អាជ្ញាធរខេត្តមណ្ឌលគិរី អះអាងថា នឹងចាប់ខ្លួនតំណាងជនជាតិដើមភាគតិចដែលដឹកនាំប្រារព្ធទិវាជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោក ដោយមិនសុំច្បាប់អនុញ្ញាតជាមុន។
ការព្រមានចាប់ខ្លួននេះ បន្ទាប់ពីអាជ្ញាធរខេត្តនេះ ហាមពលរដ្ឋមិនឲ្យសង់វេទិកាប្រារព្ធទិវាជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោកលើកទី២១ ឆ្នាំ២០១៥ ក្រោមហេតុផលថា ការរៀបចំពិធីនេះគ្មានច្បាប់អនុញ្ញាត។ ចំណែកមន្ត្រីឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សចាត់ទុកការព្រមានរបស់អាជ្ញាធរខេត្តនេះថា ផ្ទុយពីសេចក្ដីណែនាំរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
ខេត្តចំនួន ៣ នៅភាគឦសាន ដូចជាខេត្តស្ទឹងត្រែង ខេត្តរតនគិរី និងខេត្តមណ្ឌលគិរី ប្រារព្ធទិវាជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោកឆ្នាំ២០១៥ នៅថ្ងៃតែមួយ គឺនៅព្រឹកថ្ងៃទី៩ ខែសីហា ដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច។ ប៉ុន្តែការប្រារព្ធទិវានេះ ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចទាំងនោះមិនអាចធ្វើទៅបានរលូននោះទេ ក្នុងចំណោមខែត្រទាំងបីនោះ ខេត្តដែលប្រឈមការគំរាមកំហែងចាប់ខ្លួន និងរារាំងដោយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធចម្រុះ គឺខេត្តមណ្ឌលគិរី។
សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចខេត្តមណ្ឌលគិរី អះអាងថា សហគមន៍ប្រារព្ធទិវាសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោកនៅឆ្នាំនេះ មកពីគ្រប់បណ្ដាស្រុកទូទាំងខេត្តមណ្ឌលគិរី ចំនួនជាង ៥០០នាក់ ក្នុងនោះមានជនជាតិដើមភាគតិច ដូចជា ព្នង ព្រៅ គ្រឹង និងមួយចំនួនទៀតជាជនជាតិភាគតិចចាម ជាដើម។
តំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចព្នង លោក ក្រើង តុលា ចោទប្រកាន់ថា អាជ្ញាធរខេត្តមណ្ឌលគិរី មានចេតនារឹតបន្តឹងសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងបំបិទសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចដែលមានចែងក្នុងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់កម្ពុជា ទៀតផង។ លោកកត់សម្គាល់ថា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធចម្រុះជាង ១០នាក់ ប្រដាប់ដោយអាវុធ ត្រូវបានដាក់ពង្រាយដើម្បីឃ្លាំមើល និងគំរាមចាប់ខ្លួនលោក ក្រោមហេតុផលថា ការប្រារព្ធទិវានេះពុំមានច្បាប់អនុញ្ញាតជាមុន។ បន្ថែមពីលើនេះទៀត សហគមន៍ ប្រារព្ធទិវានេះ ចាប់ផ្ដើមនៅព្រឹកម៉ោង ៨:០០ និងបញ្ចប់នៅម៉ោង ២រសៀល ក្រោមកម្ដៅថ្ងៃ និងទឹកភ្លៀង ដោយសារតែកងកម្លាំងសមត្ថកិច្ចចម្រុះបានរារាំងពលរដ្ឋមិនឲ្យសង់រោងប្រារព្ធទិវានេះកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែសីហា។
លោកថា គោលបំណងសំខាន់ដែលសហគមន៍ចង់ប្រារព្ធទិវាជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោក គឺដើម្បីចង់បង្ហាញនូវទុក្ខកង្វល់ទាក់ទិនសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិចដែលកំពុងរងការរំលោភបំពាន ការបាត់បង់ប្រពៃណីវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិច ការបាត់បង់ធនធានធម្មជាតិ និងអត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិចជាដើម ដែលជាដើមចមធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវិតរស់នៅរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច៖ «ទោះជាឃាត់ ឬដាក់ខ្នោះ ដាក់គុកយ៉ាងណាក៏ខ្ញុំមិនខ្វល់ដែរ ខ្ញុំគិតថា អ្វីដែលខ្ញុំធ្វើគឺត្រឹមត្រូវ»។
