти (ASPI) елан қилған уйғурларниң мәҗбурий әмгәккә селиниши тоғрисидики доклатта исми тилға елинған 14 чоң японийә ширкитидин алтиси хитай билән болған сода алақисини тохтатқанлиқини җакарлиғаниди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт