ស្រ្តីជនជាតិព្នងមកពីខេត្តមណ្ឌលគិរី ឈ្មោះ ប៉ោ ឡេ តំណាងឲ្យជនជាតិដើមភាគតិចព្រៃភ្នំដែលបានចូលរួមប្រជុំ ១៥ខេត្ត-ក្រុង បានអះអាងថា បច្ចុប្បន្ន គ្មានការគោរពសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច រស់នៅតំបន់ព្រៃភ្នំឡើយ។ បើទោះបីច្បាប់ភូមិបាល ដែលមានចែងច្រើនមាត្រាការពារសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចក៏ដោយ មានជនចំណូលថ្មីនិងក្រុមហ៊ុនបានរំលោភលើច្បាប់នោះ រំលោភយកដីធ្លី រំលោភយកទីសក្ការៈរបស់ជនជាតិដើមភាគតិចព្រៃភ្នំ កាន់តែកើនឡើងៗ នាំឲ្យបាត់បង់ជំនឿនិងវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើម។
ស្រ្តី ប៉ា ឡេ រៀបរាប់ដូច្នេះថា ៖ «ខេត្តខ្លះមានប៉ះពាល់បាត់បង់ដីធ្លី បាត់បង់ប្រពៃណីក៏មាន អាខេត្តគេមានក្រុមហ៊ុនគេចូលច្រើន មានអ្នកមានអំណាចអី មានប្រាក់អីហ្នឹង ចូលបានហ្នឹង បានញុះញង់ប្រជាពលរដ្ឋឲ្យលក់ដីលក់អី ដូចថាបាត់បង់ត្រង់ហ្នឹង»។
ជនជាតិកួយមកពីខេត្តក្រចេះ លោក រស់ ហាន ជំនួយការអង្គការ IRAM បានអះអាងថា ជាលើកទី៤ហើយ ដែលជនជាតិដើមភាគតិចព្រៃភ្នំ បើកកិច្ចប្រជុំក្នុងគោលបំណងចង់ឲ្យរដ្ឋាភិបាលចេញអនុក្រឹត្យចុះបញ្ជីដីធ្លីឲ្យជនជាតិដើមភាគតិចព្រៃភ្នំ បានយកទៅអនុវត្តឆាប់ៗ។
លោកថា ជនជាតិដើមភាគតិចជាច្រើនមិនចេះអក្សរជាតិ ត្រូវគេបន្លំឲ្យផ្តិតមេដៃ ប្រគល់ដី ហើយប្តឹងគ្នា រហូតជាប់ពន្ធនាគារ២នាក់ ដោយសារជម្លោះដីធ្លី ៖ «អត់ដឹងថា គេសរសេរអី ព្រោះគាត់អត់ចេះ។ គេហៅទៅជប់លៀងអីទៅ ពេលយប់គេថា ឲ្យផ្ដិតមេដៃ ស្រាប់ដល់នេះគេសរសេរអក្សរខាងលើថា សហគមន៍ហ្នឹងបានលក់ដីឲ្យពួកហ្នឹង ដល់អ៊ីចឹងយើងតវ៉ាទាល់ថ្ងៃនេះ អត់ទាន់បានទេ»។
តំណាងអង្គការសហប្រជាជាតិការិយាល័យនៃឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមុនស្ស មានប្រសាសន៍ថា ១ឆ្នាំហើយ ចាប់ពីមានការអនុវត្តសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច វាជារឿង១ដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិជាក់លាក់របស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
សេចក្តីប្រកាសនោះ តម្រូវឲ្យរដ្ឋាភិបាលទទួលខុសត្រូវក្នុងការអនុវត្តនយោបាយជាតិ១ ដែលទទួលស្គាល់ លើកស្ទួយ និងការពារសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច។ អង្គការសហប្រជាជាតិ បន្តឃ្លាំមើលការអនុវត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅលើការគោរពសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចនោះ។
រីឯរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ លោក ស៊ឹម សុន មានប្រសាសន៍ថា ច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១ បានចែងការពារសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចច្រើនទំព័ររួចហើយ ប៉ុន្តែនៅខ្វះគោលនយោបាយជាតិរួម១ប៉ុណ្ណោះ ដែលកំពុងពិចារណា។
លោក ស៊ឹម សុន មានប្រសាសន៍ដូច្នេះថា ៖ «សួរថា ចុះបញ្ជីដីធ្លីបានធ្វើយ៉ាងម៉េចទេ? តើនៅក្នុងសហគមន៍បងប្អូនបានបង្កើតជាសហគមន៍ ហើយឬនៅ? ឧទាហរណ៍។ អ៊ីចឹងសហគមន៍ជនជាតិដើមជាតិ កួយ ជាតិទំពួន សហគមន៍មានហើយឬនៅ? មានសហគមន៍ហើយ ត្រូវមានលក្ខន្តិកៈរបស់សហគមន៍ទៀត អាហ្នឹងគឺខ្លួនយើងជាអ្នកធ្វើ»។
កិច្ចប្រជុំស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចនេះ គឺដើម្បីប្រមូលមតិរួមមួយ ឲ្យរដ្ឋាភិបាលពន្លឿនអនុក្រឹត្យចុះបញ្ជីដីធ្លី ជូនជនជាតិដើមភាគតិចព្រៃភ្នំ៕