Йәһуди паалийәтчи: "бизму ирқий қирғинчилиқини баштин кәчүргән бир хәлқ, шуңа уйғурларниң дәрдини аңлитиш мәҗбурийитимиз бар"

Мухбиримиз шәһризат
2020-12-30
Share
Йәһуди паалийәтчи: Ню-йорк шәһиридики йәһудий оқуғучилири хитай консулханисиниң хизмәт бинаси темиға чүшүрүлгән "нур текисти вә сүрәтләр". 2019-Йили 17-сентәбир, ню-йорк.
Photo: RFA

"явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилати" уйғур мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлүп келиватқан тәшкилатларниң бири.

Мәзкур тәшкилат йеқиндин буян уйғурлар үчүн җиддий һәркәткә өтүп, йәһуди җәм‍йити вә яш оқуғучиларға уйғурларниң һазирқи әһвалини тонуштурушта йетәкчилик ролини ойнимақта. Бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилған "явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилати" ниң рәиси бини гатмән ирқий қирғинчилиқини бешидин кәчүргән бир хәлқ болуш сүпити билән уйғурларниң дәрдини аңлитишта мәҗбурийити барлиқини билдүрди.

Бини гатмәнниң ейтишичә, бу тәшкилатниң сиясий хизмити "йәһудийларниң қануний һоқуқи дегәнлик кишилик һоқуқ дегәнликтур, кишилик һоқуқ дегәнлик, йәһудийларниң қануний һоқуқи дегәнликтур" дәп атилидиған муһим принсип асасиға қурулған болуп, кишилик һоқуқ дәвасида бу икки нуқта бир-биридин айрилалмайдикән.

Бу йилниң бешида бини гатмән әнгилийәниң узун тарихқа игә дөләтлик күндилик гезити болған "таймис гезити" дә бир парчә обзор елан қилип, пүтүн явропадики йәһудий яшлирини уйғурларға игә чиқишқа чақирған.

Бини гатмән мақалиси һәққидә тохтилип, мундақ дәйду: "йәһудий миллити тарихта интайин еғир зулумларға учриған, вәтәнсизлик вә ирқий қирғинчилиқларниң дәрдини йәткүчә тартқан һәмдә путун дуняниң шу паҗиәләргә сүкүттә туривелишиниму баштин кәчүргән бир хәлқ. Йәһудий болуш сүпитимиз билән ирқий қирғинчилиққа учириға милләтләрни ялғуз қоймаслиқта мәҗбурийитимиз бар. Бизниң тор һәркитимиздә мушу нуқтини намайән қилмақчи. Чүнки ирқий қирғинчилиққа дуч келиватқан уйғур қатарлиқ милләтләрни ирқий қирғинчилиқ алдида ялғуз ташлап қойсақ болмайду. Бизниң ‍ечинишлиқ тарихимиз сәвәбидин, ирқий қирғинчилиққа қарши турушта алаһидә бир мунбиримиз бар. Гәрчә тәшкилатимиз бәк чоң болмисиму, бундақ мәсилиләргә дуч кәлгәндә, дуня җамаәтчиликиниң диққитини қозғашқа қурби йетиду. Муһими бундақ бир алаһидә мунбәрдин пайдилинип ирқий қирғинчилиқниң тәкрарланмаслиқи үчүн аваз чиқириш бурчимиз бар, дәп ойлаймән."

Бини гатмәнниң ейтишичә, нурғун кишиләр уйғурларға немә ишларниң боливатқанлиқини аңлапму бақмиған икән. Шуңа улар бу вәзийәтни өзгәртишкә тиришиветипту. Униң ейтишичә йәнә, бурун уйғурларни һеч аңлап бақмиған йәһудийлар һазир уйғурларниң әһвалидин хәвәрдар болушқа башлапту вә башқа йәһудий җәмийәтлириму аста-аста бу мәсилигә көңүл бөлүветипту.

"явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилати" 36 дөләттики 160 миң дин артуқ йәһудий оқуғучиға вәкиллик қилидиған тәшкилат болуп, уларниң хизмити, явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилатиға әза йәһудий оқуғучилар иттипақи билән һәмкарлишиш, яш йәһудий оқуғучиларниң сиясий авази болуп уларға вәкил болуштин ибарәт икки түргә бөлүнгән икән.

Явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилати уйғурлар дуч келиватқан паҗиәләрни дуняға аңлитиш вә бу җәһәттә техиму көп қоллашларни қолға кәлтүрүш үчүн тиветтерда #NeverAgainRightNow! тор һәркитини башлиған.

Бини бу һәқтә тохтилип мундақ дәйду: "билгиниңиздәк бу һәркитимизниң темиси #NeverAgainRightNow! бу явропа бирлики йәһудий оқуғучилири тәшкилати билән германийә йәһудий оқуғучилар бирләшмиси бирликтә башқуридиған паалийәт болуп, бу паалийәтниң мәқсиди уйғур қирғинчилиқиға диққәтни тартиш, андин буниңға қарши әмәлий тәдбир қоллиниш үчүн паал хизмәтләрни ишләш. Бир йилдин буян биз юқири дәриҗилик органлардин б д т вә явропа парламентида тәшвиқатларни елип бардуқ. Буниңдин сирт йәнә яш йәһудий оқуғучиларни сәпәрвәрликкә кәлтүрүп, явропа кочилирида вә путун дуня миқясида намайиш қилип, техиму көп кишиләрни сепимизгә қошуш үчүн тиришиватимиз."

10-Декабир хәлқара кишилик һоқуқ күни болуп, бу мунасивәт билән явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилати кишилик һоқуқи әң еғир дәпсәндә болуватқан уйғурлар үчүн аваз чиқиришни, хитайға болған қаршилиқини ипадиләш үчүн явропаниң 30 шәһридики яш йәһудий оқуғучиларни һәркәтләндүрүп, өз шәһәрлиридики хитай консолханилири алдида намайиш елип барған.

Бини гатмәнниң ейтишичә, 10-декабир йәһудиларниң "хануккаһ байрими" болуп, бу йили мәзкур байрамниң биринчи кечиси "хәлқара кишилик һоқуқ күни" гә тоғра кәлгән. Шу сәвәбтин бир күнгә тоғра кәлгән бу икки хатириләш күни уйғур мәсилисини техиму рошән намаян қилишқа интайин мас кәлгән.

У бу һәқтә тохтилип мунда дәйду: "хануккаһ байриминиң хәлқара кишилик һоқуқ күнигә тоғра келиши бәк яхши болди. Чүнки бу күнләрдә ипадиләйдиған мәзмун бир биригә мас келиду. Хануккаһ кечисидә әйни чағда йәһудийларниң диний етиқади вә мәдәнийитиниң еғир дәриҗидә бузғунчилиққа учриғанлиқиға қарши қозғилаң көтүрүлгәнлики хатирилиниду. Бу байрамни уйғурлар билән тәң хатириләш, йәһудийлар билән уйғурларниң охшишип кетидиған тарихий кәчмишлири вә уйғуларниң нөвәттики паҗиәлирини техиму рошән йорутуп бериду. Буниңға бирликтә хатимә бериш йүзисидин биз бирликтә шам яндурдуқ. Бу паалийәт хануккаһ байриминиң бир қисми. Хануккаһ байрими йоруқлуқ, үмид вә ғәлибигә вәкиллик қилиду, әң қараңғу вақиттиму үмид болса, нур һаман бар болиду. Һазирчә уни көрәлмисиңизму, у бәлким биравниң мөҗизиси болуп қелиши мумкин."

Явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилатиниң б д т кишилик һоқуқ кеңишидә сөзләш һоқуқи бар болуп, улар өзиниң мәзкур имтиязидин пайдилинип, уйғурларниң б д т мунбәрлиридә дәрдини аңлитишиға сорун һазирлап бәргән. Дәрвәқә, бу йил сентәбирдә уйғур паалийәтчиси абдушүкур абдуришит б д т кишилик һоқуқ кеңишидә мәзкур тәшкилатқа вакалитән сөз қилған вә уйғур мәсилисини аңлатқан.

Бини гатмәнниң билдүришичә, явропа иттипақи йәһудий оқуғучилири тәшкилати өзидә бар мунбәрләрни ишлитиштин башқа йәнә, имкан қәдәр көп кишиләр билән алақилишип, кочиларда актип паалийәт елип беришқа тиришидикән. Буниңдин башқа, улар йәнә явропа парламентидиму мунасивәтлик органлар билән паалийәт қилидикән.

У бу тоғрисида тохтилип мундақ деди: "б д т вә явропа парламентидики мунбиримиздин пайдилинип имканқәдәр көп кишиләр билән алақә бағлашқа тириштуқ вә кочиларда актип һәркәт елип бардуқ. Шуниң билән бирвақитта йәнә явропа парламентиниң мунасивәтлик органлири билән хели көп хизмәтләрни биргә қиливатимиз. Мәсилән, явропа парламентиниң бир қисим әзалирини уйғурлар мәсилисидә юмулақ үстәл йиғиниға тәшкиллидуқ. Һәмдә дуня уйғур қурултийи вә башқа тәшкилатларни явропа парламентиниң әзалири билән сөзлишишкә тәклип қилдуқ. Биз буниңдин нурғун көз қарашқа еришимиз, әмәлийәттә биз узун муддәтлик үмид билән һәрикәт қилимиз. Биз йәнә явропа парламентидин бир қатар мәсилиләрни, йәни бу вәзийәткә ярдәм бериш вәдисидә турушни тәләп қилдуқ. Биз бу тәшвиқатни давамлаштуримиз вә уни күчәйтимиз, шундақла йәһудийлар җәмийитини сәпәрвәр қилиш вә техиму чоң йәһудий тәшкилатлирини бу мәсилидә актип болушқа сәпәрвәр қилишни илтимас қилимиз. Бәлким буниң техиму көп тәсири болуши мумкин. Мениңчә, биз әнгилийәдики рене кассин билән бирликтә бу мәсилигә актип қатнашқан тунҗи йәһудий тәшкилатлири. Бу нуқтида йәһудий тәшкилатлири актип болуватиду. Йеқиндин буян қанчилиған йәһудий тәшкилатлириниң бу һәрикәткә қатнашқанлиқини көрүш кишидә һәқиқәтән үмид пәйда қилиду."

Бини гатмән явропа иттипақи йәһудий оқуғучилар тәшкилатиниң уйғурлар үчүн елип бериватқан хизмәтлириниң чоқум үнүм қазинишидин үмүдвар икәнликини билдүрди.

"гәрчә явропа йәһудий оқуғучилар бирләшмиси хитайни қилмишлиридин тохтитип қалалмисақму, хәлқараниң диққитини қозғиялаймиз. Шундақла уйғурларни қул ишчи қилип ишлитип пайда еливатқан ғәрб ширкәтлиригә қаршилиқимизни ипадилийәләймиз. Әмәлийәттә келәр йили йәнә волкисваген, зараға охшаш ширкәтләргә бәкрәк бесим ишләтмәкчимиз. Чүнки улар уйғурларни қул ишчи қилип ишлитип пайда еливатқан ширкәтләрдин болуп, уларни бу ишини тохтитишқа чақириқ қилиш билән биргә уларниң мәһсулатлирини явропа базарлирида саталмас қиливетишимиз керәк. Ишлар әслидә бундақ болмаслиқи кирәк иди. Биз буни әмәлгә ашурғили болидиған нишан дәп ойлаймиз."

Зияритимиз ахирида бини гатмән "хитайниң қирғинчилиқини тосуш интайин моһим болупла қалмай, бәли уларниң барғансири күчийип, йоғинап кетишиниң алдини елишму интайин муһим" болуватқанлиқини тәкитлиди.

Хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бастуруш сиясити йиллардин буян давамлишип келиватқан болсиму, 2016-йилидин етибарән техиму кәскинләшкән. Кәң көләмдә елип берилған тутқун қилиш һәрикитидә 1. 8 Милйондин 3 милйоғичә уйғурларни асас қилған йәрлик мусулман милләтләрниң лагерларға қамалғанлиқи вә қул әмгикигә мәҗбурланғанлиқи мәлум болған. Бу һәқтики мәлуматлар хәлқараға ашкариланғандин кийин, бу нурғун хәлқаралиқ тәшкилатларниң диққитини уйғур мәсилисигә мәркәзләштүрүпла қалмай, бир қисим йәһудий тәшкилатлириниңму һессидашлиқини қозғиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт