ចាស់ទុំពុទ្ធសាសនិកខ្មែរមួយចំនួនបានអំពាវនាវដល់អ្នកនយោបាយ ពិសេសថ្នាក់ដឹកនាំទាំងអស់នៃរាជរដ្ឋាភិបាល ឲ្យនាំគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាប្រទេសជាតិដែលកំពុងជួបវិបត្តិដូចសព្វថ្ងៃនេះឲ្យបានឆាប់រហ័ស តាមគោលការណ៍ «ទសពិធរាជធម៌» ពីព្រោះធម៌នេះ នឹងជួយឲ្យមានការដោះស្រាយដោយមិនប្រើអំពើហិង្សា និងជួយឲ្យមានការស្មោះត្រង់ជាមួយគ្នាជាដើម។
ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរមួយចំនួនបានសំដែងក្ដីបារម្ភថា កម្ពុជានឹងអាចឈានទៅរកការបែកបាក់សាមគ្គីគ្នា ហើយនិងអាចមានភាពចលាចលវឹកវរដោយសារតែមេដឹកនាំគណបក្សនយោបាយទាំងអស់មិនស្រុះស្រួលគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាស្រុកទេសឲ្យបានឆាប់។
អ្នកសំដែងក្ដីបារម្ភដដែលបានបន្តថា មេដឹកនាំក្នុងបក្សនយោបាយទាំងអស់គ្នា កន្លងមកសុទ្ធតែបានបង្ហាញពីទស្សនៈរបស់ខ្លួនរៀងៗខ្លួនថា មានចិត្តស្រឡាញ់ប្រជាពលរដ្ឋ និងចង់ឲ្យប្រទេសជាតិមាតុភូមិបានទទួលសេចក្ដីសុខសន្តិភាព ថ្កុំថ្កើងរុងរឿងជាដើម ដូច្នេះគប្បីរកវិធីដោះស្រាយបញ្ហាទៅតាមផ្លូវធម៌ ដូចជា «ទសពិធរាជធម៌» ឬធម៌ ១០ប្រការជាដើម ដើម្បីចៀសវាងក្តីមហន្តរាយណាមួយ។
ក្នុងចំណោមអ្នកសំដែងក្តីបារម្ភនេះ ព្រឹទ្ធាចារ្យមួយរូបឈ្មោះ ថូ អុល នៅខេត្តកណ្ដាល ដែលបានសិក្សាស្រាវជ្រាវពីព្រះពុទ្ធសាសនាបានមានប្រសាសន៍ថា នៅក្នុងធម៌ ១០ប្រការនោះ នៅត្រង់អន្លើប្រការទី២ ដែលហៅថា សីលៈ ឬសីល គឺនឹងជួយឲ្យមេដឹកនាំដោះស្រាយបញ្ហាជាមួយគ្នាស្ថិតនៅក្នុងគុណធម៌ល្អ មានផលប្រយោជន៍ដល់ជាតិ និងបានទទួលការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋ។
ព្រឹទ្ធាចារ្យ ថូ អុល៖ «កាលណាបើយើងប្រើអំណាច យើងអត់មានសីល គេគោរពតាមយើងដែរ តែគេគោរពខ្លាច ហើយថ្ងៃណាមួយគេនឹងរើបម្រះ ហើយគេនឹងចងពៀរយើងវិញ។ បើយើងមានសីលវិញ គឺថាគេគោរពតាមយើង ហើយគេប្រតិបត្តិតាមយើង ហើយអត់មានចង់ឲ្យអ្នកដែលគ្រប់គ្រងហ្នឹងមិនឲ្យទៅណា ឲ្យនៅការពារខ្លួនអ្នកដែលនៅក្រោមបង្គាប់ជានិច្ច។ ដូច្នេះថ្នាក់ដឹកនាំទាំងព្រះរាជា ទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រធានាធិបតី ឬប្រមុខរដ្ឋហ្នឹង ត្រូវតែមានសីល ៥ជានិច្ច ដើម្បីនឹងឲ្យអ្នកនៅក្រោមឱវាទហ្នឹងគេគោរពតាម ហើយគេស្រឡាញ់។ កុំឲ្យគេធ្វើតាមដោយសេចក្ដីខ្លាចភ័យ»។
នៅក្នុងឯកសាររបស់អ្នកប្រាជ្ញពុទ្ធសាសនាខ្មែរក៏មានការណែនាំដល់ថ្នាក់ដឹកនាំទាំងឡាយអំពីគុណប្រយោជន៍នៃការអនុវត្តធម៌ ១០ប្រការ ឬទសពិធរាជធម៌នោះដែរ ដូចជានៅក្នុងប្រការធម៌ទី៣ ដែលនិយាយអំពី «បរិច្ចាគ» ឬការលះបង់។ ក្នុងន័យនេះ គឺចង់បញ្ជាក់ថា អ្នកដែលមានតួនាទីធ្វើជាមេដឹកនាំ ទោះជាដឹកនាំក្នុងក្រុម បក្សតូចធំ រហូតដល់ដឹកនាំប្រទេសក្តី គឺហ៊ានលះបង់ដើម្បីជាប្រយោជន៍សង្គមជាតិ ដោយមិនយកប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬបក្សពួកក្រុមខ្លួនថាជាធំទេ។ ម្យ៉ាងទៀតអ្នកដឹកនាំគប្បីមានគុណធម៌ទី៤ គឺ «អាជ្ជវៈ» ឬភាពស្មោះត្រង់ គឺមិនប្រើអំណាចផ្ដាច់ការ ដែលធ្វើឲ្យអ្នកនៅក្រោមឱវាទភ័យខ្លាចនោះឡើយ។
លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ ថូ អុល អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវព្រះពុទ្ធសាសនាបានបញ្ជាក់ប្រាប់ដែរពីគោលការណ៍ធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនេះថា បើថ្នាក់ដឹកនាំទាំងឡាយណាបានគោរពក្បួនច្បាប់ធម៌ទាំងនេះ គឺគេនឹងទទួលបាននូវទំនុកទុកចិត្ត និងភាពស្មោះត្រង់ពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនតបមកវិញ។
លោកបានបន្ថែមទៀតថា គុណធម៌ស្មោះត្រង់ និងការលះបង់ល្អដើម្បីប្រយោជន៍ជាតិរបស់មេដឹកនាំ គឺនឹងបង្ហាញឲ្យគេដឹងពីបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់បុគ្គលជាមេដឹកនាំម្នាក់ៗនោះ ទៅតាមអ្វីដែលគេបានធ្វើពិតៗ និងជាអំពើល្អ មិនមែនធ្វើបន្លែបន្លំឡើយ៖ «មានន័យថា អ្នកគ្រប់គ្រងហ្នឹងមានអធ្យាស្រ័យ ទៀងត្រង់នឹងប្រជានុរាស្ត្រ។ អ្នកគ្រប់គ្រងហ្នឹងកុំឲ្យភូតភរ កុហក ឲ្យត្រង់នឹងប្រជានុរាស្ត្រ។ប្រជានុរាស្ត្រទុកចិត្តថា អ្នកគ្រប់គ្រងហ្នឹងសុទ្ធតែពាក្យពិតទាំងអស់។ ថ្នាក់ដឹកនាំគ្រប់គ្រងហ្នឹង គឺថាធ្វើឲ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្នុងប្រទេសជាតិ ហើយប្រជាជនហ្នឹង អ្នកនៅក្រោមឱវាទហ្នឹង គឺថាគេស្រឡាញ់ ហើយគេស្ដាប់បង្គាប់»។
ក្រៅពីអនុវត្តនូវគោលការណ៍ធម៌ទាំងប៉ុន្មានយ៉ាងនេះ ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំ ក៏ទាមទារអនុវត្តយ៉ាងចាំបាច់នូវគោលការណ៍ធម៌ផ្សេងទៀតដែរ ដែលមានចែងនៅក្នុងគោលធម៌ ១០ប្រការនោះ គឺ «ទានៈ» បានសេចក្ដីថា អ្នកដឹកនាំគប្បីស្វែងយល់ពីសុខទុក្ខរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ពិសេសជនក្រីក្រ ឬដល់ជនដែលគ្មានទីពឹងជាដើម ហើយជួយចែករំលែកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនទៅប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងតែជួបការលំបាក។
នៅក្នុងគោលការណ៍ធម៌នៃទសពិធរាជធម៌ បានបញ្ជាក់អំពីការធ្វើទានរបស់មេដឹកនាំនោះថា គឺជាទាន១ ដែលធ្វើប្រកបទៅដោយចិត្តអាណិតអាសូរ ដោយមិនរំពឹងចង់បានផលចំណេញអ្វីពីប្រជាពលរដ្ឋដែលខ្លួនបានផ្ដល់ទានឲ្យនោះទេ។ ក្រៅពីនេះ បុគ្គលដែលមានតួនាទីដឹកនាំ ក៏គប្បីរក្សាធម៌ «មទ្ទវៈ» ឬភាពទន់ភ្លន់ ដែលជាធម៌ទី៥ នៃធម៌ ១០ប្រការ ដើម្បីអប់រំខ្លួនឲ្យមានឥរិយាបថទន់ភ្លន់ មិនប្រកាន់ខ្លួន មិនឆ្មើងឆ្មៃដាក់អ្នកដទៃដែលមានឋានៈតូចទាបជាងខ្លួនជាដើម។
