មន្ត្រីក្រសួងឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និងថាមពល ឲ្យដឹងថា មានក្រុមហ៊ុនមួយទៀតឈ្មោះ ស៊ីនណូហាយដ្រូ រីសស (Sinohydro Resources) កំពុងសិក្សាពីផលប៉ះពាល់របស់សំណង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង។ ក៏ប៉ុន្តែ ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃក្បែរស្ទឹងអារ៉ែង មិនចង់បានវារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង ទេ។
ពលរដ្ឋច្រើនឃុំរស់នៅជុំវិញស្ទឹងអារ៉ែង ក្នុងស្រុកថ្មបាំង ខេត្តកោះកុង ច្រានចោលគម្រោងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង។
ការច្រានចោលនេះ បានធ្វើឡើងក្រោយពីការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានជាក់លាក់នៃគម្រោងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង គ្រោងសង់នៅតំបន់ស្ទឹងអារ៉ែង ស្ថិតនៅក្បែរតំបន់ការពារព្រៃឈើភ្នំក្រវាញ ភាគកណ្ដាល ដែលជនជាតិជង រស់នៅទីនោះខ្លាចបាត់បង់ព្រៃដូនតា និងសត្វព្រៃកម្រ មានក្រពើភ្នំ ត្រីនាគជាដើម ដែលគេបានអភិរក្សតំណកូនចៅ។
ស្ត្រីឈ្មោះ វ៉ែន គឿន រស់នៅភូមិច្រកឫស្សី ឃុំជំនាប់ និយាយថា អាជ្ញាធរធ្លាប់ប្រជុំប្រាប់ថា អ្នករស់នៅក្នុងឃុំនេះនឹងរើចេញពីកន្លែងកំពុងរស់នៅ ព្រោះស្ថិតនៅក្នុងគម្រោងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង។ អាជ្ញាធរគ្រាន់តែឲ្យដឹងថា ទីតាំងទៅរស់នៅថ្មីនៅឯវាលវែង ឆ្ងាយពីនេះមិនដឹងប៉ុន្មានគីឡូទេ គឺជាកន្លែងដែលមានសត្វដំរីឆ្លងកាត់។ លោកស្រីថា ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នឹងធ្វើឲ្យសត្វព្រៃបាត់បង់ ឯរ៉ែត្បូង រ៉ែដែក រ៉ែមាស ក៏នឹងបាត់បង់ដែរ។ ហេតុនេះ បានជាគាត់មិនចង់ឲ្យមានការសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីក្នុងស្ទឹងអារ៉ែង ទេ៖ «អត់មានផលចំណេញទេប្រជាជននោះ។ ដល់ពេលបិទទំនប់ទៅ ប្រជាជន រុះទីលំនៅទៅវាពិបាក។ ខ្ញុំចង់ថាអត់ឲ្យគេបិទដាច់ម៉ាត់តែម្តង ប៉ុន្តែមិនដឹងថាគេយល់ព្រមឬក៏អត់»។
ចំណែកបុរសវ័យ ៣៧ឆ្នាំ រស់នៅភូមិច្រកឫស្សី ដែរថ្លែងថា ទំនប់ហ្នឹងធ្វើឲ្យផ្ទៃខាងលើដីដែលមើលឃើញដោយភ្នែក ប្រែពីព្រៃឈើធម្មជាតិ មានស្រែចម្ការ សត្វក្រពើភ្នំ និងសត្វដទៃ ត្រូវជំនួសវិញដោយផ្ទះថ្មនាពេលខាងមុខ។ ឯក្នុងដីដូនតា រ៉ែដែក រ៉ែត្បូងតង រ៉ែមាស គេនឹងជីកយកអស់រលីងដូចនៅស្រុកកែវសីមា ខេត្តមណ្ឌលគិរី។ រីឯការពិភាក្សាពីសំណង គឺគ្មានសោះ។ គាត់ឃើញពួកចិន ដើរវាស់ដីក្នុងឃុំ គ្រោងសង់ទំនប់ស្ទឹងឆាយអារ៉ែង គេបានដើរចេញចូលច្រើននៅរដូវប្រាំង ឆ្នាំ២០១២ និងឆ្នាំ២០១៣៖ «តាមគំនិតរបស់ខ្ញុំមិនចង់ឲ្យទប់ទេ ព្រោះវាប៉ះពាល់ធនធានធម្មជាតិច្រើន ហើយដូចថាដំណាំដាំដុះក៏វាច្រើនដើមឈើ ហើយនិងសត្វក្រពើភ្នំដូចអី ដល់ពេលយើងទប់ទៅវាអាចប៉ះពាល់ វារត់ទៅនៅឯលើៗ។ វាប៉ះពាល់មានរ៉ែដែក តងយើង អាពណ៌ដល់ពេលយើងជីក យើងរែងទៅ យើងនឹងឃើញខៀវៗច្រាញៗដូចត្បូងនោះដែរ»។
