អ្នកអភិរក្សវប្បធម៌បានបញ្ជាក់ថា បទភ្លេងនិងទំនុកច្រៀងបុរាណខ្មែរមានរាប់ពាន់បទកាលពីសម័យមុន។ ប៉ុន្តែមកដល់បច្ចុប្បន្ននៅមានប្រើប្រាស់តិចតួច។ បញ្ហានេះគេព្រួយបារម្ភថាជា ការប្រឈមនឹងការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរមួយ។
ជនជាតិខ្មែរកាលពីសម័យបុរាណមានសម្បត្តិវប្បធម៌សិល្បៈ ចម្រៀង និងតន្ត្រីដ៏សម្បូរបែប ដើម្បីទុកជាការកម្សាន្តផង និងដើម្បីជាការអប់រំបង្ហាញពីជីវិតរស់នៅនៅរបស់ជាតិផង។
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ជាតិបានឲ្យដឹងថា បុព្វបុរសខ្មែរនាសម័យបុរាណនោះបានបង្កើតឲ្យមានបទភ្លេងទំនុកច្រៀងជាច្រើនពាន់បទទៅតាមទំនុកផ្សេងៗគ្នា និងសម្រាប់សំដែងតាមទម្រង់សិល្បៈដូចជា យីកេ ល្ខោនបាសាក់ ល្ខោនអាប៉េ បទមហោរី ។ល។
លោក យន់ ខៀន ហៅ ធារា សាស្ត្រាចារ្យដូរ្យតន្ត្រីបុរាណខ្មែរបានមានប្រសាសន៍ថា ទម្រង់សិល្បៈទំនុកច្រៀងបុរាណបានបាត់បង់អស់ច្រើនណាស់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ពីព្រោះពុំសូវមានអ្នកចូលរួមគាំទ្រ ហើយសម័យនេះជាសម័យវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប និងមានវប្បធម៌បរទេសចូលមកលុកលុយផង ដែលរឹងរឹតតែជំរុញឲ្យគេបំភ្លេចចោលនូវសិល្បៈតន្ត្រីនិងចម្រៀងបុរាណ។
លោក យន់ ខៀន៖ «ព្រោះវាជាសិល្បៈអរូបិយ គេមើលមិនឃើញដឹងតែអ្នកភ្លេង ហើយអ្នកភ្លេងខ្លះគាត់រៀនតែល្មមៗគាត់ឈប់ ព្រោះឥឡូវយើងអត់សូវប្រើទៀតហើយ យើងអត់មានអ្នកសរសេរណោត (អក្សរភ្លេង) ទៀតនោះ ដល់អ៊ីចឹងវាបាត់។ កូនសិស្សក្រោយៗដាក់ផែនការឲ្យរៀនតាមសាលាដែរ តែរៀនអត់អស់។ រៀនទៅអត់សូវបានលេងអត់សូវបានរំលឹកទៀត ភ្លេចចោល។ ដូច្នេះខ្ញុំសូមសំណូមពរថា បើមិនបានជួយស្រាវជ្រាវរុករកទេ សូមតែជួយឲ្យស្គាល់ហើយស្រឡាញ់ជួយគាំទ្រ»។
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវសិល្បៈវប្បធម៌អរូបិយបានឲ្យដឹងដែរថា ទម្រង់សិល្បៈទំនុកច្រៀង ឬបទភ្លេងបុរាណដែលបានបាត់បង់ច្រើនជាងគេ គឺបទភ្លេងនិងទំនុកច្រៀងមហោរី។ ចម្រៀងមហោរីនោះកាលពីសម័យដើមគឺមានចំនួនជាង ១.០០០បទ។ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះគេបានស្រាវជា្រវឃើញមានតែជាង ៥០០បទទេ។ រីឯទំនុកបទសម្រាប់ច្រៀងក្នុងពិធីមង្គលការ ឬភ្លេងប្រពៃណីវិញ កាលពីសម័យបុរាណគឺមានចំនួន ១.០៥០បទ ប៉ុន្តែមកដល់ឥឡូវនេះគឺនៅមានប្រើជាង ៩០បទ។
ចំណែកឯទំនុកបទចម្រៀងសម្រាប់ល្ខោនយីកេនិងល្ខោនបាសាក់ គេកំពុងតែសិក្សាស្រាវជ្រាវ ពុំទាន់បានដឹងថា មានចំនួនជាក់លាក់ប៉ុន្មាននោះឡើយ។ ក្រុមអ្នកអភិរក្សដដែលបានបន្ថែមថា ការបាត់បង់ទម្រង់សិល្បៈទំនុកបទចម្រៀងបុរាណខ្មែរ គឺដូចជាការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណជាតិមួយដែរ។ដោយឃើញបញ្ហានេះ ក្រុមអ្នកអភិរក្សវប្បធម៌ជាតិផ្នែកអរូបិយ ទាំងជាស្ថាប័នរដ្ឋនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល បាននាំគ្នាចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវដើម្បីយកមកចងក្រងទំនុកបទបុរាណនោះឡើងវិញ។
នៅក្នុងចំណោមអ្នកស្រាវជ្រាវទាំងនោះមានមជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា ដែលសព្វថ្ងៃនេះគេកំពុងតែប្រមូលចងក្រងទំនុកច្រៀងបុរាណថតជាស៊ីឌី ហើយនិងបង្ហោះទៅតាមគេហទំព័រ ឬវ៉ឹបសាថ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌលបុប្ផាណា។
