ជនជាតិដើមភាគតិចស្ទើរគ្រប់ជនជាតិនៅខេត្តរតនគិរី កាលពីមុនឆ្នាំ២០០០ និយមប្រើប្រាស់វិធីស្បថជ្រមុជក្នុងទឹក ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌ក្នុងជម្លោះអ្វីមួយ ដែលគូភាគីមិនអាចស្វែងរកយុត្តិធម៌ ឬផ្សះផ្សាដោះស្រាយបញ្ចប់បញ្ហាបាន។
តើពិធីស្បថជ្រមុជទឹករបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចប្រព្រឹត្តទៅបែបណាខ្លះ?
ដើម្បីស្វែងរកអ្នកឈ្នះ និងអ្នកចាញ់ ឬអ្នកត្រូវ និងអ្នកខុស ជនជាតិដើមភាគតិចនៅខេត្តរតនគិរី រួម មានជនជាតិដើមព្រៅ ចារ៉ាយ ទំពួន កាចក់ ជាដើម មានប្រពៃណីមួយគឺប្រារព្ធពិធីស្បថជ្រមុជទៅក្នុងទឹក។
ពិធីជ្រមុជក្នុងទឹកគឺជាការកាត់ក្ដីបែបជំនឿទៅលើវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិ ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលនិយមធ្វើពីសម័យបូរាណរហូតបច្ចុប្បន្ន គឺគូរភាគីត្រូវស្លៀកប៉ឹងហើយចុះទៅក្នុងទឹកអូរត្រឹមចង្កេះ ឬត្រឹមទ្រូង និងមានមេកន្ទ្រាញឈរនៅចំណុចកណ្ដាល ហើយប្រារព្ធជ្រមុជអ្នកទាំងពីរទៅក្នុងទឹក។
តាមជំនឿរបស់អ្នកភូមិ ពិធីជ្រមុជក្នុងទឹក ប្រសិនភាគីណាម្នាក់ងើបក្បាលចេញពីក្នុងទឹកមុនគេ អ្នកនោះគឺជាអ្នកចាញ់ ឬបញ្ជាក់ថាអ្នកនោះបានប្រព្រឹត្តខុសទៅលើភាគីម្នាក់ទៀត។
ជនជាតិដើមចារ៉ាយ រស់នៅភូមិតេន ឃុំយ៉ាទុង លោក រម៉ាស់ ឆ្វាំង រៀបរាប់ថា មុនពិធីស្បថជ្រមុជទឹកមេកន្ទ្រាញប្រចាំសហគមន៍ បានតម្រូវឲ្យភាគីមានជម្លោះរៀបចំ ស្រាពាង និងកូនមាន់ចំនួន ២ ដើម្បីរៀបចំ សែនព្រេននៅតាមផ្ទះភាគីជម្លោះម្ដងម្នាក់។ កូនមាន់មួយត្រូវបានសម្លាប់យកឈាម ឬថ្លើម សម្រាប់ពិធីសែនព្រេន កូនមាន់មួយទៀតទុកឲ្យនៅរស់ចងទុកក្រោមផ្ទះជាតំណម មិនឲ្យមានសត្វស្រុកដទៃទៀតចូលមកក្រោមផ្ទះរៀបពិធីនេះបានទេ បន្ទាប់មកមេកន្ទ្រាញ និងសាច់ញាតិបងប្អូនភាគីជម្លោះធ្វើការបួងសួងឧទ្ទិសជូនវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិទាំងអស់ឲ្យមកចូលរួមជាអធិបតីបញ្ចេញបារមីធ្វើយ៉ាងណាបង្ហាញឲ្យឃើញស័ក្ដិសិទ្ធិថា អ្នកណាប្រព្រឹត្តខុសហើយមិនទទួលស្គាល់កំហុសត្រូវចាញ់មិនអាចជ្រមុជក្នុងទឹកបានយូរ៖ «ឲ្យវាត្រាំទឹកទាំងអស់ទាំងដងខ្លួនទាំងអស់ អត់មានស្លៀកពាក់ខោអាវទេស្លៀកតែប៉ឹងមួយទេ។ ពេលអ្នកចាញ់អ្នកឈរនៅខាងលើវាហ៊ោ វាទះដៃ គេទាមទារឲ្យគេសងហ្នឹង ពីព្រោះយើងចោទគេផ្ដេសផ្ដាស » ។
ក្រៅពីពិធីសែនព្រេននេះ មេកន្ទ្រាញក៏តម្រូវឲ្យក្រុមគ្រួសារភាគីជម្លោះកាប់មែកឈើ ឬកូនឈើម្នាក់មួយមែក ឬមួយដើមមកបញ្ឈរនៅមុខផ្ទះដើម្បីផ្សងមើលបន្ថែមទៀតប្រសិនមែកឈើភាគីណាស្រពោនក្រោមស្វិតមុខគេ គឺជាប្រផ្នូលថាភាគីនេះនឹងចាញ់មុន នឹងធ្វើពិធីជ្រមុជទឹក។
