ក្រុមអ្នកជំនាញខាងសុខភាពសាធារណៈ ឱ្យដឹងថា អត្រាស្លាប់របស់មនុស្សដោយសារជំងឺមិនឆ្លងបានកើនឡើង ខណៈដែលជំងឺឆ្លងបានថយចុះក្នុងរយៈពេល ៥ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ ជំងឺមិនឆ្លងទាំងនេះ ត្រូវបានគ្រូពេទ្យនិយាយសំដៅដល់ជំងឺទាំងឡាយណា ដែលមិនមែនបង្កឡើងដោយមេរោគ ដូចជា ជំងឺលើសឈាម ទឹកនោមផ្អែម និងជំងឺមហារីក ជាដើម។
គ្រូពេទ្យឱ្យដឹងថា ក្នុងចំណោមជំងឺមិនឆ្លងទាំងនេះ ជាពិសេស ជំងឺមហារីក ភាគច្រើនសុទ្ធតែមានកត្តាហានិភ័យមួយចំនួន។
នាយកអង្គការចលនាដើម្បីសុខភាពកម្ពុជា លោកវេជ្ជបណ្ឌិត មុំ គង់ ពន្យល់ថា មានកត្តាចម្បងបួនដែលនាំឱ្យមានជំងឺមិនឆ្លងទាំងនេះកើតឡើង ហើយក្នុងនោះ គឺមានបារី និងស្រា៖ «ជំងឺមិនឆ្លងដែលខ្ញុំរៀបរាប់មកនេះ បណ្ដាលមកពីកត្តាហានិភ័យបួន ដែលជាឫសគល់របស់វា។ ទីមួយ គឺកង្វះកាយវប្បកម្ម បានន័យថា យើងអត់សូវបានហាត់ប្រាណ ឬធ្វើចលនារាងកាយយើង។ មួយទៀត គឺរបបអាហារ មានន័យថា យើងទទួលទានអាហារដែលមានខ្លាញ់ច្រើន ស្ករច្រើន មានជាតិអំបិលច្រើន។ ប៉ុន្តែកត្តាដែលធំបង្កឱ្យមានជំងឺមិនឆ្លងមានពីរ។ ទីមួយ គឺថ្នាំជក់ និងទីពីរ គឺគ្រឿងស្រវឹង។ កត្តាពីរចម្បងនេះ គឺជាកត្តាដែលបង្កឱ្យមានជំងឺមិនឆ្លងភាគច្រើន»។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិតបន្តថា បញ្ហាថ្នាំជក់ ឬបារី បានបង្កឱ្យកើតជំងឺសរសៃឈាម និងបេះដូងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយជាពិសេស ជំងឺមហារីកសួត៖ «ការជក់បារី និងមហារីក ដែលមិនត្រឹមតែមហារីកសួតទេ គឺគ្រប់សរីរាង្គទាំងអស់។ ទីពីរ យើងនិយាយពីការជក់បារី និងជំងឺបេះដូង សរសៃឈាម។ អស់លោកប្រហែលជាធ្លាប់ដឹងថា ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល។ មនុស្សដែលមកធ្វើការជាមួយយើងធម្មតា ស្រាប់ស្អែកឡើងឮដំណឹងពីក្រុមគ្រួសារគាត់ថា គាត់ខ្យល់គ ឬក៏ស្លាក់ខ្យល់ស្លាប់នៅលើខ្នើយ កាលពីយប់មិញអីជាដើម។ នោះហើយជាជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល។ អ្នកខ្លះមិនស្លាប់ភ្លាមទេ គឺធ្វើឱ្យគាត់ពិការមួយចំហៀងខ្លួន អ្នកខ្លះពិការមួយកំណាត់ខ្លួន ដោយសារជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល។ ការជក់បារី ផ្សែងបារីធ្វើសរសៃឈាមត្បៀតខុសពីធម្មតា»។
តំណាងអង្គការសុខភាពពិភពលោក ប្រចាំកម្ពុជា លោកវេជ្ជបណ្ឌិត យ៉ិល ដារាវុធ បញ្ជាក់បន្ថែមថា ជំងឺមហារីកសួតភាគច្រើន គឺបណ្ដាលមកពីការជក់បារី៖ «មហារីកសួតវាអាចកត្តាផ្សេងៗ ការពិតវាមានកត្តាផ្សេងមែន។ ប៉ុន្តែកត្តាថ្នាំជក់ បើមានមហារីកសួត ១០០នាក់ គឺ ៩០នាក់មហារីកសួត បណ្ដាលមកពីការជក់បារី។ ១០% មកពីកត្តាផ្សេង បរិស្ថាន ហើយជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃ (emphysema) ដកដង្ហើមអត់ចេញ។ ៧៥% នៃជំងឺ emphysema មកពីការជក់បារីច្រើន។ អ៊ីចឹងតួលេខយើងមាន យើងគួរពិចារណា»។
