គ្រប់ជាតិសាសន៍ក្នុងសកលលោកសព្វថ្ងៃ មានទំនៀមទម្លាប់មួយនៅពេលដែលគេជួបគ្នានៅទីណាមួយនោះ គឺតែងតែសួរសុខទុក្ខគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយប្រើកាយវិការផង និងបញ្ចេញវាចាសួរគ្នាផង។
សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរ តាំងពីបុរាណកាល បានជ្រើសយកការសួរសុខទុក្ខគ្នាដោយប្រើកាយវិការលើកដៃទាំងពីរសំពះ ហើយសួរថា តើអ្នកសុខសប្បាយជាឬទេ?
ចាស់ទុំខ្មែរជំនាន់បុរាណបានឲ្យតម្លៃដល់ការសំពះសួរសុខទុក្ខគ្នានេះថា ជាគុណធម៌មួយមានសារសំខាន់ ពីព្រោះជាការបង្ហាញនូវគារវកិច្ច ឬអំពីសីលធម៌ឱនលំទោននៃការគោរពសិទ្ធិគ្នា ឬបង្ហាញអំពីសមានចិត្តស្រឡាញ់រាប់អានដល់មនុស្សផងគ្នា។
អ្នកជំនាញខាងអារ្យធម៌ខ្មែរនៃមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យានៅភ្នំពេញ លោក ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា បានមានប្រសាសន៍ថា ទំនៀមទម្លាប់ជម្រាបសួរគ្នានោះ គឺដូនតាខ្មែរជំនាន់ដើមបានបង្កើត ដើម្បីបញ្ជាក់ពីកិច្ចស្វាគមន៍មួយដ៏ទន់ភ្លន់របស់ជនជាតិខ្មែរ ដែលធ្លាប់មានប្រពៃណីវប្បធម៌ល្អ ជាមនុស្សស្លូតបូត ប្រកាន់យកសីលធម៌អហិង្សា។
លោក ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា៖ «កាលណាយើងចេះលើកដៃសំពះគេ សំពះឯង ហើយគេសំពះមកយើងវិញក៏ដោយ ខ្ញុំមិនដឹងគេដទៃទៀតយ៉ាងម៉េចទេ ប៉ុន្តែបើខ្ញុំ កាលណាលើកដៃសំពះគេ ហើយគេសំពះមកយើងវិញ គឺថាជាស្វ័យប្រវត្តិ ចិត្តយើងម្នាក់ៗហ្នឹង គឺថាវាមានសេចក្តីឱនលំទោន មិនមែនឱនលំទោនក្នុងន័យថា ឱន វារ លូន ក្រាបដាក់គេទេ ប៉ុន្តែដូចថា មានចិត្តទោរទន់ទៅរកភាពលំទោននោះ មានន័យថា យើងគោរព យើងស្រឡាញ់ យើងទន់ភ្លន់ គឺថាផ្លូវចិត្តនោះយើងមានសេចក្តីរីករាយ សុភាពរាបសា យើងទន់ភ្លន់យើងអី...»។
ចំពោះទំនៀមទម្លាប់ធ្វើគារវកិច្ចលើកដៃសំពះសួរសុខទុក្ខគ្នារបស់ជនជាតិខ្មែរ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីខ្មែរបានបញ្ជាក់ថា គឺបានចាប់ផ្ដើមនៅពេលដែលកម្ពុជា បានទទួលឥទ្ធិពលព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី៣ មុនគ្រិស្តសករាជ។ ដោយបានទទួលឥទ្ធិពលព្រះពុទ្ធសាសនា ជនជាតិខ្មែរនាសម័យបុរាណមិនមែនប្រើកាយវិការសំពះសួរសុខទុក្ខគ្នាតាមបែបសាមញ្ញធម្មតាតែប៉ុណ្ណោះទេ គឺគេបានបង្កើតឲ្យមានការសំពះតាមឋានានុក្រម ឬតាមលំដាប់វ័យ និងមុខងារស័កិ្តយសរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗថែមទៀត ដូចជា បើមនុស្សដែលមានវ័យ ឬបុណ្យសក្តិស្មើគ្នា ឬជាមិត្តភក្ដិនឹងគ្នានោះ គឺគេសំពះគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយលើកដៃដាក់ត្រឹមដើមទ្រូង។ ប៉ុន្តែ មនុស្សដែលមានអាយុតិចជាង ឬឋានៈតូចជាងនោះ គឺគេសំពះទៅរកមនុស្សដែលវ័យមានចាស់ជាង និងមានឋានៈធំជាង គឺគេសំពះដោយយកចុងម្រាមដៃទាំងពីរទៅទល់នឹងចង្កា ហើយអ្នកដែលមានឋានៈខ្ពស់ ឬអាយុច្រើនជាង ក៏សំពះតបមកវិញដោយដាក់ដៃកម្ពស់ដើមទ្រូង។