នៅក្នុងឯកសាររបស់អ្នកប្រាជ្ញពុទ្ធសាសនាខ្មែរសម័យបុរាណបានបញ្ជាក់អំពីធម៌ ១០ប្រការទៀតថា អ្នកដឹកនាំគឺទាមទារឲ្យមាន «តបៈ» ឬការព្យាយាម ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវអកុសលធម៌ឲ្យខ្លាំងក្លា ដូចជាកម្ចាត់អំពើពុករលួយជិះជាន់ កិបកេងប្រវ័ញ្ចទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃជាដើម។
ឯកសារដដែលបានបញ្ជាក់ទៀតថា គោលការណ៍ធម៌ទី៧ សម្រាប់អ្នកដឹកនាំ គឺ «អក្កោធ» ឬការមិនក្រោធខឹងផ្ដេសផ្ដាស ដើម្បីជួយទប់ស្កាត់កុំឲ្យវង្វេងស្មារតី នៅពេលដែលមានរឿងអ្វីមិនល្អកើតឡើង និងដើម្បីជួយឲ្យការធ្វើការងាររបស់ខ្លួនបានត្រឹមត្រូវល្អដែរ។ បុគ្គលអ្នកដឹកនាំក៏គប្បីអនុវត្តធម៌ «អវិហិង្សា» គឺការមិនបៀតបៀន មិនចងគំនុំព្យាបាទអ្នកដទៃ ហើយមានការអត់ធន់ ឬមាន «ខន្តី» ធម៌ ដែលជាច្បាប់អប់រំទូន្មានតាមគោលការធម៌ទី៩ នៃទសពិធរាជធម៌។
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវពុទ្ធសាសនានិងសង្គម លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ មាស លី នៅខេត្តកំពង់ចាម បានមានប្រសាសន៍ប្រាប់ដែរថា គោលធម៌ទី៩ នៃធម៌ ១០ប្រការនោះ គឺចង់អប់រំថា បើទោះបីជាស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពបែបណាក៏ដោយ ក្នុងឋានៈជាអ្នកដឹកនាំគប្បីរក្សាធម៌ខន្តីនេះឲ្យបានជាប់ ដើម្បីជួយដាស់សតិស្មារតីកុំឲ្យសម្រេចចិត្តខុសក្នុងការបំពេញការងារ។
លោកព្រឹទ្ធាចារ្យ មាស លី៖ «ទាល់ច្រកយ៉ាងម៉េចក៏មានសេចក្ដីអត់ធន់ក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន កាលណាក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួនមាន ខន្តីធម៌ជាមេហើយ នោះរាស្ត្រប្រជាខាងក្រោមអំណាចរបស់ខ្លួនគឺយល់ថា អ្នកដឹកនាំនេះឯងប្រកបដោយសេចក្ដីអត់ធន់មិនធ្វើឲ្យវិនាសកម្មដល់ប្រជាពលរដ្ឋណាមួយទេ»។
លោកបានឲ្យដឹងទៀតថា អ្នកមានតួនាទីដឹកនាំ គប្បីអនុវត្តតាមគោលការណ៍ធម៌មួយទៀតដែលមានចែងនៅក្នុងទសពិធរាជធម៌ ត្រង់អន្លើទី១០ គឺ «អវិរោធនៈ» ឬការមិនធ្វើខុស មិនបំពានលើច្បាប់ បើថ្នាក់ដឹកនាំមិនគោរពច្បាប់ទេ នោះក៏ជាដើមចមមួយធ្វើឲ្យប្រទេសជាតិវិនាសអន្តរាយដែរ។
អ្នកតាមដានសភាពការណ៍នយោបាយ រួមមានទាំងពុទ្ធសាសនិកដែលមិនប្រកាន់និន្នាការនយោបាយបានបញ្ជាក់ដែរថា នៅក្នុងស្ថានភាពតានតឹងសព្វថ្ងៃនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សទាំងអស់គប្បីងាករកវិធីដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយទៅតាមគោលការណ៍ធម៌ទាំង ១០ប្រការនោះ ទើបធ្វើឲ្យមានទំនុកទុកចិត្តពិតប្រាកដពីសំណាក់ប្រជារាស្ត្រ ហើយនឹងជួយឲ្យកម្ពុជា ចៀសផុតពីក្តីអន្តរាយផងទាំងពួង៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។