គ្រូពេទ្យព្រមានថា ហានិភ័យពីថ្នាំជក់ មិនមែនប្រឈមតែអ្នកចុកថ្នាំ ឬអ្នកជក់បារីផ្ទាល់ទេ អ្នកហឺតផ្សែងបារីតពីអ្នកជក់ ក៏កំពុងប្រឈមខ្លាំងដែរ។
ស្របពេលដែលអ្នកជំនាញខិតខំយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះបញ្ហាសុខភាពរបស់អ្នកជក់បារី ឥឡូវនេះ អ្នកពាក់ព័ន្ធក៏កំពុងគិតគូរលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណជន ដែលមិនមែនជាអ្នកជក់បារីដែរ។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត យ៉ិល ដារាវុធ ឱ្យដឹងថា អត្រាអ្នកស្លាប់នៅលើពិភពលោកក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដោយសារការប្រើប្រាស់ផលិតផលថ្នាំជក់ ដូចជា ចុកថ្នាំ និងជក់បារី បានកើនឡើងដល់ ៦លាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៣។ លោកថ្លែងទៀតថា ប្រការព្រួយបារម្ភខ្លាំង គឺអ្នកដែលមិនចេះជក់បារីចំនួន ៦សែននាក់ ក៏បានស្លាប់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារតែស្រូបផ្សែងបារីតពីគេ៖ «តួលេខស្លាប់នៅក្នុងពិភពលោក ៦លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយអ្នកស្រូបផ្សែងបារីពីគេ។ ប៉ុន្តែ បើយើងគណនាតួលេខនៅកម្ពុជា យើងវិញ សរុបមកយើងមានប្រមាណជិតមួយម៉ឺននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ក្នុងនោះក្នុងមួយឆ្នាំបុរសត្រូវបានស្លាប់ បង្កឡើងដោយបារីថ្នាំជក់ មាន ៦.៤៤៦នាក់។ ស្ត្រីមានប្រមាណ ៣.២២៣នាក់។ នេះជាតួលេខកម្ពុជា យើងដែលបានបង្កឡើងដោយថ្នាំជក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ដូច មុំ គង់ និយាយអ៊ីចឹងថា ក្នុងមួយថ្ងៃជិត៣០»។
លោកថា ហេតុផលនេះហើយទើបនៅថ្ងៃទី២៩ មេសា សាលារាជធានីភ្នំពេញ អង្គការសុខភាពពិភពលោក និងអង្គការចលនាដើម្បីសុខភាពកម្ពុជា រៀបចំសិក្ខាសាលាផ្សព្វផ្សាយសារាចររបស់ក្រសួងសុខាភិបាល មួយដែលពង្រឹងការហាមជក់ និងបង្ហុយផ្សែងផលិតផលថ្នាំជក់ ឬជក់បារី នៅកន្លែងធ្វើការ និងកន្លែងសាធារណៈ។ សិក្ខាសាលានេះ គឺចូលរួមដោយតំណាង និងម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋាន ផ្ទះសំណាក់ សណ្ឋាគារ និងរថយន្តក្រុង ជាដើម។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត យ៉ិល ដារាវុធ បញ្ជាក់តួលេខថា ភោជនីយដ្ឋាន គឺជាកន្លែងដែលមនុស្សទូទៅត្រូវស្រូបផ្សែងបារីច្រើនជាងគេ៖ «យើងមើលការស្រាវជ្រាវឆ្នាំ២០១១ យើងមើលតួលេខដែលខ្ពស់ជាងគេ គឺភោជនីយដ្ឋាន គឺស្រូបច្រើនណាស់ ៩០%។ មណ្ឌលសុខភាពអីតិចទេ តែភោជនីយដ្ឋាន។ អ៊ីចឹង ការផ្សព្វផ្សាយថ្ងៃនេះ ខាងអាជីវករជួយពិចារណាផងថា ការជក់បារីនេះប៉ះពាល់ខ្លាំងនៅក្នុងហ្នឹង។ ប្រជាពលរដ្ឋយើងសឹងថា ៨០% ហើយ បូកទាំងអ្នកជក់បារីផង ពេលសួរគាត់ទៅ អ្នកអត់ជក់ទៀត គាត់អត់ចង់ឱ្យជក់បារីនៅក្នុងកន្លែងធ្វើការ និងភោជនីយដ្ឋានទេ។ គាត់ថាគាត់នាំកូនគាត់ទៅ សូម្បីតែគាត់នាំកូនគាត់ទៅ ក៏ចង់ឱ្យកូនគាត់ទៅបរិភោគនៅកន្លែងអត់ស្រូបផ្សែងបារីដែរ»។
លោកវេជ្ជបណ្ឌិត មុំ គង់ មានប្រសាសន៍ថា ការជក់បារីផ្ដល់ផលប៉ះពាល់ថវិកាគ្រួសារធ្ងន់ធ្ងរ៖ «ប្រជាពលរដ្ឋយើងក្នុងមួយឆ្នាំចំណាយជិត ១០០ដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក ទៅលើតែការទិញបារីជក់ទេ។ ១០០លាននេះ បើសិនយើងគិតជាអង្ករវិញ មិនចាំថាបានប៉ុន្មានឡានទេ។ ប៉ុន្តែថវិកាដែលចំណាយទៅលើការព្យាបាលជំងឺដែលកើតឡើងដោយសារការជក់បារីនេះ មានធំជាងថវិកាចំណាយទៅលើការទិញបារីឆ្ងាយណាស់។ អ៊ីចឹង គ្រាន់ទិន្នន័យបឋមពីមន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពខ្មែរសូវៀត បានប្រាប់ថា ការព្យាបាលជំងឺមហារីកមួយករណី ត្រូវចំណាយជិត ១ម៉ឺនដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិក។ មិនមែនឱ្យគាត់ជាទេ គឺសម្រាប់ពន្យារ ពីព្រោះជំងឺមហារីកដែលកើតឡើង ហើយពិបាកព្យាបាល។ ជាពិសេស ប្រជាពលរដ្ឋយើងមិនមានការពិនិត្យសុខភាពជាប្រចាំ អ៊ីចឹងពេលរកឃើញជំងឺមហារីកច្រើនតែហួសពេល»។
តំណាងភោជនីយដ្ឋានមួយចំនួនបានគាំទ្រចំពោះការហាមជក់បារីនៅតាមភោជនីយដ្ឋាន ពីព្រោះអាចជួយបញ្ចៀសការប៉ះពាល់ដល់ភ្ញៀវដទៃ ក៏ប៉ុន្តែតំណាងមួយចំនួនទៀតបារម្ភថា ការអនុវត្តមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព។
ម្ចាស់ហាងលក់កាហ្វេមួយរូប គឺលោក រ៉ូនី បញ្ចេញទស្សនៈថា ការហាមជក់បារីអាចនាំឱ្យបាត់ភ្ញៀវ៖ «ជាក់ស្ដែងនៅតាមហាងខ្ញុំ បើនិយាយរួម ភ្ញៀវសឹងតែ ៧០% ហើយ គាត់ជក់បារី។ អ៊ីចឹង បើសិនយើងហាមគាត់ យើងអាចបាត់បង់ភ្ញៀវ ជាពិសេស បើសិស្សសាលាចូលមក ដឹងតែថា បារីមួយចាន។ អ៊ីចឹងយើងពិបាកដែរ។ ទាក់ទងរឿងថា ឱ្យអាជ្ញាធរចុះទៅព្រមានអីហ្នឹង ជាក់ស្ដែងខ្ញុំថា ប្រហែលជាពិបាកណាស់។ អ្នកលក់ និងអាជ្ញាធរ ជាក់ស្ដែងស្គាល់គ្នាហើយ។ គាត់ទៅព្រមានមនោសញ្ចេតនា ជួយបិទភ្នែកបិទអីបន្តិច គឺដដែលៗ»។
ប្រធានក្រុមមេធាវី អែស.ខេ អែន ភី (SK&P) លោកមេធាវី កែវ សុខគា មានប្រសាសន៍ពន្យល់ថា ទោះជាសារាចរលេខ០០៣ របស់ក្រសួងសុខាភិបាល មិនទាន់មានការពិន័យចំពោះអ្នកជក់បំពានក្ដី ក៏សារាចរណែនាំនេះមានឥទ្ធិពលខ្លះដែរ៖ «សារាចរនេះតម្រូវឱ្យអនុវត្តវិធានការ៣ ជាលំដាប់។ ទីមួយ បើគេជក់ដោយបំពាន គឺត្រូវជម្រាបគេថា កន្លែងហ្នឹងជក់អត់បានទេ។ បើគេអត់ស្ដាប់ទេ ចូលដល់ជំហានទីពីរ សុំអញ្ជើញចេញ។ ទីបី បើថាអត់ទៀត អាហ្នឹងត្រូវជម្រាបអាជ្ញាធរហើយ។ ក្រសួងសុខាភិបាល ប្រើពាក្យថា ឱ្យអាជ្ញាធរហ្នឹងជួយអប់រំណែនាំ។ តាមពិតទៅ អប់រំណែនាំហ្នឹង គឺប្រដៅ។ ន័យហ្នឹងធ្ងន់ណាស់ គឺថា ជក់បារីខ្លួនឯងសោះ ខាងអាជ្ញាធរមកប្រាប់ហ្នឹង គឺប្រដៅហើយ»។
សារាចររបស់ក្រសួងសុខាភិបាល នេះ មានទិសដៅការពារសុខុមាលភាពពលរដ្ឋ ការពារ និងទប់ស្កាត់ការរងផ្សែងបារី ដែលបង្កឱ្យមានហានិភ័យសុខភាពអ្នកនៅជុំវិញ និងបរិស្ថាន និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ផលិតផលថ្នាំជក់៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។