ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិ ដែលខ្មែរតែងប្រារព្ធធ្វើជារៀងរាល់ឆ្នាំនេះ គឺទាក់ទងជាសំខាន់ទៅនឹងរឿង កបិលមហាព្រហ្ម និងធម្មបាលកុមារ ដែលភ្នាល់គ្នាដោះប្រស្នាដោយដាក់ក្បាលគ្នាទៅវិញទៅមក។ រឿងនេះ គឺជាប្រភពនាំឲ្យមានពិធីផ្ទេរតំណែងទេវតារក្សាលោកនាថ្ងៃសង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មី នៃទេពធីតាទាំង ៧អង្គ ព្រមជាមួយនឹងការដង្ហែសិរសា ឬក្បាលកបិលមហាព្រហ្មជាបិតា ប្រទក្សិណភ្នំព្រះសុមេរុ៍ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
តើរឿង កបិលមហាព្រហ្ម និងធម្មបាលកុមារ នេះ មានបង្កប់នូវខ្លឹមសារជាប្រយោជន៍អ្វីខ្លះដល់សង្គមមនុស្ស?
អ្នកនាង កេសរណ្ណីយ្យា មានសេចក្តីអធិប្បាយអំពីគោលសំខាន់ៗនៃរឿងនេះ៖
៚ភ្លេងពិណពាទ្យ៚
ខ្លឹមសារចម្បងនៃរឿង កបិលមហាព្រហ្ម និងធម្មបាលកុមារ គឺការល្បងប្រាជ្ញាគ្នារវាងតួអង្គទាំងពីរដោះប្រស្នា សិរី ៣ប្រការ ចោទសួរដោយ កបិលមហាព្រហ្ម ដែលជាប់ជាប្រវត្តិយូរលង់មកហើយ។
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាសម័យបច្ចុប្បន្ន អះអាងថា រឿងនេះ គឺជាគំនិតច្នៃប្រឌិតរបស់អ្នកនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរជំនាន់ដើម ដែលចង់បង្ហាញពីបញ្ញារបស់មនុស្សដែលតំណាងដោយតួអង្គធម្មបាលកុមារ ដែលមានន័យអ្នករក្សាធម៌ និងបញ្ញារបស់ព្រះអាទិទេព ឬទេវៈដែលតំណាងដោយតួអង្គ កបិលមហាព្រហ្ម។
ត្រង់ប្រការនេះ សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកទស្សនវិជ្ជា លោកបណ្ឌិត សួន ឱសថ បញ្ជាក់បន្ថែមថា គឺដូនតាខ្មែរចង់អប់រំកូនចៅឲ្យចេះប្រើចំណេះដឹង ប្រាជ្ញាស្មារតីរបស់ខ្លួនដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងជីវិតរស់នៅ ដោយមិនផ្ញើវាសនាទាំងស្រុងទៅលើអាទិទេព៖ «បានន័យថា មនុស្សយើងមានបញ្ញាមិនអន់ជាងអាទិទេពប៉ុន្មានទេ។ ធម្មបាលកុមារបានសម្ដែងនូវធម្មកថាទូន្មានមហាជន ទូន្មានមនុស្សនៅលើភពផែនដីនេះ ឲ្យមនុស្សយល់ដឹងទៅក្នុងធម៌ យល់ដឹងទៅក្នុងវិន័យ និងកិច្ចបដិបត្តិក្នុងជីវិតរស់នៅ។ ដូច្នេះ ធម្មបាលកុមារនេះជាមនុស្សមានបញ្ញាណាស់។ ឯកបិលមហាព្រហ្ម ដាក់ប្រស្នាឲ្យធម្មបាលកុមារដោះនោះ គឺដើម្បីឲ្យតម្លៃមកលើបញ្ញារបស់ធម្មបាលកុមារហ្នឹងកាន់តែប្រសើរឡើង ដែលប្រស្នាទាំងនោះមានលក្ខខណ្ឌជ្រៅ មានតែអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតទេដែលអាចដោះបាន»។
ប៉ុន្តែឯកសារនានាដែលកត់ត្រាតៗគ្នាជាច្រើនជំនាន់មកនេះ បង្ហាញថា ធម្មបាលកុមារ បានប្រឹងស្វែងរកចម្លើយអស់រយៈពេល ៧ថ្ងៃនៅតែរកមិនឃើញ ទើបដើរចូលទៅក្នុងព្រៃស្ងាត់ ហើយក៏បានស្តាប់ឮសត្វឥន្ទ្រីញីឈ្មោលជជែកគ្នានៅលើចុងត្នោត អំពីចម្លើយទៅនឹងប្រស្នាទាំង ៣ខ នោះ។
ទាក់ទងត្រង់អន្លើនេះ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាបកស្រាយថា អ្នកនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរជំនាន់ដើមបានបង្កប់អត្ថន័យដ៏ជ្រាលជ្រៅក្នុងន័យធៀប គឺពុំមែនជាការស្តាប់សត្វឥន្ទ្រីពិតៗនោះទេ។
លោកអាចារ្យមួយរូបនៅខេត្តកំពង់ចាម គឺព្រឹទ្ធាចារ្យ មាស លី អធិប្បាយថា ការពិត គឺធម្មបាលកុមារបានប្រឹងប្រែងត្រិះរិះប្រើបញ្ញារកចម្លើយ សិរី ៣ប្រការនោះដោយខ្លួនឯង តាមរយៈការចម្រើនភាវនាកម្មដ្ឋាននៅក្នុងទីព្រៃស្ងាត់ ពិនិត្យមើលការប្រព្រឹត្តទៅនៃអាយតនៈ ឬឥន្ទ្រិយទាំង៦ នៅក្នុងកាយរបស់ខ្លួន។ ឥន្ទ្រិយទាំង៦នោះរួមមាន ចក្ខុន្ទ្រិយ (ភ្នែក) សោតិន្ទ្រិយ (ត្រចៀក) ឃានិន្ទ្រិយ (ច្រមុះ) ជីវ្ហិន្ទ្រិយ (អណ្ដាត) កាយិន្ទ្រិយ (រូបកាយ) និងមនិន្ទ្រិយ ឬសតិន្ទ្រិយ (គឺដំណើររបស់ចិត្ត និងសតិដែលរឭកដឹង និងឃើញនូវអ្វីៗដែលកើតមាននៅក្នុងកាយ៖ «គឺធម្មបាលកុមារប្រើឥន្ទ្រិយទាំង ៦ប្រការហ្នឹង ដោយសមាធិតាំងចិត្តស្ងប់អស់ ៧ថ្ងៃ មានសីលបរិសុទ្ធជាខាងដើម មានសមាធិជាកណ្ដាល ដោយមានបញ្ញាជាទីចុងបំផុត។ ពិចារណាដោយមនិន្ទ្រិយ (ចិត្ត) ទៅឃើញច្បាស់នូវរូបរាងកាយ នូវសរីរយន្តរបស់សព្វសត្វទាំងអស់ក្នុងលោក តើសិរីនៅត្រង់ណាខ្លះ? បញ្ញិន្ទ្រិយក៏ផុសឡើងជាឯក ទើបរកឃើញនូវសិរី ៣ប្រការ ហើយបានដោះស្រាយនូវបញ្ហាហ្នឹង ដែល កបិលមហាព្រហ្ម ញ៉ាំងឲ្យធម្មបាលកុមារស្វែងរក គឺមិនមែនយកសត្វឥន្ទ្រីទេ...»។