រីឯបទចម្រៀងទាំងនោះរួមមានដូចជាចម្រៀងអារក្ស ចម្រៀងមហោរីនិងចម្រៀងប្រជាប្រិយ។ មន្ត្រីមជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា លោក ជា សុភាព បានមានប្រសាសន៍ថា ការប្រមូលចងក្រងទំនុកច្រៀងបុរាណ គឺដើម្បីជួយផ្សព្វផ្សាយដល់ស្រទាប់មហាជនទូទៅនៅក្នុងសង្គមខ្មែរសព្វថ្ងៃ ជាពិសេសក្រុមយុវវ័យជំនាន់ក្រោយឲ្យមានគំនិតងាកមកចូលរួមគាំទ្រសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិ។
លោកបានបន្តថា នៅក្នុងបទចម្រៀងបុរាណខ្មែរ គឺមានសារសំខាន់ណាស់ ពីព្រោះនៅក្នុងបទចម្រៀងនីមួយៗនោះគឺបង្ហាញអំពីជំនឿ ពីជីវិតរស់នៅរបស់ជនជាតិខ្មែរនៅក្នុងសម័យកាលនោះ៖ «អ៊ីចឹងហើយតាមរយៈបទចម្រៀងហ្នឹង យើងអាចក្រឡេកមើលអតីតកាល យើងអាចដឹងថា តើខ្មែរយើងមានផ្នត់គំនិត ឬក៏ខ្មែរយើងមានរបៀបរស់នៅរបៀបម៉េច? ដូចមានបទចម្រៀងមួយបទឈ្មោះបទ "បារាំងស្រាវពួរ" គឺថា មុននឹងការចូលមកដល់របស់បារាំង នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ គឺស្រុកខ្មែរយើងត្រូវទទួលការជាន់ឈ្លីពីប្រទេសជិតខាង ដូចជាប្រទេសអណ្ណាម ហើយនិងប្រទេសសៀម ហើយនៅពេលដែលបារាំង មកបានដាក់សន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលឆ្នាំ១៨៦៣ហ្នឹងទៅ ខ្មែរយើងមានភាពធូរស្បើយ។ ប្រជាជនខ្មែរយើងកាលសម័យហ្នឹងយល់ឃើញថា បារាំងមកក៏មានចំណុចល្អរបស់បារាំង ហើយក៏មានចំណុចអាក្រក់របស់បារាំង»។
មន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈបានប្រាប់ឲ្យដឹងដែរថា នូវរាល់ទម្រង់សិល្បៈផ្នែកទំនុកច្រៀង ឬបទចម្រៀងបុរាណដែលបានបន្សល់ទុកខ្លះៗរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ជាទូទៅ គឺពុំមានអក្សរភ្លេងទុកជាឯកសារទេ គឺមានតែការចេះចាំតៗគ្នាពីក្រុមភ្លេង ឬពីក្រុមសិល្បករ អ្នកចម្រៀងមួយចំនួន ដូចជាក្រុមអ្នកច្រៀងនៅក្នុងសិល្បៈរបាំបុរាណជាដើម។
អគ្គនាយករងនៃអគ្គនាយកដ្ឋានបច្ចេកទេសវប្បធម៌នៃក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈលោកសាស្ត្រាចារ្យ យន់ ខៀន ហៅ ធារា បានមានប្រសាសន៍ថា ដើម្បីរក្សាទុកនូវមរតកអរូបិយរបស់ដូនតាកុំឲ្យបាត់បង់តទៅទៀត ឥឡូវនេះលោកបានរៀបចំចងក្រងបង្កើតជាអក្សរភ្លេងទំនុកបទបុរាណទាំងនោះ ដូចជាបទមហោរីជាដើម គឺបានបង្កើតអក្សរភ្លេងបានចំនួនជាង ៣០០បទហើយ។លោកបានបន្តថា ទន្ទឹមគ្នានេះ ក៏បានថតបញ្ចូលទៅក្នុងស៊ីឌី បានមួយចំនួនដែរ ដើម្បីចែកជូនដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។
មន្ត្រីមជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា លោក ជា សុភាព បានប្រាប់ឲ្យដឹងដែរថា មជ្ឈមណ្ឌលបុប្ផាណា គ្រោងនឹងរៀបចំធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយស្ដីពី "កំណប់តន្ត្រីដូនតា" ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពីបញ្ហានេះឲ្យកាន់តែបានជ្រាបចូលដល់ថ្នាក់ជាតិនិងអន្តរជាតិ។ សន្និសីទនេះ នឹងប្រារព្ធធ្វើនៅថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា ខាងមុខនេះនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលបុប្ផាណា រាជធានីភ្នំពេញ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។