ជាធម្មតាពិធីជ្រមុជទឹកច្រើន ធ្វើនៅពេលព្រឹក នៅចំពោះមុខមេកន្ទ្រាញ តំណាងចាស់ទុំសាច់ញាតិភាគីទាំង២ និងមានការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋក្នុងភូមិ។ មែកឈើដែលគូភាគីដោតនៅមុខផ្ទះ ត្រូវនាំយកទៅដោតក្នុងទឹក ហើយគូរភាគីត្រូវចុះទៅក្នុងទឹក ឈរនៅពីមុខមែកឈើរៀងៗខ្លួន។មេកន្ទ្រាញគឺជាអាជ្ញាកណ្ដាល តម្រូវឲ្យគូរភាគីជ្រមុជទៅក្នុងទឹក បើភាគីមួយណាងើបពីក្នុងទឹកមុន អាជ្ញាកណ្ដាលត្រូវអង្រួនមែកឈើធ្វើជាសញ្ញា ឲ្យភាគីមួយទៀតងើបឡើងដូចគ្នា ហើយប្រកាសថាអ្នកងើបមុនចាញ់ ចំណែកប្រជាពលរដ្ឋចូលរួម ជាសាក្សីទះដៃអបអរសាទរក្នុងពិធីនេះ៖ «មានចាស់ទុំទៅមើលជួនកាលគេខឹងគ្នាគេកាប់គ្នាគេអញ្ចឹងទៅណា ! ។ មានចាស់ទុំទៅទប់ស្កាត់ មានចាស់ទុំទៅអប់រំ ឲ្យគាត់ចាញ់ហើយឲ្យគាត់សងទៅ កុំធ្វើបាបគាត់អ៊ីចឹងណា !» ។
ដូចគ្នានេះដែរជនជាតិទំពួន រស់នៅភូមិអូរជុំ ឃុំអូរជុំ លោក ជុ សាវ៉ាត ឲ្យដឹងដែរថា ប្រពៃណីស្បថជ្រមុជទឹកនេះ សហគមន៍ជនជាតិដើមទំពួន ក៏បានរៀបចំការស្បថជ្រមុជទឹកប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះដែរ ក៏ប៉ុន្តែជនជាតិទំពួនមានជំនឿថា ប្រសិនភាគីណាធ្វើមិនត្រឹមត្រូវគឺវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិសំដែងអភិនីហារក្នុងទឹកភ្លាមៗ ធ្វើឲ្យជននោះភ័យខ្លាច មិនអាចជ្រមុជក្នុងទឹកបានឡើយ។ ករណីនេះមេកន្ទ្រាញនឹងរកឃើញភាគីខុស ឬអ្នកចាញ់បានដូចគ្នា៖ «ជំនាន់ពីដើមយើងក៏ទាន់ដែរ ជំនាន់សម្ដេចសង្គមរាស្ត្រនិយម ខ្ញុំអាយុប្រហែល ១៣ ១៤ ខ្ញុំនៅចងចាំរឿង យើងមិនយល់ព្រមគ្នា រកមេកន្ទ្រាញណាកាត់សេចក្ដី ក៏មិនយល់ព្រមម្ដងនេះយើងស្បថទៅ តាមអ្នកតា អ្នកតាព្រៃភ្នំច្រកល្ហកណាគេហៅទាំងអស់ បើយើងមិនយករបស់គេទេ គឺនៅស្ងៀមអត់មានទឹកចូលច្រមុះទេ ចូលស្អីទេ ខ្ញុំឃើញជាក់ស្ដែង អ្នកចោទគេទទេអត់លួចទេត្រូវប្រកាច់ប្រកិនអ៊ីចឹងដែរ»។
ប្រពៃណីជនជាតិដើមភាគតិច មិនតម្រូវឲ្យអ្នកចាញ់សងជាប្រាក់អ្វីនោះទេ។ ព្រឹទ្ធាចារ្យជនជាតិចារ៉ាយ នៅ ភូមិឡំ លោក រម៉ាស់ ស្វាន កត់សំគាល់ថា សំណងដែលអ្នកចាញ់ត្រូវសង រួមមាន គោ ក្របី ឬជ្រូក មាន់ និងស្រាពាង តាមចំនួនដែលភាគីទាំងពីរ បានព្រមព្រាងគ្នាមុនប្រារព្ធពិធីស្បថជ្រមុជទឹកនេះ។ លោកបន្តថា អ្នកចាញ់ត្រូវសងសំណងដែលខ្លួនបានសន្យា ក៏ប៉ុន្តែមានករណីខ្លះ អ្នកសងមិនមានលទ្ធភាពសងតាមការសន្យា ដូច្នេះមេកន្ទ្រាញមានតួនាទីសម្របសម្រួល ឲ្យគូរភាគីស្រុះស្រួលគ្នា ទទួលយកសំណង ឬផ្ដល់សំណងណាដែលភាគីទាំងពីរអាចធ្វើទៅបាន ក៏ប៉ុន្តែភាគីឈ្នះត្រូវផ្ដល់សគុណ ៣០ភាគរយ នៃសំណងសម្រាប់មេកន្ទ្រាញ។
