ក្រុមហ៊ុនរ៉ែលោហៈប្រទេសអូស្ត្រាលី ខកខានបំពេញការងារស្រាវជ្រាវរបស់ខ្លួននៅក្នុងទឹកដីខេត្តរតនគិរី បន្ទាប់ពីប្រជាពលរដ្ឋជនជាតិដើមភាគតិចចំនួនពីរភូមិ ជំទាស់នឹងការស្រាវជ្រាវនៅតំបន់អ្នកភូមិរស់នៅ។ មន្ត្រីឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ឲ្យដឹងថា នឹងរៀបចំឲ្យមានវេទិកាសាធារណៈមួយ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយទំនាស់នេះ។
សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចារ៉ាយ នៅភូមិប្លង់ និងភូមិគងធំ ក្នុងឃុំប៉ាតេ ស្រុកអូរយ៉ាដាវ ខេត្តរតនគិរី គ្រោងជួបពិភាក្សាជាមួយក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវរ៉ែលោហៈ អង្គរ ហ្គោល (Angkor Gold) ប្រទេសអូស្ត្រាលី នៅពាក់កណ្ដាលខែមីនា ទាក់ទិនទៅនឹងគម្រោងសិក្សាស្រាវជ្រាវរ៉ែដែលអ្នកភូមិជំទាស់។
កាលពីខែធ្នូ កន្លងទៅ សហគមន៍ទាំងពីរភូមិ បានតវ៉ាទាមទារឲ្យក្រុមការងារស្រាវជ្រាវរបស់ក្រុមហ៊ុន ដកទីតាំងចេញពីភូមិ និងមិនអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើការស្រាវជ្រាវនៅតំបន់អ្នកភូមិរស់នៅទេ។ រហូតបច្ចុប្បន្ន អ្នកភូមិនៅតែរក្សាជំហរជំទាស់មិនឲ្យក្រុមហ៊ុន បើកការស្រាវជ្រាវរកធនធានរ៉ែក្រោមដីនៅតំបន់ពួកគាត់រស់នៅឡើយ។
មន្ត្រីសម្របសម្រួលនៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក (ADHOC) ខេត្តរតនគិរី លោក ឆាយ ធី បញ្ជាក់ថា យន្តការដោះស្រាយទំនាស់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ នឹងត្រូវធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីភាគីទាំងពីរយល់ព្រមជួបពិភាក្សាគ្នាឡើងវិញពីបញ្ហានេះ។ លោកកត់សម្គាល់ថា អ្នកភូមិបារម្ភពីផលប៉ះពាល់ដោយសារការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ក្រុមហ៊ុន។ ហេតុនេះ តំណាងសហគមន៍បានស្នើសុំឲ្យស្ថាប័នលោកជួយសម្របសម្រួលបញ្ហានេះ៖ « ប្រមូលបញ្ហាទាំងពីរ បញ្ហាអ្នកភូមិ ហើយនិងគោលបំណងក្រុមហ៊ុន។ យើងនឹងជួបជុំគ្នាពាក់កណ្ដាលខែមីនា »។
ក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល បានចេញអាជ្ញាប័ណ្ណឲ្យក្រុមហ៊ុន អង្គរ ហ្គោល សិក្សាស្រាវជ្រាវរ៉ែលោហៈលើផ្ទៃដីទំហំជិត ២០០គីឡូម៉ែត្រក្រឡា (១៨៧គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) នៅតំបន់បរខាំ ស្រុកអណ្ដូងមាស ស្រុកបរកែវ និងស្រុកអូរយ៉ាដាវ ចាប់ពីថ្ងៃចេញអាជ្ញាប័ណ្ណរហូតដល់ចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ ក្នុងនោះបានហាមឃាត់ដាច់ខាតការស្រាវជ្រាវទៅលើដីកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ ដែលកំណត់ថាជាតំបន់វប្បធម៌ ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតំបន់បេតិកភណ្ឌជាតិ។ ដោយឡែកក្នុងការស្រាវជ្រាវទៅលើផ្ទៃដីជាកម្មសិទ្ធិឯកជន ក្រុមហ៊ុនត្រូវមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយម្ចាស់កម្មសិទ្ធិស្ដីពីមិនជ្រៀតជ្រែក និងប៉ះពាល់ដល់ទ្រព្យសម្បត្តិ ព្រមទាំងធ្វើការទូទាត់សំណងការខូចខាតទាំងឡាយ ដែលបណ្ដាលមកពីសកម្មភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន។
ទាក់ទិនករណីនេះ តំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចារ៉ាយ ភូមិគងធំ លោក រមាម ទល់ បញ្ជាក់ថា អ្នកភូមិបានពិភាក្សាគ្នារួចហើយ ថានឹងចូលរួមពិភាក្សាជាមួយក្រុមហ៊ុន និងអង្គការពាក់ព័ន្ធ ក៏ប៉ុន្តែពួកគាត់នៅតែបារម្ភខ្លាចគម្រោងស្រាវជ្រាវរបស់ក្រុមហ៊ុន បង្កផលប៉ះពាល់ជីវភាពរស់នៅប្រជាពលរដ្ឋ៖ « ខ្លាចក្រុមហ៊ុនយកថ្នាំពុល ឬជាតិគីមី ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ដីគេចុះដីសមូហភាពហើយ ម៉េចក្រុមហ៊ុនចូលមកទៀត »។
តំណាងក្រុមហ៊ុន អង្គរ ហ្គោល លោក ម៉ា សំអាត ធ្លាប់បានអះអាងច្រើនលើកក្នុងជំនួបពិភាក្សាជាមួយអ្នកភូមិ ថាក្រុមហ៊ុននៅតែប្រកាន់យកគោលការណ៍ពិភាក្សា ស្វែងរកដំណោះស្រាយឯកភាពជាមួយសហគមន៍ ទើបក្រុមហ៊ុនធ្វើការស្រាវជ្រាវ។ លោកថា ក្រុមហ៊ុនបានត្រៀមលក្ខណៈជួបពិភាក្សាជាមួយសហគមន៍រួចហើយ។
ចំណែកមេឃុំប៉ាតេ លោក រម៉ាម យូត គាំទ្រគម្រោងជួបពិភាក្សារវាងសហគមន៍ និងក្រុមហ៊ុនឡើងវិញ ថាជាជំហានល្អ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហារួមគ្នា។ លោកទទួលស្គាល់ថា ការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់ក្រុមហ៊ុន គឺមានអាជ្ញាប័ណ្ណ និងលក្ខខណ្ឌធានាចំពោះផលប៉ះពាល់ដែលក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល បានកំណត់៖ « សហគមន៍គេអត់ព្រមធ្វើ ម៉េចយើងគាំទ្រសហគមន៍។ សហគមន៍ឲ្យយើងសួរក្រុមហ៊ុន គេដោះស្រាយយ៉ាងម៉េច »។
ក្រុមហ៊ុន អង្គរ ហ្គោល បើកការស្រាវជ្រាវជាង ១០ឆ្នាំនៅស្រុកអូរយ៉ាដាវ ខេត្តរតនគិរី រកឃើញមានសក្ដានុពលរ៉ែមាស លាតសន្ធឹងរហូតព្រំដែនប្រទេសវៀតណាម។ បច្ចុប្បន្ន សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចភូមិពាក់ បានយល់ព្រមឲ្យក្រុមហ៊ុន មេស្កូ ហ្គោល (Mesco Gold)ប្រទេសឥណ្ឌា បើកការដ្ឋានធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែមាសនៅតំបន់នោះ។ ដោយឡែកក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល អះអាងថានឹងផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណធ្វើអាជីវកម្មនៅពេលឆាប់នេះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។