Freedom House: Nền tảng hệ thống chính trị là nguyên nhân khiến Việt Nam bị điểm thấp


2007.02.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Trà Mi, phóng viên đài RFA

Tổ chức phi chính phủ chuyên cổ động và truyền bá tự do-dân chủ có tên gọi Freedom House vừa công bố bản báo cáo về tình hình tự do trên toàn cầu trong năm qua.

AnnyWong200.jpg
Bà Anny Wong. Hình do bà cung cấp.

Để tìm hiểu thêm về đánh giá của Freedom House đối với trường hợp Việt Nam, BTV Trà Mi có cuộc trao đổi với bà Anny Wong, chuyên viên phân tích chính trị làm việc cho tổ chức này, cũng chính là người phụ trách phần báo cáo về Việt Nam. Phần chuyển ngữ do Phương Anh trình bày.

Có dấu hiệu cải thiện

Bà Anny Wong: Đánh giá của chúng tôi là nhìn chung tình hình tự do về kinh tế, xã hội tại Việt Nam trong năm qua có dấu hiệu cải thiện. Người dân được tự do chọn lựa công ăn việc làm, di chuyển, hay mở cơ sở kinh doanh…

Về mặt chính trị, mặc dù các quan điểm bất đồng vẫn còn bị đàn áp, nhưng nói chung, trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO và mở rộng kinh tế kêu gọi đầu tư ngoại quốc, thì chính phủ Hà Nội cũng đã chứng tỏ một số cải thiện trong lĩnh vực tôn giáo, phóng thích một vài tù nhân lương tâm, hay việc trẻ hoá ban lãnh đạo quốc gia, với những tư tưởng kiên quyết tiếp tục cải tổ và mở rộng kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để đoán được con đường cải tổ chính trị của họ sẽ như thế nào.

Trà Mi: Có những mặt cải thiện tích cực như vậy thế sao ở lĩnh vực tự do chính trị, số điểm của Việt Nam vẫn không thay đổi, vẫn là 7, tức số điểm thấp nhất trong thang điểm phân loại của Freedom House, thưa bà?

Bà Anny Wong: Việt Nam đạt điểm thấp trong lĩnh vực này là điều dĩ nhiên, bởi lẽ câu hỏi chính mà chúng tôi đặt ra trong mục này là công dân nước đó có khả năng thay đổi hệ thống chính quyền nhà nước một cách dân chủ hay không.

Cho nên, đó cũng là lý do Việt Nam hay Trung Quốc hoặc bất cứ quốc gia độc đảng nào khác nhận được số điểm thấp khi được đánh giá về tự do chính trị. Ngoài ra, chúng tôi cũng có xét tới các yếu tố như bầu cử có tự do và công bằng hay không. Nhìn chung, có thể nói chính nền tảng hệ thống chính trị ở Việt Nam là nguyên nhân khiến quốc gia này bị điểm thấp về khía cạnh tự do chính trị.

Cho nên, đó cũng là lý do Việt Nam hay Trung Quốc hoặc bất cứ quốc gia độc đảng nào khác nhận được số điểm thấp khi được đánh giá về tự do chính trị. Ngoài ra, chúng tôi cũng có xét tới các yếu tố như bầu cử có tự do và công bằng hay không. Nhìn chung, có thể nói chính nền tảng hệ thống chính trị ở Việt Nam là nguyên nhân khiến quốc gia này bị điểm thấp về khía cạnh tự do chính trị.

Chừng nào nền chính trị Việt Nam có sự cạnh tranh lành mạnh thì khi đó có thể số điểm của Việt Nam có thể sẽ được cải thiện trong bảng đánh giá của chúng tôi. Bên cạnh đó, một vấn đề khác cũng đáng quan ngại không kém chính là tham nhũng. Tham nhũng ở Việt Nam thực sự là một vấn đề nhức nhối.

Mặc dù đã có một vài trường hợp tiêu cực của các quan chức cấp cao được phanh phui, nhưng cho tới nay, tham nhũng vẫn chính là nguyên nhân gây ra bất bình xã hội và cũng là nguồn gốc của căng thẳng chính trị.

Vấn đề đặc biệt quan tâm

Trà Mi: Ngoài ra, theo bà, còn có những vấn đề gì đặc biệt đáng quan tâm?

Bà Anny Wong: Theo phân tích của tôi, dường như có chút cải tiến về báo chí, về mặt bày tỏ tư tưởng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn như các chương trình trên truyền hình bắt đầu nói nhiều đến những khó khăn trong đời sống người dân, cũng như những vấn đề vốn bị né tránh trước đây như đồng tình luyến ái, thì những năm gần đây, cũng bắt đầu được xã hội công khai nhìn nhận.

Tuy nhiên, cũng còn nhiều trường hợp bị sách nhiễu, nhất là các tư tưởng liên quan đến những vấn đề nhạy cảm. Vẫn còn những trở ngại, hạn chế đối với giới truyền thông ngoại quốc hoặc các nhà báo nước ngoài đến Việt Nam.

Đặc biệt, một vấn đề đang khiến công luận hết sức quan ngại chính là việc thu hồi đất đai. Nền kinh tế tăng trưởng nhanh chóng khiến đất đai trở nên có giá, kéo theo thực trạng giới chức quyền lực-thân thế, ngang nhiên thu hồi, chiếm đoạt đất đai của người dân. Vì thiếu các luật lệ nghiêm ngặt về quyền sở hữu tài sản, người dân không thể khẳng định quyền lợi của mình.

Thêm vào đó, chức năng của hệ thống toà án lại lỏng lẽo, không bênh vực quyền lợi nhân dân, nảy sinh ra rất nhiều trường hợp kiện cáo oan khiêng. Đây là những vấn đề mà theo tôi Việt Nam cần phải cải thiện hơn nữa.

Trà Mi: Những cơ sở dẫn đến các kết luận này là gì, thưa bà?

Chúng tôi xét hai lĩnh vực chính là tình hình tự do chính trị cũng như các quyền tự do cơ bản của công dân tại các quốc gia trên thế giới. Đối với tình hình tự do chính trị chẳng hạn, ngoài yếu tố như người dân có quyền thay đổi và biến chuyển bộ máy chính quyền nhà nước trở thành dân chủ hơn hay không, chúng tôi còn khảo sát xem nền chính trị của quốc gia đó có sự cạnh tranh lành mạnh giữa các đảng phái hay không.

Bà Anny Wong: Chúng tôi xét hai lĩnh vực chính là tình hình tự do chính trị cũng như các quyền tự do cơ bản của công dân tại các quốc gia trên thế giới. Đối với tình hình tự do chính trị chẳng hạn, ngoài yếu tố như người dân có quyền thay đổi và biến chuyển bộ máy chính quyền nhà nước trở thành dân chủ hơn hay không, chúng tôi còn khảo sát xem nền chính trị của quốc gia đó có sự cạnh tranh lành mạnh giữa các đảng phái hay không.

Hoặc giả nếu độc đảng như Việt Nam thì đảng đó có thực sự đại diện cho nguyện vọng của người dân hay không, liệu các đảng phái kể cả đảng đương quyền lẫn đối lập và các tổ chức như các nhóm xã hội dân sự có được tồn tại tự do mà không bị chính phủ đàn áp hay không, bộ máy quản lý của nhà nước minh bạch hay tham nhũng…

Đó là những yếu tố chủ yếu mà chúng tôi khảo sát. Trong một vài trường hợp, chúng tôi có gửi người đến tận quốc gia đó để thăm dò và khảo sát tình hình thực tế. Tuy nhiên, chúng tôi không có điều kiện đến tất cả mọi quốc gia.

Trong trường hợp của Việt Nam, một phần kết quả nghiên cứu của chúng tôi được dựa trên các nguồn thông tin như báo chí quốc tế, từ các chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam, những người từ trong nước có dịp ra nước ngoài lưu lại công tác như nhà báo, doanh gia, hay các chuyên viên nghiên cứu cao cấp…

So sánh với các nước khác

Trà Mi: Nếu so sánh giữa tình hình tự do tại Việt Nam với các nước Châu Á, bà sẽ nói gì?

Bà Anny Wong: Nếu so sánh Việt Nam với Miến Điện, Lào, hay Campuchea, hoặc thậm chí với một nước cùng theo chế độ cộng sản như Trung Quốc chẳng hạn, thì tôi cho rằng tình hình tại Việt Nam có vẻ khá hơn, khả quan hơn.

Nhưng nếu so với Nhật, Hàn Quốc, Ấn độ, hay Australia thì Việt Nam dĩ nhiên còn thua rất xa. Tuy nhiên, Châu Á là một khu vực rộng lớn, không có một chuẩn mực chung về tự do cho các nước do mức độ phát triển kinh tế xã hội và hệ thống chính trị của từng nước có những đặc điểm khác nhau.

Cho nên, chúng ta thấy rằng có nước tự do nhiều hơn, có nước tự do ít hơn. Đó là lý do vì sao chúng tôi không thể xếp theo thứ hạng cao thấp được.

Công việc của các nhà phân tích ở Freedom House chúng tôi là đánh giá-khảo sát tình hình tự do chính trị cũng như các quyền tự do cơ bản của công dân các nước dựa trên những hạng mục đề ra, để xem 1 quốc gia nào đó xứng đáng được ở thang điểm nào, chứ thật khó để so sánh trực tiếp giữa nước này với nước kia.

Trà Mi: Xin chân thành cảm ơn bà Wong, chuyên viên phân tích chính trị thuộc Freedom House, đã dành thời gian cho cuộc phỏng vấn này.

Theo dòng câu chuyện:

- Việt Nam nằm trong danh sách 45 nước không có tự do dân chủ

Thông tin trên mạng:

- Freedom in the World 2007

- Trang web của Freedom House

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.