Thanh Trúc, phóng viên đài RFA
Hiệp Hội Chè Việt Nam vừa khuyến cáo các nhà canh tác ở miền Bắc ngưng bán loại chè vàng nguyên liệu mà thương nhân Trung Quốc đang tung tiền thu mua với giá rất cao để chế biến trà Phổ Nhĩ nhằm phục vụ Olympics 2008.
Điều đáng nói ở đây là nhiều nông gia thấy lợi trước mắt nên thay vì cung cấp nguyên liệu đúng cho trà Phổ Nhĩ thì lại cắt phơi lẫn cả chè trung du để bán .
Trao đổi với Thanh Trúc, tiến sĩ Trần Văn Giá, phó chủ tịch Hiệp Hội Chè Việt Nam, chủ tịch Hội Đồng Khoa Học Tổng Công Ty Chè Việt Nam, phân tích lợi hại về hiện tượng mua bán bất thường và đột biến này. Trước hết ông giải thích về loại chè vàng nguyên liệu liên hệ đến qui trình chế biến chè Phổ Nhĩ bên Trung Quốc:
Tiến sĩ Trần Văn Giá: Thực ra đấy không phải là chè vàng mà đó là một loại chè làm từ chè Shan, nguyên liệu để chế biến chè Phổ Nhĩ. Phổ Nhĩ là một giòng chè có tác dụng chữa bệnh, rất là mát, thơm và bổ nhưng cách làm rất cầu kỳ.
Chè của Việt Nam là một trong những nguyên liệu tốt nhất để làm ra chè Phổ Nhĩ. Chính vì thế mà người Trung Quốc đã tổ chức mua chè của Việt Nam về làm chè Phổ Nhĩ và họ nhân Olympics 2008 này để bán và làm quà lưu niệm cho người các nước trên thế giới đến tham gia Olympics, vì thế nó lên cao đột biến.
Bên Trung Quốc thì chè Phổ Nhĩ sản xuất từ huyện Phổ Nhĩ tỉnh Vân Nam . Thường là trước mùng Năm tháng Năm âm lịch thì chè nguyên liệu từ giống Shan mới có nội chất thật tốt để làm chè Phổ Nhĩ. Khi người ta tiến hành mua chè để chế biến thì nhu cầu trở thành lớn.
Thực ra họ không có ý gì xấu cả mà họ muốn làm để có loại chè Phổ Nhĩ cho Olympics thôi. Hiện tại ở Trung Quốc có rất nhiều vùng đang làm loại chè Phổ Nhĩ như thế, vì mức cầu lớn mà nguyên liệu ở Trung Quốc không đủ nên người ta phải sang mua ở Việt Nam.
Chè của Việt Nam là một trong những nguyên liệu tốt nhất để làm ra chè Phổ Nhĩ. Chính vì thế mà người Trung Quốc đã tổ chức mua chè của Việt Nam về làm chè Phổ Nhĩ và họ nhân Olympics 2008 này để bán và làm quà lưu niệm cho người các nước trên thế giới đến tham gia Olympics, vì thế nó lên cao đột biến.
Ở Việt Nam thì một số ngừơi không hiểu rằng loại chè để làm chè Phổ Nhĩ ấy phải chế biến từ giống chè Shan nên người ta đem cả chè trung du ra phơi, dẫn đến tình trạng là nguyên liệu đúng để làm chè Phổ Nhĩ thì chỉ có mức độ, còn người ta đã đi phơi bán một loại chè không đúng, dẫn đến sự ảnh hưởng lên cái nguyên liệu sản xuất chè đen, gây nên một cú sốc có thể nói là không bình thường.
Nhu cầu đột biến
Thanh Trúc: Thưa tiến sĩ, báo chí trong nước nói rằng tình trạng này khiến các doanh nghiệp chè Việt Nam lao đao, đồng thời có thể làm cho hàng chục nghìn hectares chè bị tàn lụi trong một thời gian ngắn?
Tiến sĩ Trần Văn Giá: Trước khi có nhu cầu đột biến thì giá nguyên liệu chè đen chỉ khỏang độ hai nghìn rưởi mà bây giờ nó lên tới bốn nghìn thậm chí bốn nghìn rưởi năm nghìn. Giá đó thì những doanh nghiệp chè đen không thể mua được, một số nhà máy làm chè đen phải đóng cửa, công nhân không có việc làm.
Việc cắt chè trung du cũng sẽ có ảnh hưởng là làm suy giảm năng lực của vườn chè, bởi vì cái lá chừa ở đầu năm rất có ý nghĩa cho việc sản xuất chè, nhưng vì ngừơi ta làm mỏng đi thì cái năng suất cái sinh trưởng phát triển để mà đảm bảo sinh trưởng của vườn chè sẽ ảnh hưởng. Một số nhà máy chè đen đã ký với khách hàng nước ngoài nay không có sản phẩm để giao, tự nhiên trở thánh thất tín với khách hàng.
Đây cũng là cái hại thứ hai mà nếu không nhanh chóng dừng lại thì sẽ làm cho người ta nghĩ rằng các nhà sản xuất của Việt Nam không đảm bảo được chữ tín. Cái hại này hàng năm vẫn xảy ra đầu vụ nhưng mà năm nay vì nhu cầu phục vụ Olympics bên Trung Quốc làm nó trở thánh lớn hơn. Nếu nình biết trước được thì mình ngăn chặn được.
Thanh Trúc: Thưa ông Trần Văn Giá, hiện tại các thương nhân Trung Quốc thu mua loại chè vàng nguyên liệu với gia như thế nào?
Tiến sĩ Trần Văn Giá: Thực ra nếu họ thu mua chè đúng theo cái nguyên liệu Shan Tuyết để mà làm chè Phổ Nhĩ thì giá rất cao, có thể từ ba mươi lăm, bốn mươi nghìn năm mươi nghìn rồi lên tới bảy mưới nghìn và một trăm nghìn.
Bởi vì chè này có thể để hàng trăm năm mà càng để lâu thì chè càng ngon nên người ta mua giá rất cao. Giá càng cao mà nông dân thấy lợi thì người ta làm. Thực ra điều này mang tính thị trường thôi, hoàn toàn không có ý xấu nào cả.
Hiệp Hội Chè Việt Nam đã đặt vấn đề: thứ nhất là các cơ quan nhà nước và các chi hội chè vận động để bà con nông dân thấy làm như vậy không có hiệu quả bền vững. Nếu chè trung du đem phơi rồi bán thì sẽ làm kém chất lượng của chè vàng, không nên làm kiểu đó, đấy là việc thứ nhất.
Biện pháp giải quyết
Thanh Trúc: Trước tình trạng mang tính thị trường như ông nói và trước tình trạng cạnh tranh cao như vậy thì chính phủ nói chung và Hiệp Hội Ché Việt Nam nói riêng đã có những biện pháp nào ngoài việc cảnh báo nông gia?
Tiến sĩ Trần Văn Giá: Hiệp Hội Chè Việt Nam đã đặt vấn đề: thứ nhất là các cơ quan nhà nước và các chi hội chè vận động để bà con nông dân thấy làm như vậy không có hiệu quả bền vững. Nếu chè trung du đem phơi rồi bán thì sẽ làm kém chất lượng của chè vàng, không nên làm kiểu đó, đấy là việc thứ nhất.
Việc thứ hai là đề nghị các tỉnh có văn bản chấn chỉnh tình trạng làm ăn xô bồ như kiểu này. Bởi việc hái chè phải theo quyết định của chính phủ của bộ nông nghiệp là phải hái đúng tiêu chuẩn. Trong việc làm chè là phải đúng chu trình, phải an toàn vì cần đảm bảo đúng qui trình kỹ thuật trong chăm sóc, trong thu hái, trong chế biến và trong quản lý thì mới có sự an toàn. Nhưng vì chúng ta làm quá như vậy thì không phải là chè an toàn.
Việc thứ ba là Hiệp Hội Chè Việt Nam sẽ làm việc với Hiệp Hội Chè Trung Quốc để về lâu dài chọn cái nguyên liệu nghiêm chỉnh hầu chế biền chè Phổ Nhĩ . Làm việc lâu dài để nâng chất lượng cũng như giá bán của nguyên liệu chè Shan Tuyết để làm chè Phổ Nhĩ cho có phần ổn định.
Con đường thứ ba này với giải pháp lâu dài và cấp bách là giải pháp bền vững trong sản xuất chè Việt Nam. Chè Shan Tuyết hiện tại ở Việt Nam có hai mươi lăm ngàn hectares thì ở các tỉnh các huyện sản xuất loại đó mình vận động cho bà con ngừơi ta hiểu biết người ta sản xuất nguyên liệu chè vàng cho nghiêm chỉnh.
Còn những nơi dùng chè trung du để làm thì phải ngăn chặn lại. Nếu đứng về phía người lao động thì khi người ta bán nguyên liệu được một giá rất cao thì cũng là cái lợi cho họ nhưng vì đưa những thứ chè trung du mà phơi vào thì nó không đúng tiêu chuẩn để làm chè vàng thì sẽ gây hại cho sản phẩm chè Phổ Nhĩ, cái đó không phải là bền vững lâu dài.
Tóm lại chúng ta vừa vận động, vừa tiến hành liên kết, khoanh vùng lại, giao dục nhắc nhở . Vừa tổ chức sản xuất, vừa tiến hành chế biến, vừa quản lý và chứng nhận chè an toàn thì tự nhiên việc này sẽ hết đi.
Thanh Trúc: Xin cảm ơn tiến sĩ Trần Văn Giá về buổi phỏng vấn này.