ប្រស្នារបស់ កបិលមហាព្រហ្ម ចោទសួរថា តើសិរី ៣ប្រការរបស់មនុស្សឋិតនៅត្រង់កន្លែងណា? ធម្មបាលកុមារ ឆ្លើយដោះស្រាយដោយសេចក្តីជាអាទិ៍ថា ខទី១ វេលាព្រឹក សិរីសួស្តីឋិតនៅលើមុខ។ ហេតុនេះ មនុស្សត្រូវយកទឹកមកលុបមុខ។ ខទី២ គឺថ្ងៃត្រង់ សិរីឋិតនៅលើដើមទ្រូង។ ហេតុនេះ មនុស្សត្រូវយកទឹកមកលាងទ្រូង។ ខទី៣ គឺវេលាយប់ សិរីឋិតនៅជើង។ ហេតុនេះ មនុស្សត្រូវយកទឹកមកលាងជើងនៅមុនពេលចូលដំណេក។
៚ភ្លេងពិណពាទ្យ៚
ចំពោះអត្ថន័យប្រស្នាទាំង ៣ខ ឬសិរី ៣ប្រការនេះ អ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតផ្នែកពុទ្ធសាសនាគូសបញ្ជាក់ថា គឺអ្នកនិពន្ធអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ ចង់បង្ហាញអំពីន័យប្រៀបធៀបទៅនឹងដំណាក់កាលទាំងបី នៃវ័យរបស់មនុស្ស គឺបឋមវ័យ មជ្ឈិមវ័យ និងបច្ឆិមវ័យ ដែលឧបមាទៅនឹងពេលព្រឹក ពេលថ្ងៃត្រង់ និងពេលល្ងាច។
ទាក់ទងនឹងប្រការនេះ ទីប្រឹក្សាក្រសួងធម្មការ និងសាសនា លោក វ៉ាយ វិបុល បញ្ជាក់អំពីន័យប្រៀបធៀបបឋមវ័យទៅនឹងសិរីទី១ ដែលមនុស្សយកទឹកមកលុបមុខនៅពេលព្រឹកនោះថា គឺជាវេលាដែលមនុស្សខំប្រឹងស្វែងរកចំណេះវិជ្ជា ឬសិក្សារៀនសូត្រ ដើម្បីឲ្យមានជំនាញផ្សេងៗ ដែលជាសុវិជ្ជា ឬវិជ្ជាល្អប្រពៃ ដោយមិនផ្តល់ទុក្ខទោសដល់អ្នកដទៃ។ លោកបញ្ជាក់បន្ថែមអំពីសិរីទី២ ទាក់ទងនឹងការងារចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ តាមន័យពុទ្ធសាសនាដែលហៅថា សម្មាអាជីវៈ៖ «ដល់ពេលមជ្ឈិមវ័យ វ័យកណ្ដាល ដែលថាមនុស្សយកទឹកលាបទ្រូងថ្ងៃត្រង់ ដើម្បីឲ្យកើតសិរីទី២។ អ្នកប្រាជ្ញនៃអក្សរសិល្ប៍ពីដើម លោកចង់បញ្ជាក់អំពីមនុស្សត្រូវយកចំណេះទាំងអស់នោះមកគិតថា តើអាត្មាអញត្រូវយកមុខវិជ្ជាណាបានបៀវត្សរ៍ចិញ្ចឹមគ្រួសារដោយសុចរិត ដែលមានសីល៥ ជាគោលត្រឹមត្រូវ ឥតមានអំពើអាក្រក់ កិបកេងប្រវ័ញ្ច ឥតមានអំពើពុករលួយនេះ គឺជាសុភមង្គល មានសិរីសួស្ដីក្នុងជីវិត...»។
ចំណែកសិរីទី៣ ដែលប្រៀបធៀបទៅនឹងបច្ឆិមវ័យនោះវិញ លោក វ៉ាយ វិបុល អធិប្បាយថា គឺបង្កប់នូវអត្ថន័យណែនាំឲ្យមនុស្សត្រិះរិះពិចារណាអំពីការប្រព្រឹត្តរបស់ខ្លួនតាំងពីបឋមវ័យមកថា តើគេបានសាងអំពើបុណ្យ ឬអំពើបាបអ្វីខ្លះ។ ការពិចារណាជារឿយៗយ៉ាងដូច្នេះ គឺនឹងជួយពញ្ញាក់ស្មារតីដែលជំរុញឲ្យមនុស្សសាងអំពើល្អ រួមមានបង្កើនការធ្វើទាន រក្សាសីល និងចម្រើនមេត្តាភាវនាជាដើម ដើម្បីញ៉ាំងឲ្យកើតសេចក្តីសុខ ឬសិរីសួស្ដីនាវេលាចុងក្រោយនៃជីវិត។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ចំពោះការយកទឹកមកប្រើជាសំខាន់ក្នុងរឿងនេះ លោកបណ្ឌិត សួន ឱសថ បញ្ជាក់ថា គឺក្នុងន័យធៀបទៅនឹងកុសលធម៌ ឬអំពើល្អក្នុងជីវិត៖ «បើសិនជាយើងយកសិរី ៣ប្រការហ្នឹងមកប្រៀបធៀបនៅក្នុងរឿងលោកទាំងមូលទៅវិញ គឺចង់បង្ហាញថា ពេលដែលចាប់ផ្ដើមធ្វើកិច្ចការងារណាមួយ កិច្ចការងារនោះត្រូវតែមានភាពត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ ស្មោះត្រង់។ ហើយនៅពេលដែលកំពុងតែធ្វើកិច្ចការងារនោះទៀតសោត កិច្ចការងារហ្នឹង គឺធ្វើទៅហើយឲ្យមានជាប្រយោជន៍ខ្លួន និងប្រយោជន៍សង្គម ហើយពេលដែលយើងឃើញកិច្ចការងារហ្នឹងជាគុណវិបត្តិយ៉ាងណានោះ គឺថាយើងត្រូវដោះស្រាយនូវគុណវិបត្តិនោះ ហើយមិនធ្វើនូវកិច្ចការងារដែលជាគុណវិបត្តិហ្នឹងតទៅទៀតទេ»។
ទន្ទឹមគ្នានេះ អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកពុទ្ធសាសនាបកស្រាយថា ការយកទឹកជាតំណាងឲ្យកុសលធម៌ ពីព្រោះកុសលធម៌ អំពើល្អ គឺជាភាពត្រជាក់ត្រជុំ។ ដូច្នេះ បើមនុស្សបានព្យាយាមបំពេញកុសលពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃឲ្យបានជាប់ជាប្រចាំនោះ គឺអាចជួយដុសលាងជម្រះចិត្តឲ្យផុតទុក្ខសៅហ្មងបាន ព្រោះថា ល្គឹកណាចិត្តមានសេចក្តីសុខស្ងប់ក្សេមក្សាន្ត ពេលនោះរូបកាយ និងវាចាក៏ស្ងប់ ហើយសិរីសួស្តីក៏កើតមានក្នុងជីវីត។
៚ភ្លេងពិណពាទ្យ៚
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាបញ្ជាក់ទៀតថា ចំពោះប្រការដែល កបិលមហាព្រហ្ម បានកាត់សិរសា គឺក្បាលបូជាធម្មបាលកុមារ ហើយហាមទេពធីតាជាកូនមិនឲ្យបោះក្បាលចោលទៅទីណានោះ គឺជាតំណាងឲ្យការរក្សានូវព្រហ្មវិហារធម៌៤ គឺមេត្តា (មានចិត្តស្រឡាញ់រាប់អាន) ករុណា (អាណិតអាសូរដល់គ្នា និងគ្នា) មុទិតា (ត្រេកអរនឹងអ្នកដទៃដែលគេបានសុខចម្រើន) និងឧបេក្ខា (មានចិត្តស្មោះស្មើចំពោះសព្វសត្វ) មានន័យថា បើមនុស្សរក្សានូវព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងបួនជាប់ជាប្រចាំ នោះនឹងនាំមកនូវសិរី ៣ប្រការ សេចក្តីសុខនៅលើលោកនេះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។