ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិនិងអន្តរជាតិបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន និងស្ថាប័នរដ្ឋចងសម្ព័ន្ធមេត្រីភាពជាមួយវិស័យការពារជាតិនោះ ថាអាចនាំឲ្យប៉ះពាល់ដល់កិច្ចការយោធា និងអាចជាប្រភពនៃការប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ។
អ្នកស៊ើបអង្កេតនៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក លោក ចាន់ សុវ៉េត មានប្រសាសន៍ថា លោកសូមសរសើរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីក្នុងការចង់ឲ្យមានសាមគ្គីភាពនេះ ប៉ុន្តែការចូលរួមនោះគួរតែមានការត្រួតពិនិត្យឲ្យបានល្អិតល្អន់ជាមុន ដោយលោកព្រួយបារម្ភថា ក្រុមហ៊ុនដែលមានលុយនិងមានអំណាចទាំងនោះអាចកេងចំណេញពីយោធា ហើយប្រើប្រាស់សម្រាប់ផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
លោក ចាន់ សុវ៉េត បានបញ្ជាក់ថា ៖ «បញ្ហាសំខាន់គឺយើងគិតថា ទាល់តែមានការចូលរួមហើយពិនិត្យមើល ហើយពិនិត្យទាំងអស់គ្នាឲ្យមានតម្លាភាព។ កុំឲ្យយកលេសអំពីការពារជាតិទៅបំផ្លិចបំផ្លាញព្រៃឈើ ទៅរុករានទន្រ្ទានយកដី ដណ្តើមយកដីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋអីអ៊ីចឹងជាដើម»។
លោក ចាន់ សុវ៉េត មានប្រសាសន៍បន្តថា លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីគួរតែអំពាវនាវឲ្យមានសប្បុរសជន ឬក្រុមហ៊ុននានាផ្តល់ជាមូលនិធិ ឬជាមធ្យោបាយផ្សេងៗដោយមិនគិតពីការរកស៊ីហ៊ុនគ្នានោះ វាការប្រសើរជាង។
ឆ្លើយតបនឹងការលើកឡើងរបស់មន្រ្តីសង្គមស៊ីវិលនោះ ក្រុមមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានិយាយថា ការចូលរួមឧបត្ថម្ភរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជន ស្ថាប័នស៊ីវិល ជាមួយនឹងវិស័យយោធាជាសិល្បៈនៃការចែករំលែក ហើយក៏ជាវប្បធម៌និងប្រពៃណីរបស់ខ្មែរផងដែរ។
អ្នកនាំពាក្យនៃទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តី លោក ផៃ ស៊ីផាន មានប្រសាសន៍ថា ការជួយទំនុកបម្រុងរបស់សប្បុរសជនដល់កងទ័ពគឺធ្វើឡើងដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងមិនបានរងឥទ្ធិពលអ្វីឡើយ។
លោកបន្ថែមថា ប្រសិនបើមានអ្នកប្រព្រឹត្តល្មើសដោយសារអាងទៅលើការជួយដល់វិស័យកងទ័ពមែន កម្ពុជាមានច្បាប់គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដាក់ទោសទណ្ឌ។
លោក ផៃ ស៊ីផាន បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «យើងដឹងហើយមិនមែនបានសេចក្តីថា អ្នកហ្នឹងមានគុណសក្ការៈទៅលើកងទ័ព ហើយមិនអាចប៉ះពាល់អ្វីបាននោះ គឺមិនមែនអ៊ីចឹងទេ!»។
នៅពេលចុះសួរសុខទុក្ខកងអង្គភាពចម្រុះយោធភូមិភាគទី៥ ក្នុងស្រុកសំឡូត ខេត្តបាត់ដំបង កាលពីខែកុម្ភៈ លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីបានជំរុញឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន និងស្ថាប័នរដ្ឋចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយនឹងកងយោធាឲ្យកាន់តែមានភាពជិតស្និទ្ធថែមទៀត។
លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីបានថ្លែងថា ៖ «ដូច្នេះហើយបានជាយើងបានខិតខំចលនានៃស្ថាប័នរដ្ឋចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយនឹងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ទាំងកងទ័ព ជាពិសេសគឺកងទ័ព ហើយរយៈពេលចុងក្រោយនេះយើងក៏បានធ្វើសម្ព័ន្ធភាពរវាងកងទ័ពជាមួយស្ថាប័នរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនឯកជន»។
តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសមរង្ស៊ី លោក សុន ឆ័យ មានការព្រួយបារម្ភចំពោះការលូកដៃរបស់វិស័យឯកជននិងស្ថាប័នរដ្ឋចូលក្នុងវិស័យកងទ័ពនោះ ថាអាចជាប្រភពនៃការប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ ឬអាចជាការកេងយកផលប្រយោជន៍ពីឥទ្ធិពលរបស់កងទ័ព។
លោក សុន ឆ័យ បានអះអាងថា ៖ «បើគាត់យកលុយផ្ទាល់ខ្លួនគាត់ យើងសួរថា គាត់ធ្វើយ៉ាងម៉េចបានលុយផ្ទាល់ខ្លួននោះទៅផ្តល់ឲ្យទ័ព? មិនមានន័យថា គាត់ត្រូវតែប្រព្រឹត្តបទល្មើសផ្សេងទៀត ឬក៏ធ្វើអំពើមិនត្រឹមត្រូវណាមួយ ដូចជាអំពើពុករលួយ ឬស្អីមួយដើម្បីឲ្យបានថវិកានោះទៅឲ្យ។ ហើយវិស័យឯកជនដូចគ្នាដែរ គេមិនអាចយកប្រាក់គេទៅជួយដោយទុកឲ្យគេបាត់បង់ផលប្រយោជន៍ទេ។ ដូច្នេះគេត្រូវគិតពីការងារម្យ៉ាងដែលគេអាចធ្វើបាន ដូចជាការមិនបង់ពន្ធដារ ដោយគេសំអាងថា គេបានចំណាយជាជំនួយទៅលើកងទ័ពហើយ ឬក៏គេប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលរបស់កងទ័ពដើម្បីគេរកប្រាក់ចំណូលណាមួយផ្សេងដែលជាអំពើខុសច្បាប់»។
លោកបន្តថា លោកនៅមិនទាន់ឃើញមានប្រទេសណាមួយអនុវត្តដូចប្រទេសកម្ពុជានោះឡើយ ហើយថា ប្រទេសខ្លះរដ្ឋបានជួយទំនុកបម្រុងដើម្បីប្រកបរបរកសិកម្ម ឬកសិឧស្សាហកម្មនានា ដែលអាចធ្វើឲ្យវិស័យយោធានៃប្រទេសនោះអាចរកចំណូលជួយដល់ស្ថាប័នរបស់គេបាន។
លោក សុន ឆ័យ បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «នៅប្រទេសវៀតណាមគេធ្វើបានខ្លះដោយសារកងទ័ពរបស់គេបង្កើតជាក្រុមហ៊ុនរកស៊ី។ មានក្រុមហ៊ុនខ្លះគេរកស៊ីខាងចម្ការកៅស៊ូ ក្រុមហ៊ុនខ្លះគេរកស៊ីខាងចម្ការកាហ្វេ ប៉ុន្តែក៏ក្រុមហ៊ុននោះជាក្រុមហ៊ុនផ្នែកនៃកងទ័ពគេ។ រដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ធនធានដើម្បីឲ្យកងទ័ពផ្នែកនីមួយៗនោះរកស៊ីវិស័យផ្សេងៗ ដើម្បីជួយរកប្រាក់បន្ថែមក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ដល់ទ័ពរបស់គេ និងគ្រួសារទ័ពរបស់គេ។ អាហ្នឹងគឺថាមានលក្ខណៈប្លែកពីប្រទេសយើង ដែលកងទ័ពយើងមិនមានផ្នែកណាមួយដែលរកស៊ីបែបនោះទេ»។
ទាក់ទិននឹងបញ្ហានេះ លោក ងួន ញិល តំណាងរាស្រ្តគណបក្សប្រជាជន មណ្ឌលខេត្តកំពង់ធំ បានបកស្រាយតាមទូរស័ព្ទថា ការអំពាវនាវរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីឲ្យមានក្រុមហ៊ុនឯកជន និងស្ថាប័នរដ្ឋចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយស្ថាប័នការពារប្រទេសនោះ គឺមិនមែនជាការបង្ខិតបង្ខំ ឬតម្រូវឲ្យចងសម្ព័ន្ធភាពនោះឡើយ។
លោក ងួន ញិល បានបញ្ជាក់ថា ៖ «ការដែលប្រកាសនូវសម្ព័ន្ធភាពដើម្បីលើកទឹកចិត្តកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនេះជារឿងមួយ ការអំពាវនាវទេ មិនដាក់ជាកម្រិតចេញជាក្រឹត្យក្រម សារាចរអីទេ ប៉ុន្តែថាជាទឹកចិត្តនៃការស្នេហាជាតិ និងមាតុភូមិរបស់ប្រជាជនកម្ពុជានៅទូទាំងប្រទេសនោះ វាធំធេងណាស់!»។
ទីភ្នាក់ងារសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិមិនយល់ស្របចំពោះការបើកផ្លូវរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនចងចំណងទាក់ទងជាមួយកងទ័ពនោះទេ ហើយថា ស្ថាប័នយោធាគួរប្រើប្រាស់ថវិកាជាតិរបស់ខ្លួនវិញ។