គ្រូបង្រៀននៅសាលាបឋមសិក្សា ជំនាប់ ឈ្មោះ ជា ឧត្តម ថ្លែងថា ទំនប់អារ៉ែងធ្វើឲ្យសាលារៀននោះមិនអាចជួសជុល ឬកសាងអ្វីថែមបានទេ។ គ្រូ និងសិស្ស ប្រឈមការរើសាលាទៅបង្រៀននៅកន្លែងផ្សេង ដែលនឹងសម្បូរសត្វបំផ្លាញដំណាំ ឯសិស្សអាចបាត់បង់ការចង់រៀន។
មន្ត្រីឃុំប្រឡាយ មួយរូបសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ ថ្លែងថា ខ្មែរក្រហមបានជម្លៀសជនជាតិជង ឲ្យទៅនៅដល់ជីផាត។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ ជនជាតិជង ទើបចូលមកកសាងភូមិដូនតា វិញ ស្រាប់តែមានគម្រោងទំនប់វារីអគ្គិសនីអារ៉ែង គ្រោងប្ដូរជនជាតិជង នោះ ឲ្យទៅនៅតំបន់មានដំរីឆ្លងកាត់។ ជនជាតិជង ទាំងចាស់ទាំងក្មេង មិនចង់ប្ដូរចេញពីកន្លែងរស់នៅទេ។ ទី២ ឃុំប្រឡាយ គ្មានទឹកច្រើនទេ ទាំងរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង មិនគួររដ្ឋាភិបាលយកតំបន់ស្ទឹងអារ៉ែង ទៅធ្វើវារីអគ្គិសនីឡើយ។
ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នឹងប៉ះពាល់ដីព្រៃកម្មសិទ្ធិដូនតាប្រមាណ ៧ពាន់ហិកតារ ឯណោះ។ ដី ៧ពាន់ហិកតារនោះ គឺមិនទាន់រាប់បញ្ចូលទាំងដីភូមិរបស់អ្នកស្រុកកំពុងរស់នៅ ៣ឃុំ មានឃុំថ្មដូនពៅ ឃុំជំនាប់ និងឃុំប្រឡាយ សរុបជិត ២ពាន់គ្រួសារ។ ពិសេសទៅទៀត សត្វក្រពើភ្នំ ត្រីនាគ និងសត្វកម្រចំនួន ៣០ប្រភេទដទៃទៀត នឹងរងនូវការប្ដូរទីតាំងរស់នៅដែរ នាំឲ្យធនធានធម្មជាតិរលាយបង់។
លោកបន្តថា ប្រសិនបើរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ពិតជាមានគម្រោងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីអារ៉ែង មែន សុំឲ្យជជែកលម្អិតពីសំណង និងផលប្រយោជន៍ដែលជនជាតិជង ទទួលបានពីទំនប់វារីអគ្គិសនីនោះ និងសុំដាក់ផែនការច្បាស់លាស់ និងកំណត់លក្ខខណ្ឌឲ្យក្រុមហ៊ុនសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនី ត្រូវអនុវត្តតាមការទាមទាររបស់អ្នករងនូវផលប៉ះពាល់ពីសំណង់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នោះ៖ «បើសិនថាខាងរដ្ឋាភិបាល បើគាត់ធ្វើទំនប់អាហ្នឹងមែន អ៊ីចឹងឲ្យគាត់បង្ហាញពីលទ្ធផលគម្រោងហ្នឹងឲ្យច្បាស់ សំខាន់លទ្ធផលការសិក្សាប៉ះពាល់ទៅលើអីៗ ចង់ដឹងឲ្យច្បាស់ ហើយសាងសង់ថ្ងៃណាអីចង់ដឹងឲ្យច្បាស់ ព្រោះរាល់ថ្ងៃដឹងឮតែតាមមាត់គេនិយាយ ហើយដីធ្លីប៉ះពាល់អីមិនដឹងថា គេសង់យ៉ាងម៉េចអីម៉េច ដឹងថាសងជាលុយអីយ៉ាងម៉េច សងជាដីយ៉ាងម៉េច វាអត់ច្បាស់»។
អនុប្រធានសហគមន៍ព្រៃឈើ និងជាជំទប់ទី២ ឃុំប្រឡាយ លោក សុខ ខ្មៅ ថ្លែងថា ការខិតខំអភិរក្សព្រៃឈើ និងសត្វព្រៃរបស់ជនជាតិជង គឺបានរួមចំណែកការពារធនធានធម្មជាតិ។ ជនជាតិជង មិនដែលស្គាល់ភ្លើងអគ្គិសនីទេ គេស្គាល់តែចន្លុះអុជបំភ្លឺ ហើយថ្មីៗមានភ្លើងអាគុយ និងពិល។ លោកថា ជនជាតិជង ក៏ចង់បានការអភិវឌ្ឍដែរ តែសុំឲ្យការអភិវឌ្ឍកុំបំផ្លាញធនធានព្រៃដូនតា និងវប្បធម៌របស់ជនជាតិជង៖ «បាត់ដូចថា មុខរបរប្រពៃណី ដូចជាយើងមានព្រៃអារក្សអ្នកតាដែលយើងរក្សាពីមុនៗមក ដល់ពេលយើងទៅកន្លែងផ្សេង អាចយើងនឹងបាត់បង់ខ្លះ»។
