Lời giới thiệu: Nhiều luồng dư luận ở trong cũng như ở ngoài nước đã coi việc ông Nông Đức Mạnh được Đại Hội IX bầu vào chức vụ Tổng Bí Thư Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam, thay ông Lê Khả Phiêu, như là một chỉ dấu báo hiệu trong một tương lai rất gần, Việt Nam sẽ có những đợt cải cách mới, nhất là về mặt kinh tế. Xin mời quý thính giả nghe giáo sư Vũ Quốc Thúc, một nhà kinh tế gia của Việt Nam trả lời cuộc phỏng vấn của Đài Á Châu Tự Do về lời dự đoán này. Giáo sư Thúc là cựu Khoa trưởng trường Đại Học Luật Khoa Saigon, cựu giáo sư trường Đại Học Paris. Nay ông đã nghỉ hưu và cư ngụ tại Paris. Cuộc phỏng vấn giáo sư Thúc sẽ do Nguyễn Khanh của đài thực hiện, qua đường dây viễn liên.Hỏi: Trong một bài viết của Giáo sư chúng tôi đọc được trên Internet, Giáo sư có nói rằng việc Đại Hội IX bầu Nông Đức Mạnh vào chức vụ Tổng Bí Thư thay Lê Khả Phiêu là có ẩn ý "câu thời gian". Phải chăng Đảng Cộng Sản Việt Nam vẫn tìm cách lẩn tránh việc đổi mới thực sự đất nước?Đáp: Tôi muốn nhấn mạnh cụm từ "đổi mới thực sự" trong câu hỏi của Quý Đài. Những người Việt tha thiết với tự do, nhân quyền , dân chủ đa nguyên ... không thể nào chấp nhận một sự đổi mới giả hiệu , "lập lờ đánh lận con đen", mà cũng không thể nào mãn nguyện với những biện pháp đổi mới nửa chừng thu hẹp vào một số lĩnh vực, chẳng hạn chấp nhận cơ chế thị trường và các doanh nghiệp tư nhưng đồng thời vẫn dành vị trí chủ đạo cho các doanh nghiệp công, hoặc cởi mở nhiều hơn trong lĩnh vực sản xuất, trao đổi, tiêu thụ... nhưng vẫn kiểm soát chặt chẽ các lĩnh vực thông tin, văn hoá, giáo dục... vẫn dành độc quyền chính trị cho Đảng Cộng Sản. Đó chỉ là vài thí dụ: còn rất nhiều thí dụ khác không kể hết. Chính vì vậy cho tới nay, tôi vẫn chưa thấy có dấu hiệu gì chứng tỏ là đảng Cộng Sản Việt Nam quyết định đổi mới thực sự như vậy cho nên tôi không muốn gán cho việc thay thế Ô. Lê Khả Phiêu bằng Ô. Nông Đức Mạnh, trong chức vụ Tổng Bí Thư, một ý nghĩa mà không chắc việc đó đã có.Dựa trên những tin tức tôi đã nhận được, tôi cảm thấy việc Ô. Nông Đức Mạnh được đề cử rồi bầu làm Tổng Bí Thư không phải đã được dự liệu và chuẩn bị từ nhiều tháng trước. Trái lại, việc đó đã khởi sự vào trung tuần tháng 4/2001, sau khi Ban Chấp Hành Trung Ương cũ của Đảng Cộng Sản, trong hai khoá họp liên tiếp, 11-a và 11 -b, không đạt được sự đồng thuận về nhân vật được coi là đủ khả năng giữ trách nhiệm Tổng Bí Thư, trong giai đoạn khó khăn hiện thời. Ông Nông Đức Mạnh được bầu một cách thật bất ngờ mà lại đạt kỷ lục 100% số phiếu. Chính vì thế mà tôi nghĩ rằng sự bầu cử đó là dấu hiệu một quyết định chung của mọi phe phái để tạm hoãn giải quyết vấn đề tới một thời điểm thuận lợi hơn trong tương lai. Nói khác, đó chỉ là một giải pháp chờ đợi, một cách "mua thời gian" hay "câu thời gianỢ như người ta thường nói. Hiển nhiên, những ủy viên Ban Chấp Hành Trung Ương tin rằng Ông Nông Đức Mạnh là một nhân vật "vô thưởng vô phạt". Hỏi: Nhiều luồng dư luận cho rằng việc Nông Đức Mạnh thay Lê Khả Phiêu là chỉ dấu báo hiệu rằng Việt Nam sẽ có Đổi Mới II? Nhận định này có xác đáng không?Đáp: Việc Ô. Nông Đức Mạnh được bầu làm Tổng Bí Thư là một việc bất ngờ; như vậy, không thể coi đó là chặng đầu của một chương trình Đổi Mới gọi là đợt Đổi Mới II. Tuy nhiên, kẻ tiền nhiệm của Ô. Nông Đức Mạnh, tức Ô. Lê Khả Phiêu là một phần tử nổi tiếng bảo thủ : trong ba năm qua, Phiêu đã có nhiều hành động chứng tỏ khuynh hướng giáo điều của Ông ta. Việc loại trừ Phiêu khỏi chức vụ Tổng Bí Thư mang lại cho nhà cầm quyền Cộng sản Việt Nam một thời cơ thuận lợi để xúc tiến việc đổi mới đất nước - nếu đó là ý muốn của họ. Dù họ không có ý muốn này, thì thời cơ vẫn thuận lợi cho công cuộc tranh đấu của dân ta để bắt họ đổi mới thực sự. Tôi thấy cần lưu ý là trong quyết nghị đúc kết Đại Hội IX, đoạn chót nói rõ là phải "tiếp tục công cuộc đổi mới". Như vậy đổi mới là bổn phận của bất cứ nhà cầm quyền cộng sản nào trong giai đoạn trước mắt. Hỏi: Đảng CSVN chủ trương ưu tiên đổi mới kinh tế và trì hoãn càng lâu càng hay đổi mới chính trị. Theo Giáo sư, ông Nông Đức Mạnh có đủ bản lĩnh để thực sự đổi mới kinh tế không?Đáp: Tôi không biết rõ thân thế ông Nông Đức Mạnh nên không thể bình luận về bản lĩnh của ông ta. Tuy nhiên theo tôi nhận định thì Đại Hội IX vừa qua đã chấp thuận với đa số rất lớn - 93,49% - một nghị quyết, lên án những cán bộ và đảng viên làm "cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm bớt lòng tin trong nhân dân "khiến cho nước ta" sẽ càng tụt hậu xa hơn về kinh tế" . Mặt khác, Đại Hội còn chấp thuận với đa số lớn hơn - 95,71% - một nghị quyết thứ hai nói rằng phải "phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế của toàn xã hội". Dựa trên hai nghị quyết vừa rồi, phe đổi mới trong chính quyền sẽ có nhiều uy thế hơn để hành động trong lĩnh vực kinh tế.Dẫu sao, tôi xin nhắc lại : đối với chúng ta, đổi mới kinh tế không đủ! còn phải đổi mới chính trị nữa và việc này không thể trì hoãn.Hỏi: Những nguy cơ nào sẽ đe dọa Việt Nam nếu ông Nông Đức Mạnh thất bại không đổi mới được kinh tế? Đáp: Tôi không nghĩ là việc đổi mới kinh tế thuộc trách nhiệm riêng của Ô. Nông Đức Mạnh.Sau những sự thay đổi do Đại Hội IX vừa đem lại cho cơ chế Đảng Cộng Sản Việt Nam, công cuộc đổi mới sẽ là trách nhiệm chung của nhóm lãnh đạo ở cấp trung ương. Nếu họ thất bại không đổi mới được kinh tế, thì trong quyết nghị tôi đã nhắc lại khi trả lời câu hỏi 3, chính họ cũng đã lo ngại rằng nước ta sẽ càng tụt hậu xa hơn so với thế giới và nhất là các nước láng giềng. Liệu ta còn giữ vững được nền độc lập của quốc gia không? Liệu quốc dân có chịu khoanh tay mặc cho nhóm lãnh đạo bất lực tiếp tục làm hại đất nước không? Hỏi: Không thể phát triển được kinh tế nếu không có dân chủ, đó là sự phát minh của thời đại những năm 2000. Là một trong những đồng tác giả của Hiến Chương 2000 vừa được công bố để thúc đẩy việc dân chủ hóa Việt Nam, Giáo sư thấy cần phải đòi hỏi nhà cầm quyền kết hợp như thế nào đổi mới chính trị với đổi mới kinh tế để phát triển và dân chủ hoá đất nước?