ប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ចំនួន៥ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា បាននាំចេញឈើដោយខុសច្បាប់ទៅបរទេសច្រើនជាងគេ រួមមានប្រទេសថៃ វៀតណាម ឡាវ ភូមា ឬមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។ ក្នុងនោះ ប្រទេសវៀតណាម បានក្លាយជាទីកន្លែងស្តុកទុកឈើរបស់អាស៊ាន មុននឹងលក់បន្តឲ្យប្រទេសចិន។
តម្រូវការឈើរបស់ប្រទេសចិន បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅរយៈពេលចុងក្រោយនេះ។ ប្រទេសចិន ទិញឈើដើម្បីបំពេញតម្រូវការប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមានកំណើនកាន់តែខ្ពស់ រួមទាំងវប្បធម៌ពេញនិយមចំពោះការប្រើប្រាស់សម្ភារៈធ្វើពីឈើកាន់តែកើនឡើងជាដើម។ កត្តានេះ បានជំរុញឲ្យប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន មួយចំនួន ដូចជាថៃ កម្ពុជា ឡាវ ភូមា ឬមីយ៉ាន់ម៉ា បានក្លាយជាប្រទេសផ្គត់ផ្គង់ឈើយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ទីផ្សារឈើប្រណិតរបស់ចិន។
បន្ថែមលើនេះ ពាណិជ្ជកម្មឈើរវាងចិន ភាគច្រើនធ្វើឡើងដោយខុសច្បាប់។ ទីភ្នាក់ងារស៊ើបអង្កេតបរិស្ថាន ដែលហៅកាត់ថា អ៊ី.អាយ.អេ (EIA) ដែលចេញផ្សាយរបាយការណ៍នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ដែលផ្ដោតអំពីមហិច្ឆតារបស់ចិន ដែលធ្វើឲ្យវិនាសកម្មអាជីវកម្មឈើប្រណិតខុសច្បាប់ បានបង្ហាញថា ចិន ជាប្រទេសដែលនាំចូលឈើខុសច្បាប់ច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក ដែលបានចំណាយទឹកប្រាក់ប្រមាណ ៤ពាន់លានដុល្លារ ដើម្បីទិញឈើក្នុងមួយឆ្នាំ។
ការកើនឡើងនាំចូលឈើខុសច្បាប់ គឺដោយសារតែសេដ្ឋកិច្ចចិន កំពុងរីកលូតលាស់ខ្លាំង ដែលជំរុញឲ្យតម្រូវការឈើប្រណិតសម្រាប់សាងសង់កើនឡើងខ្ពស់ដែរ។ របាយការណ៍ដដែល ក៏បានបញ្ជាក់ថា ចំពោះប្រទេសដែលលក់ឈើឲ្យចិន វិញ ភាគច្រើននៅក្នុងសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រទេសទាំងនោះរួមទាំងកម្ពុជា បាននាំចេញឈើដោយខុសច្បាប់ទៅលក់ឲ្យឈ្មួញនៅប្រទេសចិន រៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលមានតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដែរ។
ដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មឈើប្រណិតនេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានចេញសារាចរមួយ ដើម្បីបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ឈើក្នុងប្រទេស និងការនាំចេញឈើប្រណិត។ លោក ហ៊ុន សែន បានបញ្ជាក់ទៀតថា ដើម្បីអនុវត្តសារាចរនេះទៅបាន គឺត្រូវមានយន្តការព្រមព្រៀងគ្នារវាងអ្នកទិញ និងអ្នកលក់ឈើ។
ទោះជាលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីអះអាងដូច្នេះក្ដី ក៏អាជីវកម្មឈើដោយខុសច្បាប់នេះនឹងមិនថយចុះឡើយ ដោយសារមូលហេតុសំខាន់ពីរ។ ទីមួយ តម្រូវការឈើខ្ពស់របស់ចិន និងមានតម្លៃខ្ពស់។ ទីពីរ ការអនុវត្តច្បាប់នៅអន់ខ្សោយចំពោះអាជីវកម្មឈើប្រណិត។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសចិន និងប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនដូចជា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងភូមា បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងរួចជាស្រេចលើពាណិជ្ជកម្មឈើប្រណិត។
ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) លោក អ៊ូ វីរៈ មានប្រសាសន៍ថា រដ្ឋាភិបាលបានប្រកាស និងណែនាំមិនឲ្យកាប់ឈើ ឬធ្វើពាណិជ្ជកម្មឈើប្រណិត គឺជារឿងល្អ ប៉ុន្តែការហាមប្រាមរយៈកាលកន្លងមក គឺហាក់ដូចជាមិនមានប្រសិទ្ធភាពឡើយ។ លោកបញ្ជាក់ថា ភាពមិនមានប្រសិទ្ធភាពនេះអាចបណ្ដាលមកពីកត្តាជាច្រើន ដូចជាច្បាប់ និងឆន្ទៈរបស់អ្នកអនុវត្តន៍ច្បាប់ប្រឆាំងលើការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ដើម្បីការនាំចេញជាដើម។
លោកបញ្ជាក់ទៀតថា ដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មឈើដោយខុសច្បាប់ គឺមានតែការជួយជ្រោមជ្រែងពីស្ថាប័ន ឬអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនានាតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ បញ្ហាប្រឈមធ្ងន់ធ្ងរនោះ គឺភាពខ្វះខាតឆន្ទៈដែលបានក្លាយជាហានិភ័យយ៉ាងអាក្រក់មួយដល់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជា និងប្រទេសដទៃទៀតនៅអាស៊ាន។
សកម្មភាពរបស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលទាំងនោះមានតិចតួចបំផុតលើការការពារព្រៃឈើ។ សកម្មជនព្រៃឈើមួយចំនួន ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ជារឿយៗពីកងកម្លាំងរក្សាព្រៃឈើ។
បន្ថែមលើនេះ របាយការណ៍របស់ទីភ្នាក់ងារស៊ើបអង្កេតបរិស្ថានពិភពលោក ដដែល បានរកឃើញថា ឥទ្ធិពលអាក្រក់នៃការកាប់ឈើដោយខុសច្បាប់ គឺប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន បាត់បង់ចំណូលដល់ប្រទេសជាតិ និងកើនឡើងអំពើហិង្សា និងអំពើពុករលួយជាដើម។ ម៉្យាងវិញទៀត ចំណូលដែលបានមកពីការលក់ឈើខុសច្បាប់ ត្រូវបានគេយកទៅប្រើក្នុងគោលដៅបង្កជម្លោះប្រដាប់អាវុធផ្សេងៗ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសភូមា និងប្រទេសកម្ពុជា។ ក្នុងឆ្នាំ២០១២ សកម្មជនការពារព្រៃឈើ លោក ឈុត វុទ្ធី ត្រូវបានគេបាញ់សម្លាប់កំឡុងពេលដែលលោកបានស៊ើបអង្កេតការកាប់ឈើដោយខុសច្បាប់លើក្រុមហ៊ុនចិន មួយ។
ប្រទេសចិន បាននាំចូលឈើខុសច្បាប់មានចំនួនជាង ១៣លានម៉ែត្រគូប ស្មើនឹងទឹកប្រាក់ ១.៦០០លានដុល្លារអាមេរិក នៅឆ្នាំ២០០០។ ប៉ុន្តែចំនួននេះ បានកើនឡើងរហូតដល់ ៤២លានម៉ែត្រគូប ស្មើនឹងជាង ៨ពាន់លានដុល្លារ នៅឆ្នាំ២០១១ ក្នុងនោះបាននាំចូលឈើដោយខុសច្បាប់យ៉ាងហោចណាស់ជាង ១៨លានម៉ែត្រគូប ស្មើនឹងទឹកប្រាក់ជិត ៤ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។ ហើយប្រទេសដែលនាំចេញឈើប្រណិតខុសច្បាប់វិញ ភាគច្រើនមកពីអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក បាត់បង់ថវិកាប្រមាណ ១៥ពាន់លានដុល្លារ តាមរយៈការបង្កើតចំណូល និងពន្ធដារ។ ក្នុងនោះដែរ មានប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ចំនួន៥ បានរាយការណ៍ថា បាននាំចេញឈើដោយខុសច្បាប់ទៅបរទេស រួមមានប្រទេសថៃ វៀតណាម ឡាវ ភូមា និងប្រទេសកម្ពុជា។
ដំណាក់កាលនៃការនាំចេញឈើដោយខុសច្បាប់ទៅប្រទេសចិន រវាងប្រទេសប្រទេសសមាជិកអាស៊ានប្រាំ តែងតែធ្វើឡើងដំបូង គឺប្រទេសថៃ ទៅប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសឡាវ។ ហើយបន្ទាប់មក ប្រទេសនេះបានលក់បន្តទៅប្រទេសវៀតណាម មុននឹងបន្តលក់ឲ្យប្រទេសចិន៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។