មេឃុំប្រឡាយ លោក គឹម ឆែ ថ្លែងថា មិនប្រឆាំងនឹងការអភិវឌ្ឍវារីអគ្គិសនីក្នុងតំបន់ស្ទឹងអារ៉ែង ទេ ប៉ុន្តែសុំឲ្យមានការពិភាក្សា និងមានការប្រជុំពីសំណង និងទីកន្លែងរស់នៅថ្មីច្បាស់លាស់។ លោកបន្តថា ពលរដ្ឋនៅក្នុងឃុំប្រឡាយ ចង់បានមុនគេ គឺផ្លូវថ្នល់ ងាយស្រួលដឹកកសិផលទៅលក់នៅទីផ្សារ ហើយឃុំនេះមិនទាន់ត្រូវការវារីអគ្គិសនីទេ។ លោកឲ្យដឹងថា ពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងឃុំប្រឡាយ មាន ៣០០គ្រួសារ ស្ទើរទាំងអស់ជាជនជាតិជង។ ពួកគេរស់នៅរាយប៉ាយក្នុងព្រៃជួរភ្នំក្រវាញ គឺមាន ៤ភូមិ គឺភូមិប្រឡាយ ភូមិសំរោង ភូមិតាងិល និងភូមិចំណារ។
តាមឯកសារពីមន្ត្រីបរិស្ថានអន្តរជាតិ បង្ហាញថា ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នឹងសង់លើផ្ទៃដីភ្នំក្រវាញភាគកណ្ដាល។ ការសិក្សាដំបូងដោយក្រុមហ៊ុនចិន ឈ្មោះ ឆាយណា ផៅវើ ហ្រ្គីដ នាឆ្នាំ២០០៦ ដល់ឆ្នាំ២០០៨ ឃើញថា ផ្ទៃដីកសាងទំនប់មានទំហំ ៧ពាន់ហិកតារ ដែលប៉ះពាល់ជនជាតិជង រស់នៅជាប់ស្ទឹងអារ៉ែង គឺមានឃុំប្រឡាយ ឃុំជំនាប់ និងឃុំថ្មដូនពៅ។ ទំនប់ស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នឹងផលិតវារីអគ្គិសនី ២ផ្នែកខុសគ្នា គឺនៅរដូវវស្សាសំបូរទឹក ការផលិតថាមពលអគ្គិសនីបាន ១០៨មេហ្គាវាត់ បើនៅរដូវប្រាំង ទឹកមិនសូវមាន ថាមពលអគ្គិសនីផលិតបានតែ ៦០មេហ្គាវាត់ ទេ។ ប៉ុន្តែ ទំហំកាប់បំផ្លាញព្រៃធម្មជាតិ និងសត្វកម្រ គឺធំធេងដល់ ៧ពាន់ហិកតារ ឯណោះ។ ទន្ទឹមនោះ ថវិកាចំណាយតែក្នុងគម្រោងសំណង់ទំនប់សុទ្ធប្រមាណជាង ៤០០លានដុល្លារ។
ប្រភពពីអ្នកភូមិ ឲ្យដឹងថា នៅឆ្នាំ២០១៣ មានជនជាតិចិន ចូលទៅសិក្សាស្ទឹងអារ៉ែង ទៀត តែដើរចុច ជី.ភី.អែស (GPS) តាមភូមិ និងព្រៃ។ អ្នកចូលថ្មីនោះ មិនមែនបុគ្គលិកក្រុមហ៊ុនចិន ចាស់ទេ។
ប្រភពពីមន្ត្រីក្រសួងឧស្សាហកម្ម រ៉ែ និងថាមពល សុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ ឲ្យដឹងថា គម្រោងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នោះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មិនទាន់ចុះហត្ថលេខាប្រគល់ឲ្យក្រុមហ៊ុនណាមួយច្បាស់វិនិយោគនៅឡើយ។ លោកថា គម្រោងវារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង កំពុងសិក្សាពីផលប៉ះពាល់បន្តបន្ទាប់ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៦ មក។ ក្រុមហ៊ុនដែលចុះសិក្សាសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង មានក្រុមហ៊ុន ឆាយណា ផៅវើ ហ្រ្គីដ ក្រុមហ៊ុននោះបានផ្អាកនៅឆ្នាំ២០១០។ ហើយមានក្រុមហ៊ុនចិន មួយទៀត សិក្សាបន្ត ឈ្មោះ ឆាយណា ហ្គ័ទៀន ហីដ្រូផៅវើ។ បច្ចុប្បន្ន គឺក្រុមហ៊ុនថ្មីមួយទៀតឈ្មោះ ស៊ីណូហាយដ្រូ រីសស កំពុងសិក្សាពីទំនប់អារ៉ែង ដែរ។ ប៉ុន្តែ ក៏មិនទាន់ច្បាស់ថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នឹងប្រគល់ឲ្យក្រុមហ៊ុននោះសង់វារីអគ្គិសនីស្ទឹងឆាយអារ៉ែង នោះទេ ព្រោះការសិក្សាកំពុងតែបន្តទៀត៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។