រីឯការសំពះមួយបែបទៀតសម្រាប់មាតាបិតា ជីដូនជីតា ឬគ្រូអាចារ្យរបស់គេ គឺគេសំពះដោយយកចុងម្រាមដៃទាំងពីរដាក់កម្ពស់ត្រឹមចុងច្រមុះ។ លក្ខណៈមួយទៀត នៅពេលដែលចូលគាល់ព្រះមហាក្សត្រ ឬធ្វើពិធីបួងសួងដល់វត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិ គឺគេសំពះដោយយកម្រាមដៃដាក់ត្រឹមគល់ចិញ្ចើម។
ការសំពះមួយទៀតដែលជនជាតិខ្មែរឲ្យសារសំខាន់ជាងគេបំផុតនោះ គឺការសំពះព្រះរតនត្រ័យ ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ និងព្រះសង្ឃ។ ការសំពះនេះ ចែកចេញជាពីរយ៉ាងគឺ បើបុរសគេអង្គុយលុតជង្គង់លើកដៃទាំងពីរប្រណម្យយកចុងម្រាមដៃទល់ចង្កា ហើយឱនក្រាបសំពះ។ ចំណែកស្ត្រីវិញ គឺអង្គុយបត់ជើងលើកដៃប្រណម្យដាក់លើថ្ងាស ហើយយកមេដៃទាំងពីរដាក់ត្រឹមគល់ចិញ្ចើម រួចក្រាបឱនក្បាលចុះដោយយកកែងដៃទាំងពីរដាក់ផ្អោបនឹងក្បាលជង្គង់ទាំងសងខាង។
បញ្ជាក់ប្រាប់ពីការសំពះនេះដែរ អនុប្រធានរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា លោកបណ្ឌិត ស៊ុំ ឈុំប៊ុន បានមានប្រសាសន៍ថា ដូនតាខ្មែរជំនាន់ដើមបានបង្កើតទំនៀមទម្លាប់សំពះទាំងប៉ុន្មានយ៉ាងនោះ គឺជាការជួយបណ្ដុះគំនិតកូនខ្មែរតៗជំនាន់ឲ្យមានសុជីវធម៌ល្អ ពីព្រោះជនជាតិខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា។ លោកបន្តថា ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា គឺប្រៀនប្រដៅមនុស្សឲ្យមានធម្មចរិយាល្អ ទាំងកាយ វាចា ចិត្ត។ ដូច្នេះ ការធ្វើគារវកិច្ចសំពះគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយនិងប្រើពាក្យសម្ដីសួរសុខទុក្ខគ្នានោះ ក៏ចាត់ទុកជាអំពើល្អមួយស្របទៅតាមពុទ្ធឱវាទដែរ។
លោកបណ្ឌិត ស៊ុំ ឈុំប៊ុន៖ «ព្រះពុទ្ធលោកបង្រៀនយើងឲ្យស្លូតបូត ឲ្យស្មោះត្រង់ ឲ្យស្រឡាញ់ធម៌អហិង្សា គឺជាគោលការណ៍ធម៌ធំមួយរបស់ព្រះពុទ្ធ ហើយយើងក៏យកធម៌គោរពគ្នា យកសុជីវធម៌ គឺការសំពះហ្នឹងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយគោរពទៅតាមឋានានុក្រម។ អ៊ីចឹងហើយ ការសំពះហ្នឹង គឺជាសុជីវធម៌មួយយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសង្គមខ្មែរហ្នឹង...»។
បើទោះបីជាសង្គមខ្មែរមានប្រពៃណីធ្វើគារវកិច្ចសំពះគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក នៅពេលដែលគេជួបគ្នា ឬការសំពះគោរពដល់អ្វីផ្សេងៗទៀតយ៉ាងនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែចាស់ទុំព្រឹទ្ធាចារ្យ និងអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ខ្មែរមួយចំនួន បានលើកឡើងថា ទំនៀមទម្លាប់នេះនៅក្នុងសង្គមខ្មែរសព្វថ្ងៃមានការស្រុតចុះច្រើន ដូចជាការសំពះមិនត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាត ឬមិនត្រូវតាមឋានានុក្រមជាដើម។
