Уйғурлар мәсилиси явропа иттипақиниң сияситигә тәсир көрситиватамду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-11-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Електронлуқ әсваблар көргәзмисигә қоюлған хуавей ширкитиниң әң йеңи әвлад -  Mate10 Pro янфони. 2018-Йили 9-январ, лас вегас, америка.
Електронлуқ әсваблар көргәзмисигә қоюлған хуавей ширкитиниң әң йеңи әвлад - Mate10 Pro янфони. 2018-Йили 9-январ, лас вегас, америка.
AP Photo/John Locher

Хуавейниң 5G тор еқимини явропада омумлаштуруш пиланиға җаза лагерлири мәсилисиниңму бәлгилик дәриҗидә тосалғу болғанлиқи ашкариланди.

7-Ноябир җәнубий тирол торбетидә явропа кеңишиниң муавин рәиси андрус ансипниң естонийәдики бир алий мәктәптә сөзлигән нутқи елан қилинди. Андрус әпәнди сөзидә явропа иттипақиға әза 28 дөләт вә пүтүн явропа тәвәсидә 5G тор еқимини омумлаштуруш, тор бихәтәрлики мәсилиси үстидә тохталған болуп, бу тор еқимини хитайниң хуавей ширкитиниң базарға селиватқанлиқини, «әмма бу ширкәтниң хитай мустәбит һакимийити үчүн хизмәт қиливатқанлиқи, мәзкур тор еқиминиң җасуслуқ вәзиписини үстигә йүклигәнлики тоғрисида шүбһиләр болғанлиқи» үчүн явропа иттипақиниң мақуллуқидин техи өтмигәнликини баян қилған.

Андрусниң билдүрүшичә, финландийә вә шиветсийәниң нокиа вә әриксон ширкәтлиридин қалса, явропа иттипақиға тәвә 28 дөләт миқясида 5G тор еқимини әрзан баһада омумлаштуралайдиған ширкәт хитайниң хуавей ширкити икән. Бу тор еқиминиң сүрити һазирқидин 10 һәссә тиз болидикән. Һалбуки, америка қара тизимликкә алған хуавей ширкитиниң үстидә еғир гуманлар мәвҗут болғанлиқи үчүн явропа иттипақи һазирға қәдәр ениқ бир қарарға кәлмигән.

Андрус мундақ дегән: «хуавейниң 5G тор еқимини явропаға улишиниң истиқбали кишини әндишигә салиду. Хуавейниң җуғланған санлиқ мәлуматларни биваситә хитай мустәбит һөкүмитигә йоллап бериш еһтималлиқи әндишә қозғимақта».

Андрус сөзидә йәнә, 2017-йили хитай һакимийитиниң бир қанун мақуллап, пән-техника ширкәтлирини хитайниң җасуслуқ органлири билән һәмкарлишишқа мәҗбурлиғанлиқини тилға алған. Униң билдүрүшичә, хитайдики техника ширкәтлириниң бейҗиңниң назарити астиға чүшүп қелиши хәлқарада күчлүк наразилиқларни қозғиған.

Явропа кеңишиниң муавин рәиси андрус ансипниң әскәртишичә, һәммидинму муһим болғини хуавей ширкитиниң хитайниң дөләтлик назарәт пилани болған «өткүр көз» намлиқ қурулушиға ярдәм қилғанлиқи икән. Униң әскәртишичә, бу қурулуш әмәлийәттә хитайниң сүний әқил арқилиқ чирай тонуш, анализ қилиш санлиқ мәлумат амбири қурулуши һесаблинимән.

Андрус мундақ дегән: «алаһидә тәрипи, хуавеий шинҗаңдики назарәт системисини бәрпа қилиш қурулушиға һәмкарлашқан. Бу йәрдә уйғурлар һәмдә қазақ қатарлиқ көплигән азсанлиқ милләтләр яшайду. Бу милләт кишилири аталмиш ‹қайта тәрбийиләш мәркизи'гә соливелинип еғир азаб чекиватиду. Бу җайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә аит мәлуматлар дуня җамаити алдида барғансери көпләп ашкариланмақта. Санлиқ мәлуматларға асасланғанда, нөвәттә 1.5 Милйон инсан солақта турмақта. Техникиниң күчигә тайинип ениқлашлар елип берилса, бу сан техиму көпийиши мумкин. Бундақ болушида хуавәиниңму һәссиси бар».

Хәвәрдә тилға елинишичә, явропа миқясида санлиқ мәлумат торини 5G гә охшаш юқири сүрәтлик еқимда омумлаштуруш қурулуши йилиға 450 милярд явро тәләп қилидиған болуп, германийәдики уйғур җамаәт әрбаби аблимит турсун әпәндиниң қаришичә бу қәдәр чоң бир қурулушқа уйғурлар мәсилисиниң арилишиши вә хитайниң хуавейға охшаш чоң ширкәтлириниң алдини тосуп қоюши уйғурлар мәсилисиниң явропаниң иқтисадий сиясәтлиригә қәдәр тәсир көрситиватқанлиқиниң бир мисали икән.

Д у қ тәтқиқат мәркизиниң мудири әнвәр әһмәт әпәндиниң баян қилишичә, явропа иттипақиға әза дөләтләрниң йеқинқи мәзгилләрдин буян хитайға қарита позитсийәси барғансери қаттиқлишиватқан болуп, улар һәтта алдинқи ай хитай һакимийитиниң дөләт байримини явропадики һәрқайси дөләтләрдә дағдуғилиқ хатириләш тәлипини бирдәк әмәлдин қалдурған.

Явропа кеңишиниң муавин рәиси андрусниң баян қилишичә, германийә баш министири анҗила меркил йеқинда явропа иттипақида чақирилған бир йиғинда «хуавей сайә қиливатқан 5G ниң сүрити тез, тәннәрхи әрзан икән. Әмма у явропа тор еқимиға уланмақчи болса, хитай һөкүмити чоқум алди билән хуавейниң җасуслуқ қилмайдиғанлиқи тоғрисидики бир тохтамға қол қоюши керәк» дегән.

Хәвәрдә тәкитлинишичә, явропа иттипақи нөвәттә хуавейниң 5G тор еқимини явропаға улаш мәсилиси тоғрисида мәхсус бир гуруппа тәшкиллигән болуп, бу гуруппиниң әзалири нөвәттә хуавейдин келидиған хәтәр тоғрисида тәкшүрүш елип бармақта икән. Хуавейни америкиға охшаш қара тизимликкә киргүзүш яки униңға йол қоюш мәсилиси үстидә алдимиздики 12-айда қарар елинидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт