"Yerken qirghinchiliqi" heqqide uchur bergen ababekri muhemmetning kéyinki teqdiri qandaq bolghan?

Muxbirimiz méhriban
2019-07-31
Élxet
Pikir
Share
Print
28-Iyul yeken weqesi heqqide tashqi dunyagha uchur yollighan 22 yashliq ababekri muhemmet xitay da'iriliri teripidin yalghan uchur tarqitish we ighwagerchilik qilish bilen eyiblen'gen.
28-Iyul yeken weqesi heqqide tashqi dunyagha uchur yollighan 22 yashliq ababekri muhemmet xitay da'iriliri teripidin yalghan uchur tarqitish we ighwagerchilik qilish bilen eyiblen'gen.
Social Media

2014-Yilidiki "28-Iyul yerken qirghinchiliqi" Uyghurlarning bügünki zaman tarixidiki untulmas qanliq weqelerning biridur.

Halbuki, xitay da'iriliri weqede peqetla 96 ademning ölgenlikini tekitlep, xelq'araliq musteqil taratqular we teshkilatlarning weqeni tekshürüshini ret qilip kelmekte.

Xitay hökümiti eyni chaghda ababekri muhemmet isimlik bir Uyghur yashni "Weqe heqqide pitne-ighwa tarqatqan" "Chet'elge uchur yollighan" dégen jinayetler bilen tutqun qilghan hemde uni téléwizorda sözlitip, öz "Jinayiti" ge towa qildurghan idi.

"Yerken qirghinchiliqi" gha 5 yil bolghan bügünki künde kishiler tutqundiki ababekrining teqdiri heqqide öz endishilirini otturigha qoymaqta. Chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri, xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatliri shundaqla xelq'ara taratqular türmidiki ababekri muhemmetning teqdirige jiddiy köngül bölmekte. Shuning bilen bir waqitta yene xitay hökümitini "Yerken qirghinchiliqi" jeryanida hayatidin ayrilghan kishilerning éniq sanini élan qilishini telep qilmaqta.

"Yerken qirghinchiliqi" ning 5 yilliqi xatiriliniwatqan bügünki künde bu weqede öltürülgen bigunah kishiler heqqide chet'elge uchur yollighan we shu seweblik tutqun qilin'ghan ababekri muhemmetning kéyinki teqdiri heqqide uning türkiyediki dadisi we singlisi tunji qétim éghiz achti.

Ababekrining hazir türkiyede yashawatqan dadisi muhemmet ependi, we singlisi zöhre muhemmet ziyaritimizni qobul qilip, eyni waqitta ababekrining qandaq tutulghanliqi, xitay hökümitining uninggha néme jinayetlerni artip sotlighanliqi heqqide uchur berdi.

Ularning bayan qilishiche, xitay teptish da'iriliri ababekri muhemmetke "Pitne-ighwa tarqitish, milliy bölgünchilikke qutratquluq qilish we döletni parchilashqa urunush" qatarliq birqanche xil "Jinayet" artip, 9 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghan iken.

Ababekrining singlisi zöhrening bayan qilishiche, ular esli yekenlik bolup, 1996-yildin buyan ürümchide olturaqliship qalghan. 2014-Yili 28-iyul küni yeken weqesi yüz bergen mezgilde, ular yekendin kelgen sodiger tughqanliridin qirghinchiliq heqqidiki xewerlerni anglighan. Uning akisi ababekri xitay hökümitining weqede ölgenlerning sanini yoshuruwatqanliqini bilip, yekendiki dostliri arqiliq weqede ölgenler we bashqa bir qisim tepsilatlar heqqide tepsiliy uchurlargha érishken. Buning bilen ababekri weqedin ikki kün ötkende, 30-iyul küni ürümchide tam atlash yumtalidin paydilinip, özi igiligen uchurlarni chet'ellerge yollighan iken. Zöhre eyni waqitta akisining bu ehwalni özige sözlep bergenlikini bayan qildi.

Zöhre yene xitay da'irilirining akisi ababekrini tutqun qilish jeryani heqqidimu melumat bérip ötti.

Uning bayan qilishiche, akisi ababekri yerken élishqu weqesi heqqidiki uchurlarni ashkarilap birqanche kündin kéyinla xitay saqchiliri bu a'ilini nazaret astigha alghan. Xitay saqchiliri ularning öyi jaylashqan ürümchi tengritagh rayonidiki mehellisini qamal qilip, kirgen-chiqqanlarni tekshürüshke bashlighan.

2014-Yili 8-ayning 6-küni ürümchidiki dölet amanliqini qoghdash xadimliri ababekrini ürümchi tengritagh rayonidiki ata-anisining öyidin dadisi muhemmet ependi we akisi mehmut muhemmet bilen birlikte tutup élip ketken.

Bir kündin kéyin saqchilar ababekrining dadisi bilen akisi mehmutqa teptish mehkimisining ababekrini qolgha élish uqturushigha mejburiy qol qoydurghan. Andin ular ikkisini qoyup bergen. Shuning bilen ababekri resmiy qolgha élin'ghan.

Xitay da'iriliri 8-ayning 10-künidin bashlap, jem'iy 5 kün téléwiziyede mexsus programma tarqitip, ababekrining "Yerken weqesi" heqqide "Pitne-ighwa tarqatqanliqi" ni uning öz éghizidin sözletken shundaqla uni téléwiziye arqiliq awam aldida "Jinayitige töwe qildurghan".

Zöhre yene 4-akisi ababekri tutqun qilin'ghan deslepki künlerde a'ilisidiki hemmeylenning qattiq qorqunuch we wehime ichide qalghanliqini, shundaq bolsimu chishini chishlep berdashliq bérishke we ababekri heqqide a'ilisi boyiche süküt qilishqa qarar qilghanliqini eslep ötti.

Zöhrening bildürüshiche, saqchilar bu a'ilide birqanche kün axturush élip barghan. Saqchilar yene uning a'ilisidikilerge eger ababekri jinayetlirini aktipliq bilen iqrar qilsa, uninggha bérilidighan jazaning yénikleydighanliqini bildürüp, a'ile ezalirini abebekrige munasiwetlik uchurlarni tapshurushqa qistighan.

Xitay da'iriliri aridin bir yérim yil ötkendin kéyin andin ababekri üstidin sot échip, uninggha "Pitne-ighwa tarqitish, milliy bölgünchilikke qutratquluq qilish, dölet parchilashqa urunush" qatarliq birqanche xil jinayet artip, 9 yilliq muddetlik qamaq jazasigha höküm qilghan.

Zöhrening bayan qilishiche, ababekrige sot échilip höküm élan qilin'ghandin kéyin, sanjidiki türmige élip kétilgen. Deslepki mezgillerde türme da'iriliri ababekrining a'ilisidikilerge her 3 ayda bir qétim ababekrini yoqlap turushqa ruxset bérilidighanliqini bildürgen. Emma ular ababekrini peqet bir qétimla yoqlash pursitige érishken.

Zöhre yene akisi ababekri seweblik bu a'ilidiki köp qisim kishilerning 2017-yilidin kéyin xitayning jaza lagérlirigha qamilishtek éghir bedellerni töligenlikinimu bayan qilip ötti.

Zöhre yene özi we dadisi muhemmet ependi türkiyege ketkendin kéyin, anisi we bashqa qérindashliridin mexmutjan muhemmet, exmetjan muhemmet, ablajan muhemmet qatarliq3 akisining 'qayta terbiyelesh' namida ürümchidiki lagérlargha élip kétilgenlik xewirini anglighanliqini, yéqinda anisining qoyup bérilgenliki heqqide uchur alghan bolsimu emma üch akisining yenila lagérda ikenlikini bildürdi.

Toluq bet