“Yash siyasetchiler néme deydu” témisidiki yighin Uyghur yashliri üchün bir dersxana boldi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2024.06.13
yash-siyasetchiler-yighin-1

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-2

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-3

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-4

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-5

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-6

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-7

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida Uyghur yashliri üchün uyushturulghan mexsus yighindin körünüsh. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

yash-siyasetchiler-yighin-8

Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilatining uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu” dégen témida uyushturulghan yighindin kéyin xatire süret. 2024-Yili 9-iyun, istanbul. RFA/Arslan

Türkiyediki Uyghurlar arisida yéngidin oqush püttürüp sherqiy türkistan dewa sépige qoshuluwatqan yashlarning sani xéli salmaqni égeleydu. Yéqindin buyan bir qisim Uyghur yashliri bir tereptin tetqiqat bilen shughullinip Uyghurlargha munasiwetlik doklatlarni hazirlash bilen meshghul bolsa, yene beziler Uyghurlarni tonushturup medeniyet körgezmisi we yaki namayish dégendek pa'aliyetlerni uyushturup Uyghurlar mesilisi toghrisida jama'et pikri peyda qilish we türkiyede kün tertipke keltürüshke tirishmaqta.

9-Iyun küni merkizi istanbuldiki “Sherqiy türkistan yéngi nesil herikiti teshkilati” ning uyushturushi bilen “Yash siyasetchiler néme deydu?” témisida Uyghur yashliri üchün mexsus yighin uyushturuldi. “Türkiye yashlar wexpi” ning istanbul merkizide échilghan yighin'gha istanbulda yashawatqan xéli köp sandiki Uyghur yashliri qatnashti. Yighin “Qur'an kerim” tilawiti we “Istiqlal marshi” bilen bashlandi. Yighinda sherqiy türkistan yéngi nesil herikitining bash katipi abdullah moydun'oghli échilish sözi qildi. U sözide nuqtiliq qilip sherqiy türkistan dewasining bügünki künde intayin qiyin we murekkep bir weziyetni béshidin ötküzüwatqanliqini tekitlidi. Shundaqla Uyghur yashlirining sherqiy türkistan dewasi üchün birlikte xizmet qilish we düshmen'ge qarshi hemkarlishishning bir tallash emes, belki bir mejburiyet ikenlikini eskertti. U bu heqte toxtilip mundaq dédi:

“Biz yashlar bolush süpitimiz bilen pikirlirimiz oxshimasliqi, köz-qarashlirimiz perqliq bolushi mumkin. Emma bizning birla nishanimiz bar: u bolsimu sherqiy türkistanning azadliqi, wetinimizning millitimizning kélechiki we erkinlikidur. Bizning birla düshminimiz bar: u bolsimu xitay döliti. Shuning üchün biz öz'ara pikir ixtilaplarni bir yerge qayrip qoyup, bir yerge kéleleydighan mesililerde hemkarliship, sherqiy türkistan dewasidin ibaret bu ana témida ‛xitay bizning düshminimiz‚ dégen chüshenche asasida hemkarlishishimiz zörür. Bu bizning ixtiyarimizdiki bir tallash bolmastin belki bir mejburiyettur.”

Arqidin türkiye yashlar wexpining mu'awin re'isi muhemmed malik taylan, ilimyar yashlar jem'iyitining re'isi abdullah arman, palwan yashlar kulubi re'isi semerjan seyid we Uyghur tetqiqatchi memettoxti atawullah qatarliq yashlar söz qildi. Yighinda söz qilghan türkiye yashlar wexpi mu'awin re'isi muhemmed malik taylan ependi Uyghur yashlirigha xitab qilip, Uyghur bilen türklerning bir millet ikenlikini we Uyghur yashlarni qollaydighanliqini ipadilidi. U mundaq dédi:

“Biz hemmimiz bir millet, bu xil yighin we pa'aliyetlerni siler bilen birlikte ötküzüsh bizni xushal qilidu. Ilgirikige oxshash buningdin kéyinmu hem wexpimizning xizmetliride hem bashqa ijtima'iy teshkilatlarning xizmetliride hemmimiz birlikte xizmet qilishqa tirishiwatimiz. Türkiye yashlar wexpi türkiyening 81 sheher we 605 nahiyeside shöbiliri bolghan türkiyening eng chong yashlar wexpi bolush süpiti bilen silerni qollash hem siler bilen birge yol yürüsh bizning eng köp arzuyimizdur. Shuning üchün bügün istanbuldikige oxshash pütün türkiyening her qaysi sheherliridiki shöbilirimizning ishikliri siler üchün ochuq. Türkiyening herqaysi sheherliride bir ishxana we öyimiz bar dep chüshinishinglarni ümid qilimiz. Türkiye yashlar wexpi merkizi silerningmu yéringlar. Bu jayning silerning öyünglar ikenlikini bildürüshtin özümni bextiyar hés qilimen.”

Yighinning dawamida Uyghur yashliri xelq'ara siyaset, sherqiy türkistanning yéqinqi tarixiy, hazirqi irqiy qirghinchiliq ehwali, türkiye tashqi ishlar ministiri xaqan fidanning ürümchi we qeshqer ziyariti toghrisida pikir analiz yürgüzdi we so'al-jawab shekilde bes-munazire élip bérildi.

Türkiye tashqi ishlar ministiri xaqan fidanning ürümchi we qeshqer ziyariti toghrisida pikir bayan qilghan Uyghur yashliridin yétiliwatqan yash tetqiqatchi memettoxti atawulla ependi “Meyli türkiye tashqi ishlar ministiri xaqan fidan bolsun, meyli bashqa döletning tashqi ishlar ministiri bolsun ularning sherqiy türkistandiki tekshürüsh xaraktérlik bolmighan her qandaq ziyariti Uyghurlar üchün paydiliq emes” dep qaraydighanliqini tekitlidi. U bu heqte toxtilip “Sherqiy türkistanda 2017-yilidin buyan irqiy qirghinchiliqning boluwatqanliqi delil we pakitlar bilen ispatlan'ghan, shunga bundaq bir muhim mesile döletler ara munasiwetlerde küntertipke kélishi kérek” dep körsetti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.