លោកបានបន្តថា ក្រៅពីនេះទៀត មានកូនខ្មែរខ្លះមិនទាំងចេះសំពះសួរ ថ្វាយបង្គំឪពុកម្តាយ ឬថ្វាយបង្គំព្រះទេ ហើយក៏មិនចេះជម្រាបសួរសុខទុក្ខដែរ។ ប្រការនេះ គឺជាក្តីបារម្ភមួយដែលតំណទៅមុខ កូនខ្មែរនឹងបាត់បង់សីលធម៌ឱនលំទោនចំពោះបុព្វការីជន។
អ្នកជំនាញខាងអារ្យធម៌ខ្មែរនៃមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យា លោក ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា បានមានប្រសាសន៍ថា ចំពោះការខ្វះចន្លោះរបស់កូនខ្មែរដែលមិនសូវរវល់អើពើនឹងការធ្វើគារវកិច្ចលើកដៃសំពះសួរគោរពមាតាបិតាក្តី ឬគោរពចាស់ទុំក្តីណានោះ ក៏មិនអាចបន្ទោសទៅលើពួកគេទាំងស្រុងបានទេ បញ្ហានេះក៏បណ្ដាលមកពីកត្តាសង្គមមួយចំនួនដែរ ពិសេស គឺរបបសង្គមមួយដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលវិទ្យាសាស្ត្រទំនើបក្នុងសម័យនេះ។
លោកបានបញ្ជាក់ទៀតថា ដើម្បីជួយថែរក្សាប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ សីលធម៌នៃការគោរពគ្នា សំពះសួរសុខទុក្ខគ្នាឲ្យនៅគង់វង្ស និងត្រឹមត្រូវល្អនោះ គឺទាមទារឲ្យមានការចូលរួមជួយពន្យល់អប់រំអំពីបញ្ហានេះឲ្យបានញឹកញាប់ ពិសេស គឺជួយអប់រំដល់ក្រុមយុវវ័យ៖ «ណែនាំផ្សព្វផ្សាយទេ បានគ្នាក្មេងៗយល់ ព្រោះក្មេងធម្មតាទេ ចន្លោះយុវជន និងកុមារហ្នឹង គ្នាងាយទទួលឥទ្ធិពលថ្មីៗណាស់។ បើយើងបណ្ដោយឲ្យគ្នាទៅតាមទំនោរសង្គមទំនើប ដោយមិនគិតពីប្រពៃណីខ្លួន វាអាចបាត់បង់ទៅ វាគ្រោះថ្នាក់ដល់សង្គមជាតិយើង លែងដឹងខ្លួនជាជាតិអី សាសន៍អី មានទំនៀមទម្លាប់បែបណាអី។ អាហ្នឹងខាតបង់ហើយ។ សព្វថ្ងៃ គេជិះកប៉ាល់ហោះរាប់ពាន់ដុល្លារមកលេងស្រុកយើង ដើម្បីគេឃើញយើងប្លែកពីគេអីតើ។ បើសិនជាយើងធ្វើឲ្យដូចគេ ស្វាគមន៍គ្នាចាប់រលាក់ដៃអី គេមកក្បែរយើងធ្វើអី...»។
ចំពោះការអប់រំអំពីការសំពះគួរសម ឬក៏ការធ្វើគារវកិច្ចគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកតាមទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជាតិ គេឃើញមានការផ្សព្វផ្សាយខ្លះៗដែរកន្លងមក ដូចជានៅតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ និងតាមគេហទំព័រ ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត (Internet) មួយចំនួន។ ប៉ុន្តែ មិនដឹងថាអ្នកដែលបានចាប់អារម្មណ៍អំពីបញ្ហានេះ មានចំនួនប៉ុន្មានឡើយ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។