Đáp: Hiến Chương 2000 đã đưa ra những đề nghị cụ thể và rõ ràng về vấn đề này. Việc cần làm ngay là sửa đổi Hiến Pháp để trả lại chính quyền cho nhân dân, chấm dứt tình trạng Đảng đứng trên Nhà nước. Với phương thức "Nhân dân làm chủ, Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý" trong thực tế, nhân dân chỉ là chủ hờ, có danh mà không có thực; còn Nhà nước thì biến thành tay sai phục vụ Đảng. Dưới một chế độ như vậy, không hy vọng gì phát triển kinh tế đúng nhịp độ cần thiết để nước ta đuổi kịp các nước láng giềng, chứ đừng nói chi các nước tiền tiến trong thế giới! Vì Hiến Pháp dành cho Đảng quyền chuyên chính, nên các đảng viên mới có thể lạm dụng thế lực của mình, tạo nên nhiều sự phi pháp, bất công, bất bình đẳng. Thay vì có một chế độ pháp trị đúng với tinh thần của cụm từ pháp trị, thì ta thấy xuất hiện và bành trướng một chế độ công an trị khiến cho mọi người mất hết tin tưởng. Do đó tôi chủ trương phải bắt đầu bằng một hành động chính trị ngoạn mục là xửa đổi Hiến Pháp để gây nên một chấn động tâm lý. Chấn động tâm lý ấy sẽ lôi cuốn một phong trào đầu tư của tư nhân, sẽ khuyến khích Việt kiều hải ngoại hồi hương lập nghiệp... Tưởng rằng có thể trì hoãn càng lâu càng hay công cuộc dân chủ hoá chế độ, đó chỉ là một quan niệm sai lầm. Về thủ tục xửa lại Hiến Pháp theo chiều hướng dân chủ thực sự, bản Hiến Chương 2000 đã nói rất rõ, tôi thấy không cần nhắc lại ở đây nữa.Hỏi: Hiệp Định Thương Mại Mỹ-Việt tuy đã được ký kết nhưng vẫn chưa có hiệu lực vì chưa được cả hai phê chuẩn. Hiện nay chính phủ Bush chưa chịu chuyển Hiệp Định ấy sang Quốc Hội để tiến hành thủ tục phê chuẩn. Xin Giáo sư nhận định về triển vọng phê chuẩn về phía Mỹ và nếu việc phê chuẩn tiến hành tốt đẹp thì Hiệp định Thương Mại Mỹ- Việt sẽ ảnh hưởng như thế nào đối với kinh tế Việt Nam? Đáp: Tôi rất tiếc không thể nói gì về triển vọng phê chuẩn về phía Mỹ vì làm sao tôi có thể biết được ý định của chính phủ Bush trong vụ này? Còn về ảnh hưởng của Hiệp định Thương mại Mỹ - Việt đối với kinh tế Việt Nam, theo ý tôi chắc chắn sẽ rất lợi cho công cuộc phát triển của ta. Đừng quên rằng hiện thời có khoảng 1 triệu người Việt sinh sống ở Hoa Kỳ : trong số đó đã có hàng trăm nhà triệu phú. Nếu Việt kiều ở Mỹ tin tưởng ở tương lai của nền kinh tế Việt Nam, họ sẽ bỏ vốn đầu tư, thí dụ để chế tạo những hàng hoá có thể xuất khẩu sang Mỹ. Họ sẽ vận động các nhà tư bản Hoa Kỳ, các hãng Hoa Kỳ... đầu tư nhiều hơn, trong các lĩnh vực mà từ trước đến nay người ta còn dè dặt vì cho rằng chưa đủ bảo đảm. Đây chỉ là một thí dụ trong hàng trăm thí dụ khác. Ai cũng biết trong môi trường toàn cầu hoá hiện thời, yếu tố tín nhiệm có tính cách quyết định. Ảnh hưởng đầu tiên của Hiệp Định Thương Mại Mỹ - Việt chính là gây nên niềm tin ấy.Hỏi: Xin giáo sư cho biết dân chúng Việt Nam có thể chờ đợi những gì nơi Đại Hội IX?Đáp: Đại Hội IX đã họp từ ngày 19 tới ngày 22 tháng 4-2001. Theo các hãng thông tin quốc tế thì dân chúng - ngay ở thủ đô Hà nội - đã có thái độ thờ ơ đối với biến cố này. Tại sao vậy? Có lẽ người ta cho rằng Đại Hội chẳng đem lại điều gì mới mẻ. Nếu một lãnh tụ cộng sản này rút lui, thì lại có một lãnh tụ cộng sản khác thay thế: trước sau rồi cũng như vậy mà thôi! Riêng tôi, tôi rất thất vọng về kết quả của Đại Hội IX vì như tôi đã nói, tôi cảm thấy Đảng Cộng Sản Việt Nam chỉ tìm cách "mua thời gian" chứ chưa chịu làm một cuộc đổi mới thực sự.Nguyễn Khanh: một lần nữa, thay mặt cho quý thính giả Ban Việt Ngữ Đài Á Châu Tự Do, xin cám ơn giáo sư đã dành cho chúng tôi cuộc phỏng vấn ngày hôm nay.
