“явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни” тоғрисида инкаслар

Мюнхендин ихтиярий мухбиримиз әкрәм тәйярлиди
2024.03.06
Uyghur-ayal-maska-Free-Uyghur-AP 2020-Йили 1-сентәбир сәйшәнбә күни хитай ташқи ишлар министири ваң йи германийәниң берлинға зиярәткә кәлгәндә, йүзигә ниқаб тақиған бир аял намайиш қиливатқан көрүнүш. 2020-Йили 1-сентәбир, берлин
AP

5-Март күни явропа иттипақи кеңиши билән явропа парламентиниң “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш вақитлиқ қануни” ни мақуллашта бирликкә кәлгәнлики ахбарат васитилириниң уйғурларға мунасивәтлик бүгүнки муһим темилириниң биригә айланди. Техи алдинқи һәптә явропа парламентида өткүзүлгән аваз бериштә, явропа иттипақи рәисиниң зор теришчанлиқ көрситишигә қаримай, бу қанунни мақуллаш йетәрлик дәриҗидики авазға еришәлмигән иди.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш вақитлиқ қануни” талаш-тартиш қозғаватқили икки йилдин ашқан. Американиң “уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни” 2021-йили мақулланғандин кейин, бу һәқтики муназирә явропа парламентидиму қанат яйған. “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни” ниң дәсләпки лайиһиси 2023-йили түзүлүп оттуриға қоюлған болсиму, әмма мәзкур қанун билән “явропа иттипақиға әза дөләтләрниң тәминләш зәнҗири қануни” оттурисида зитлиқ шәкилләнгәнлики үчүн, бу қанун һазирға қәдәр қобул қилинмай кәлгән. Мәсилән, “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни” да бу қанунни “ишчи-хизмәтчилириниң сани 500 дин артуқ болған ширкәтләргә тәтбиқлаш” бекитилгән. Әмма германийәниң тәминләш зәнҗири қанунида болса “ишчи-хизмәтчилириниң сани 1000 дин артуқ болған ширкәтләргә тәтбиқлаш” бекитилгән. Бу сәвәбтин явропа парламентида алдинқи һәптә өткүзүлгән қарар қобул қилиш йиғинида германийә, италийә қатарлиқ бир қисим дөләтләр аваз бериштин ваз кәчкәнлики үчүн, мәзкур қарар қобул қилинмиған.

Немила болмисун, явропа иттипақиға әза дөләтләрниң вәкиллик оргини болған явропа иттипақи кеңиши билән явропа парламенти 5-март “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни” ни вақитлиқ болсиму мақуллашта пикир бирлики һасил қилған. Бу қанунниң мәзмуниға қариғанда, уйғур мәҗбурий әмгикигә четилған хитайға охшаш мустәбит дөләтләрниң мәһсулатлири явропа иттипақиға әза дөләтләрниң чеграсидин киргүзүлмәйдикән.

Германийәдики вәзийәт анализчиси ғәюр қурбан әпәндиниң илгири сүрүшичә, “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни” ниң вуҗудқа чиқишиға уйғур мәҗбурий әмгики түрткә болған икән. Униң қаришичә, мәзкур қанунниң мақуллиниши, хитайниң явропа иттипақиниң йочуқлиридин пайдилинип елип бериватқан сода-тиҗарәтлиригә қақшатқуч зәрбә беридикән.

5-Март елан қилинған “явропа иттипақи мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириға мушундақ қарши туриду” намлиқ хәвәрдә мунулар тилға елинған: “явропа парламенти билән явропа иттипақи кеңиши 5-март күни қанун мақуллашта пикир бирлики шәкилләндүрди. Бу қанунға бинаән, мәлум мәһсулатлар явропа иттипақи чеграсидин чекиндүрүлүши керәк. явропа иттипақи бу арқилиқ хитайни нишанға алди, ғәрб дөләтлири хитай хәлқ җумһурийитини уйғурларни екиспилататсийә қилмақта дәп қарайду.”

Хәвәрдә йәнә мундақ дейилгән: “органлар әгәр тәминләш зәнҗиридики мәһсулатларниң мәҗбурий әмгәккә четишлиқ икәнликидин гуманланса, дәрһал тәкшүрүшни башлайду. явропа иттипақиға әза дөләтләр ичидә мәҗбурий әмгәккә мунасивәтлик мәһсулатлар гуман қозғиса, әза дөләтләр бу ишқа мәсул болиду, әгәр явропа иттипақиниң сиртидики мәҗбурий әмгәккә мунасивәтлик мәһсулатлар гуман қозғиса, бу ишқа бирюсселдики явропа комиссийони мәсул болиду. Әгәр гуман җәзимләштүрүлсә, мәһсулатлар явропа иттипақиниң чеграсида мусадирә қилиниду яки явропа базарлиридин чиқириветилиду.”

Норвегийәдики вәзийәт анализчиси бәхтияр өмәр әпәндиниң қаришичә, “явропа иттипақиниң мәҗбурий әмгәккә қарши туруш қануни” уйғур мәҗбурий әмгикини көздә тутқан икән. Униң тилға елишичә, мәзкур қанунда “уйғур мәҗбурий әмгики” дегән сөз ениқ оттуриға қоюлмиған болсиму, әмма бу қанунниң асаслиқ зәрбә бериш обейкти уйғур қул әмгики икән.

“явропа иттипақи мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириға мушундақ қарши туриду” намлиқ хәвәрдә тилға елишичә, явропа парламенти сода комитетиниң рәиси бернд ланги (Bernd Lange) әпәнди мәҗбурий әмгәккә қарши бундақ бир қанунни чиқиришниң аллиқачан вақти келип өтүп кәткәнликини, бу қанунни қизғин қоллайдиғанлиқини тәкитләп мундақ дегән: “бу адил вә тәрәпсиз бир қанун болди. Болупму биз ишикимизниң алдини сүпүрүвалдуқ.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.