Явропа парламентиниң хитайниң хиквизйон ширкитиниң камералирини закас қилғанлиқи әйибләшкә учриди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-01-04
Share
явропа парламентиниң хитайниң хиквизйон ширкитиниң камералирини закас қилғанлиқи әйибләшкә учриди Һиквисйон ширкитиниң камерасиниң йениға есилған хитай байриқи. 2019-Йили 8-өктәбир, бейҗиң.
AP

Явропа парламентиниң уйғурларни бастурушта һәссиси болған хиквизйонниң камералирини ишләткәнлики тәнқидкә дуч кәлгән.

Германийәдики "иқтисад һәптилики" гезитиниң 3-январда елан қилған "явропа парламенти уйғурларниң зиянкәшликкә учриши билән мунасивити болған хитай ширкитигә закас бәргән" намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, 2020-йили 5-айда явропа иттипақи франсийәниң аммиви мулазимәт ширкити болған "вейолия" намлиқ ширкәттин 350 миң явролиқ "иссиқ камира" закас қилған. "вейолия" ширкити бу закасни өзиниң бирюсселдики тармақ оргиниға һавалә қилған. Бирюсселдики тармақ ширкәт болса бу "иссиқ камера" ларни хитайниң хиквизйон ширкитидин сетивелип, явропа иттипақиға тапшурған.

Хәвәрдә баян қилинишичә, мәзкур "иссиқ камира" ларниң кишиләрниң температурисини өлчәш алаһидилики болуп, вухән вируси билән юқумланғанларни пәрқ етиш иқтидариға игә қилип лайиһәләнгән болғанлиқи үчүн хизмәтчиләрниң сәһийә бихәтәрлики көздә тутулуп яврупа иттипақи биналириға орнитилған. Бирақ һазир бу камераларниң уйғурларни назарәт қилиш, уйғурларниң кишилик һәқ-һоқуқлирини дәпсәндә қилишта зор һәссиси болған һиквизйон ширкитиниң мәһсулати икәнлики ениқланған вә бу иш парламент әзалири арисида қаттиқ әйибләшкә учриған.

Хәвәрдә мундақ дейилиду: "корона вируси заманида парламентниң мунасивәтлик органлири бир сода горуһи ишләпчиқарған үскүниләрни орнатти. Бу үскүниләр һәқиқәтәнму шинҗаң өлкисидики кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишта муһим рол ойниған иди. Қариғанда, қурулмимизниң малийә сияситини ислаһ қилишқа тоғра келидиған охшайду."

Хәвәрдә явропа иттипақиниң рәиси давид сассолиниң парламент әзаси свен ханға язған хети мисал қилиниду вә сассолиниң бу үскүниләрни дәрһал қайтуриветип, орниға уйғурлар учраватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичилики билән алақиси болмиған башқа үскүниләрни орнитиш буйруқи бәргәнлики тилға елиниду.

Хәвәрдә тәкитлинишичә, норвегийәдики бир фонди җәмийити 2017-йили һиквизйон ширкитиниң шинҗаңдики уйғурларни назарәт қилиш үскүнилири билән тәминләш тоғрисида хитай һөкүмитиниң 5 парчә тохтамиға еришкәнликини, бу тохтамниң омумий қиммитиниң 1 милярд 860 милйон юән (235 милйон явро) гә йәткәнликини ениқлап чиққан. Һиквизйон ширкитиниң омумий мәблиғиниң 40 пирсәнти хитай һөкүмитигә тәәллуқ икән. 2016-Йили американиң афғанистан қатарлиқ бәзи дөләтләрдики әлчиханилириму бу хил камераларни уқушмастин сетивилип ишләткән вә бирқанчә айдин кейинла дәрһал елип ташлиған. 2019-Йили америка хитайниң һиквизйон ширкитини қара тизимликкә киргүзгән иди.

Уйғурлар учраватқан еғир зулумларға зор һәссә қошқан хитайниң һиквизйон ширкитигә қарши нидалар норвегийәдә йиллардин буян давамлишип кәлгән. Норвегийә уйғур комитетиниң рәиси, "уйғур әдлийәси архип амбири" ниң мәсули бәхтияр өмәр әпәндиниң билдүришичә, һиквизйон ширкитигә мәбләғ салған норвегийә нефт фонди ахирқи бирқанчә йилда кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қаттиқ қаршилиқиға учрап ахири 2020-йили мәбләғлирини чекиндүрүп чиқишқа мәҗбур болған.

"явропа парламенти уйғурларниң зиянкәшликкә учриши билән мунасивити болған хитай ширкитигә закас бәргән" намлиқ хәвәрдә илгири сүрүшичә, милад байримидин бир һәптә илгири явропа парламенти мутләқ көп қисим аваз билән уйғур дияридики уйғурлар вә башқа мусулман милләтләр учраватқан еғир зулумға қарши бир қарар қобул қилған. Буниңда 1 милйондин артуқ адәмниң ‹қайта тәрбийәләш мәркәзлири' дә тутуп турулуватқанлиқи, 2019-йили 7-айдин 2020-йили 7-айғичә болған бир йил ичидә хитайниң йеңидин йәнә 61 лагерни қуруп чиққанлиқи, камера арқилиқ йүргүзүлүватқан омумий назарәтниң маһийәттә уйғурларни бастурушниң бир тәркиби қисми һесаблинидиғанлиқи тәкитләгән. Буниң билән уйғурларни бастурушқа алақидар болуп қалған хитайниң дунядики әң илғар дегитал камера ширкити һесаблинидиған һиквизйон ширкитиниң образи сунуп, барғансири заваллиққа йүзләнгән. Бу ширкәтниң йәнә "яврупа иттипақиниң қара тизимлики" гә кирип қелиш еһтималиму бар икән.

Д у қ яшлар комитетиниң рәиси, қурултай берлин ишханисиниң мудири ғәюр қурбан әпәндиму явропа парламентиниң уйғурларни бастурушта һәссиси болған хитайниң һиквизйон ширкитиниң камералирини ишләткәнлик мәсилисигә қарита қарашлирини ипадә қилип өтти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт