បណ្ឌិត ឡាវ ម៉ុងហៃ សាស្រ្តាចារ្យផ្នែកនីតិសាស្រ្តនិងសេដ្ឋសាស្រ្ត បានសរសេរអត្ថបទមួយផ្សាយក្នុងព្រឹត្តិបត្រ UPI Asia.com ថ្ងៃ ២៩ តុលា ឆ្នាំ២០០៨ ដោយលើកយកចំណុចមួយក្នុងចំណោមចំណុចមួយចំនួនទៀតដែលថាលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន បំពានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
រឿងជម្លោះជាមួយថៃទាក់ទងរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលថ្លែងនៅថ្ងៃ ១៤ តុលា ឆ្នាំ២០០៨ ដាក់កំណត់ឲ្យថៃដកទ័ពក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃក្រោយពីការប្រកាសនោះ ហើយបានបញ្ជាដល់នាយទាហានមេបញ្ជាការយោធាឲ្យត្រៀមនឹងការផ្ទុះអាវុធ។ ថ្ងៃ ១៥ តុលា កងទ័ពទាំងសងខាងបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈខ្លីដែលបណ្តាលឲ្យមានទាហានស្លាប់និងរបួសមួយចំនួន។
តាមការបកស្រាយរបស់បណ្ឌិត ឡាវ ម៉ុងហៃ ការព្រមានបែបប្រកាសសង្រ្គាមដូច្នេះ មានតែព្រះមហាក្សត្រទេដែលមានសិទ្ធិនិងអំណាចប្រកាសបាន យោងតាមជំពូកទី២ មាត្រា៧ និងមាត្រា២៤ បន្ទាប់ពីសភាទាំងពីរបានយល់ព្រម។
ចំពោះខ្លឹមសារចែងក្នុងមាត្រានីមួយៗនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ សមាជិកសភាទាំងពីរពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្សសមរង្ស៊ី និងគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស បកស្រាយអត្ថន័យឬឲ្យនិយមន័យមិនដូចគ្នាទេ ហើយគេសង្កេតឃើញថា ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញច្រើនតែស្របតាមគណបក្សកាន់អំណាច ឬមួយមិនធ្វើសេចក្តីពន្យល់បកស្រាយសម្រេចតាមអំណាចដែលស្ថាប័ននេះមាននោះទេ។ ជំពូកទី៧ មាត្រា៨០ ចែងថា តំណាងរាស្រ្តមានអភ័យឯកសិទ្ធិសភា ហើយថាមិនត្រូវមានទោសពៃរ៍អ្វីក្នុងការបញ្ចេញមតិក្នុងការបំពេញមុខងាររបស់ខ្លួនសោះឡើយ។
កាលពីថ្ងៃ៥ សីហាកន្លងទៅ លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន ព្រមានក្រុមអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាលដែលលោកដឹកនាំថា លោកនឹងប្រើច្បាប់បើប្រើពាក្យខុស ៖ «របបនេះរបបរាជានិយមអាស្រ័យធម្មនុញ្ញ អ្នកជេរទាំងឡាយប្រយ័ត្នជេរខុសៗ របបនេះជារបបរាជានិយមអាស្រ័យធម្មនុញ្ញ និងរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស កុំជេររបបផ្ដាច់ការ ប្រយ័ត្នត្រូវ តែគេដាក់ផ្លូវច្បាប់ខ្លួនឯងថាហាមឃាត់សិទ្ធិបញ្ចេញមតិ តែឯងបញ្ចេញមតិវាខុស»។
ក្នុងក្តីក្តាំរវាងលោក ហ៊ុន សែន និងអ្នកស្រី មូរ សុខហួរ តំណាងរាស្រ្តពីគណបក្សសមរង្ស៊ី អ្នកស្រីបានសម្ដែងក្តីសោកស្តាយថា ៖ «អ្វីដែលជាការពិតដែលយើងត្រូវតែបន្តនិយាយនោះ គឺបញ្ហាដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងការដែលប្រព្រឹត្តទៅនៃការអនុវត្តគោលការណ៍នយោបាយរដ្ឋាភិបាល ហើយនិងការអនុវត្តច្បាប់ដែលមានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏ដូចជាច្បាប់ដែលរដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភា នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងបានចុះហត្ថលេខា ដើម្បីច្បាប់នោះការពារផលប្រយោជន៍នៃប្រជាពលរដ្ឋ ហើយជាពិសេសការពារសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ខ្ញុំជាតំណាងរាស្រ្ដ ពេលដែលបានទទួលសន្លឹកឆ្នោតពីប្រជាពលរដ្ឋនោះ ហើយយើងមានតួនាទីរបៀបណា យើងមានកាតព្វកិច្ចរបៀបណា? ដូច្នេះឈរលើគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ហើយនិងសំឡេងដែលយើងទទួលបានពីរាស្រ្ដនោះ តំណាងរាស្រ្ដក្ដី ព្រឹទ្ធសភានៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្ដី គេអត់មានងឿងឆ្ងល់ទេ ហើយគេមិនបាច់ចាំឲ្យយើងជជែកច្រើនទេ គឺថាចំពោះគេវិញ គឺថាមិនគួរគប្បីឲ្យតំណាងរាស្រ្ដទទួលរងគ្រោះ ដោយយកតុលាការអយុត្តិធម៌ ហើយនិងគិតតែពីរឿងចាប់ចងនិងដាក់ពិន័យតំណាងរាស្រ្ដរបៀបនេះទេ»។
ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នៅថ្ងៃ១៤ សីហា គណៈកម្មការសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ី បានតាមសង្កេតឃើញថា រាជរដ្ឋាភិបាលបានរំលោភមាត្រាជាច្រើនក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញទាក់ទងនឹងបញ្ហារៀបចំប្រព័ន្ធតុលាការយុត្តិធម៌ ដោយវាងព្រះមហាក្សត្រ គឺមាត្រា ១៤, ៥១, ១២៨, ១៣៤, ១៣៥ និង ១៥០។ ជំពូកទី១១ មាត្រា១២៨ ចែងថា អំណាចតុលាការជាអំណាចឯករាជ។
លោក មឿន តុលា ប្រធានកម្មវិធីការងារនៃមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំច្បាប់សហគមន៍ ថ្លែងកាលពីថ្ងៃ១១ កញ្ញា ថា សូម្បីតែក្រុមហ៊ុនឯកជនក៏ហ៊ានបំពានរដ្ឋធម្មនុញ្ញខ្មែរដែរ ៖ «រដ្ឋាភិបាលគាត់ផ្អាកមួយរយៈក្នុងការជំរុញឲ្យមានការអនុម័តទៅលើការគ្រោងធ្វើវិសោធនកម្មមាត្រា៦៧ និងមាត្រា៧៣ ដោយសារតែមានសំណូមពរពីខាងសហជីពក្នុងស្រុកផង សហជីពក្រៅស្រុកផង ហើយជាពិសេសគឺក្រុមអ្នកទិញហ្នឹងឯង។ វិនិយោគទុននៅស្រុកខ្មែរមានចិន មានតៃវ៉ាន់ មានហុងកុង និងមានខាងម៉ាឡេស៊ី។ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាយើង គឺផ្អែកធ្ងន់ទៅលើវិស័យកាត់ដេរនេះ បើសិនជាយើងបណ្ដោយឲ្យការប្រើប្រាស់កិច្ចសន្យានេះ ធ្វើឲ្យមានវិបាកផ្លូវច្បាប់ ដល់ច្បាប់ការងារផង ទៅដល់ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញផង ទៅដល់ ILO Convention នោះផង ទៅដល់សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ»។
ចំណែកឯបញ្ហាទាក់ទងនឹងជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញ ជំពូកទី៤ មាត្រា៥២ ចែងថា រដ្ឋយកចិត្តទុកដាក់ជាអាទិភាពចំពោះជីវភាពរស់នៅនិងសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ជំពូកទី៣ មាត្រា៣១ដល់៣២ និយាយអំពីប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានភាពស្មើគ្នាចំពោះមុខច្បាប់ ហើយមានសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត មានសេរីភាព និងសន្តិសុខផ្ទាល់ខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្វីសរសេរក្នុងឯកសារនិងអ្វីអនុវត្តជាក់ស្តែងអាចមិនដូចគ្នាឡើយ។ ក្នុងការរួមចំណែកជួយជាតិ ភរិយាប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងមួយរូប គឺជំទាវ Eleanor Roosevelt (អិល្លែណ រុស្សែវែលថ៍) ដែលបានជួយការងារលើកកម្ពស់ជីវភាពពលរដ្ឋក្នុងទសវត្ស ១៩៣០ រំឭកអំពីមនុស្សលោកថា ជនណាមានសតិខ្ពស់ទូលំទូលាយ គេពិភាក្សាគ្នាអំពីគំនិតល្អៗ ជនណាមានសតិមធ្យមៗ គេពិភាក្សាគ្នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ ហើយជនណាមានសតិតូចៗ គេពិភាក្សាគ្នាអំពីមនុស្សម្នាដូចគ្នា៕