ក្រុមហ៊ុនឯកជនជាច្រើនកំពុងខ្នះខ្នែងចូលរួមជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន ក្នុងការឧបត្ថម្ភជាថវិកានិងសម្ភារៈដល់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនោះរួមមាន 7NG ដែលធ្លាប់មានបញ្ហាដីធ្លីជាមួយប្រជាពលរដ្ឋ, ក្រុមហ៊ុនទូរស័ព្ទ Mobitel និងក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗជាច្រើនទៀត។ នេះបើតាមប្រសាសន៍របស់លោក ឈុំ សុជាតិ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិរបស់កម្ពុជា។
លោក ប្រេត អាដាមស៍ (Brad Adams) ដែលជានាយកប្រតិបត្តិទទួលបន្ទុកកិច្ចការតំបន់អាស៊ីនៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch ដែលមានការិយាល័យកណ្តាលក្នុងបុរី New York មានប្រសាសន៍ថា កិច្ចការប្រឡូកប្រឡាក់រវាងក្រុមហ៊ុនឯកជនជាមួយនឹងវិស័យយោធាដូច្នេះអាចធ្វើឲ្យយោធារបស់កម្ពុជាកាន់តែបាត់បង់នូវវិជ្ជាជីវៈនិងការទទួលខុសត្រូវ។
លោក ប្រេត អាដាមស៍ បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ "កងកម្លាំងយោធាគឺជាកងកម្លាំងសម្រាប់បម្រើផលប្រយោជន៍ប្រជាជនក្នុងប្រទេស មិនមែនសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនឯកជនណាមួយនោះឡើយ។ ប្រសិនបើកម្ពុជាចង់បានយោធាខ្លួនដែលមានស្តង់ដារខ្ពស់ ប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈនោះ រដ្ឋាភិបាលមិនត្រូវឲ្យក្រុមហ៊ុនទាំងឡាយចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយយោធានោះឡើយ។ ដូច្នេះបញ្ហានេះវាកាន់តែធ្វើឲ្យយោធាខ្វះការទទួលខុសត្រូវ កាន់តែរំលោភអំណាច និងកាន់តែមានគម្លាតពីយោធានិងប្រជាពលរដ្ឋ ដែលពួកគេតម្រូវឲ្យបម្រើផលប្រយោជន៍ដល់ពលរដ្ឋនោះ។ ខ្ញុំគិតថា នេះគ្រាន់តែជាការរកលុយសម្រាប់លោក ហ៊ុន សែន តែប៉ុណ្ណោះ"។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ លោក ឈុំ សុជាតិ បានសម្តែងការសោកស្តាយចំពោះអ្វីដែលលោកហៅថា ជាគំនិតទុទ្ទិដ្ឋិនិយមមកលើកងយោធពលខេមរភូមិន្ទយ៉ាងដូច្នេះ ៖ «ខ្ញុំសូមជម្រាបថា កងយោធពលខេមរភូមិន្ទរបស់យើងហ្នឹងលោកមានវិន័យ មានច្បាប់ទម្លាប់ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់គ្នាដែរ។ ហើយជាពិសេសទៀត នៅក្នុងសិក្ខាសាលាក្នុងពេលថ្មីៗ ថ្ងៃទី២៧ ២៨ ខែកន្លងមកនេះ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន លោកបានដាក់វិន័យតឹងណាស់ចំពោះមេទ័ពទាំងអស់ដែលចូលរួមជាង ៥០០នាក់ក្នុងការប្រជុំនៅក្រសួងការពារជាតិហ្នឹង។ លោកបានមានប្រសាសន៍ហើយថា ដាច់ខាតមិនឲ្យចូលរួមជាមួយឈ្មួញ មិនឲ្យធ្វើខ្នងឲ្យឈ្មួញ ឬមិនឲ្យធ្វើអ្វីដែលខុសច្បាប់ទេ ដូចជារានព្រៃ ដូចជាកាប់ឈើ ដូចជានេសាទអី។ លោកបានដាក់វិន័យតឹងរ៉ឹងណាស់»។
កាលពីខែកុម្ភៈក្នុងអំឡុងចុះសួរសុខទុក្ខកងទ័ពនៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ លោក ហ៊ុន សែន បានប្រកាសដាច់ខាតមិនឲ្យកងយោធាដែលកំពុងការពារបូរណភាពទឹកដីឆ្លៀតឱកាសកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងឃុបឃិតជាមួយឈ្មួញខុសច្បាប់។
តែនៅក្រោយការប្រកាសនោះបន្តិច ក្រុមអ្នកភូមិដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃស្អាកជាព្រៃជម្រកសត្វរបស់ឧទ្យានជាតិគូលែន ព្រំទេព្វ ស្ថិតនៅតាមផ្លូវលេខ៦៧ ពីខេត្តសៀមរាបទៅខេត្តឧត្តរមានជ័យ និយាយថា ក្រុមយោធានិងពួកឈ្មួញកំពុងចូលដៃគ្នាកាប់បំផ្លាញឈើដែលមានមុខកាត់ពី ១ម៉ែត្រ ទៅជាង ១ម៉ែត្រយ៉ាងរេចរឹល ហើយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះគេនៅមិនទាន់ឃើញមានចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការបង្រ្កាបសកម្មភាពនោះនៅឡើយទេ៕