លក្ខណៈសំខាន់សម្រាប់ពិធីស្បថ ជ្រមុជទឹកនេះ លោក រម៉ាស់ ស្វាង កត់សំគាល់ដែរថា ក្រោយពីផ្ដល់សំណងរួចហើយ មេកន្ទ្រាញចាស់ទុំក្នុងភូមិបានតម្រូវឲ្យគូរភាគីអ្នកឈ្នះ និងអ្នកចាញ់រួមគ្នាមាន មាន់ ស្រា រៀបចំពិធី ជប់លៀង លើកលែងទោសចាប់ដៃគ្នា សន្យាស្រឡាញ់រាប់អានគ្នា ដូចធម្មតាមិនមានការគុំកួនគ្នា៖ «មេកន្ទ្រាញគេសម្រេចធ្វើ ឲ្យកុំគំនុំថ្ងៃក្រោយ យើងជប់លៀងគ្នាចាប់ដៃគ្នាអញ្ចឹងណា ! ហើយអ្នកចេញ ឈ្នះដូចលោកកាប់ជ្រូក ខ្ញុំកាប់មាន់តែប៉ុណ្ណឹងទេ ចូលគ្នាដែរតែខ្ញុំតូច»។
ទាក់ទិនការស្បថជ្រមុជទឹកនេះដែរ ប្រធានសមាគមខ្មែរលើ អ្នកស្រី ដាំ ចន្ធីរ ហៅពិធីនេះជាការកាត់ក្ដីក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ និងក្រៅការដោះស្រាយរបស់អាជ្ញាធរប្រពៃណី។ អ្នកស្រី ចាត់ទុកថា ពិធីស្បថជ្រមុជទឹកនេះបានផ្ដល់យុត្តិធម៌មួយ បែបតាមជំនឿទៅលើវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិ របស់ជនជាតិដើមភាគតិច ដែលបានធ្វើច្រើនជំនាន់មកហើយ។ អ្នកស្រី បន្តថា រហូតបច្ចុប្បន្នថ្វីត្បិត អ្នកភូមិមួយចំនួន បានស្វែងរកសេវាផ្នែកច្បាប់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានានាក្នុងសហគមន៍ក្ដី ក៏ពលរដ្ឋជនជាតិដើមខ្លះមិនបោះបង់ចោលពិធីស្បថជ្រមុជទឹកនេះនៅឡើយ៖ «អា ហ្នឹង ដើម្បីបញ្ជាក់ភាពស្មោះត្រង់ ចាស់ទុំគេបន់អារក្ស អ្នកតា ព្រៃភ្នំ ក្រំ ថ្ម ម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដីជួយមកធ្វើជាសាក្សី។ ខាងណាស្មោះត្រង់សុំឲ្យគេមុជឲ្យបានយូរ ខាងណាដែលមិនស្មោះត្រង់ សុំឲ្យឃើញនេះឃើញនោះឲ្យខ្លាចឲ្យផុសមុនគេអ៊ីចឹង»។
ទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ មេធាវីសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក ឡុង លន់ ចាត់ទុកជំនឿលើការស្បថជ្រមុជទឹក របស់ជនជាតិដើមភាគតិច ថាមិនមានលក្ខណៈខុសឆ្គងទៅនឹងច្បាប់ជាតិនោះឡើយ។ លោក កត់សំគាល់ដែរ ការស្បថចំពោះវត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធិនៅតែជាតម្រូវការប្រើប្រាស់ក្នុង ប្រព័ន្ធការងាររបស់រដ្ឋាភិបាល និងការវិនិច្ឆ័យក្ដី ក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការនាពេលបច្ចុប្បន្ន៖ «ប្រទេសណាក៏ដូចជាប្រទេសណា ខ្មែរយើងអញ្ចឹងដែរ គេឲ្យមានការស្បថគេយល់ថាអ្នកណាក៏មានជំនឿជឿលើជំនឿរៀងៗខ្លួនដែរ។ អ៊ីចឹងគេចង់បង្ហាញថា ដោយសារជំនឿហ្នឹងហើយធ្វើឲ្យមនុស្សខ្លាចទៅលើសម្បថហ្នឹង ហ៊ាននិយាយការពិតប្រាប់មកតុលាការ ដើម្បីរកយុត្តិធម៌»។
ក្រៅពិធីស្បថជ្រមុជទឹកជនជាតិដើមភាគតិច នៅមានពិធីស្បថជ្រលក់ដៃ ក្នុងសំណរលាយក្ដៅ ឬភ្លើង និងទឹកក្ដៅជាដើម ដើម្បីកាត់ក្ដីបែបជំនឿប្រពៃណីដូចគ្នា៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។