ឆ្លើយតបការចោទប្រកាន់នេះ អភិបាលខេត្តមណ្ឌលគិរី លោក អេង ប៊ុនហ៊ាង អះអាងថា អាជ្ញាធរតម្រូវឲ្យសហគមន៍ត្រូវសុំច្បាប់អនុញ្ញាតជាមុនសិនមុនចាប់ផ្ដើមប្រារព្ធទិវានេះ។ ក៏ប៉ុន្តែតំណាងសហគមន៍នៅតែមិនអនុវត្តតាមសេចក្ដីណែនាំរបស់អាជ្ញាធរ ដូច្នេះអាជ្ញាធរនឹងត្រូវចាប់ខ្លួនដើម្បីអនុវត្តច្បាប់៖ «អាហ្នឹងបើធ្វើទៅបើមិនស្ដាប់បញ្ជូនទៅតុលាការកាត់ទៅ អាហ្នឹងវាខុសរបៀបម៉េច? បើគាត់ធ្វើអត់គោរពច្បាប់ គេឲ្យធ្វើច្បាប់មិនព្រមធ្វើ»។
យ៉ាងនេះក្តី មន្ត្រីសម្របសម្រួលសមាគមអាដហុក ខេត្តមណ្ឌលគិរី លោក សុក រដ្ឋា មានប្រសាសន៍ថា ទិវាសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច គឺជាទិវាអន្តរជាតិ ហើយសហគមន៍ដែលប្រារព្ធទិវានេះ គឺមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងអាជ្ញាធរខេត្តនោះទេ គឺត្រឹមតែជូនដំណឹងតែប៉ុណ្ណោះ។ លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា អាជ្ញាធរតម្រូវឲ្យសហគមន៍សុំច្បាប់អនុញ្ញាត គឺជាចេតនារារាំងបំបិទសិទ្ធិ បញ្ចេញមតិជនជាតិដើមភាគតិចដែលផ្ទុយពីគោលការណ៍ណែនាំរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ៖ «នៅមានមន្ត្រីដែលមានចរិត ផ្ដាច់ការបែបហ្នឹង សមាគមយើងខ្ញុំមានការសោកស្ដាយខ្លាំងណាស់ សូម្បីតែប្រជាពលរដ្ឋក៏ពួកគាត់មានក្តីអស់សង្ឃឹមច្រើនដែរ»។
ទោះជាយ៉ាងណា សហគមន៍អះអាងថា រហូតមកដល់ល្ងាចថ្ងៃដដែល គេពុំឃើញសមត្ថកិច្ចប្រដាប់អាវុធចាប់ខ្លួនតំណាងជនជាដើមភាគតិចនោះទេ ហើយសហគមន៍ជាច្រើននាក់កំពុងការពារពីសុវត្ថិភាពតំណាងជនជាតិដើមភាគតិចដែលដឹកនាំទិវានេះ ប្រសិនមានការចាប់ខ្លួនមែន ពួកគេនឹងត្រៀមខ្លួនដើម្បីតវ៉ា។
ចំណែកនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង នៅព្រឹកថ្ងៃទី៩ ខែសីហា នេះ សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចឃុំក្បាលរមាស ចំនួនជិត ២០០នាក់ ប្រារព្ធទិវាជនជាតិដើមភាគតិចនៅមុខវត្តពោធិ៍ការាម ហៅវត្តក្បាលរមាស ក្នុងឃុំក្បាលរមាស ស្រុកសេសាន។ ការប្រារព្ធទិវានេះ ក៏មានការចូលរួមពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានភូមិ ឃុំ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនមកពីរាជធានីភ្នំពេញ និងពុំមានការរារាំងពីកងកម្លាំងសមត្ថកិច្ចឡើយ។
តំណាងសហគមន៍ឃុំក្បាលរមាស លោក ដាំ សំណាង លើកឡើងថា គោលបំណងសំខាន់ដែលសហគមន៍ប្រារព្ធទិវានេះ គឺជាសារផ្ញើទៅកាន់រដ្ឋាភិបាល ថាសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចង់ថែរក្សាអភិរក្សធនធានធម្មជាតិឲ្យគង់វង្ស ដូចជា ព្រៃឈើ ទន្លេ និង រ៉ែជាដើម។ លោកបន្តថា សហគមន៍ជនជាតដើមភាគតិចចង់ចងក្រងឯកសារដ៏មានសារប្រយោជន៍ស្ដីពីជីវិតរស់នៅរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច និងបញ្ហាប្រឈមផ្សេងៗស្ដីពីផលប៉ះពាល់ទាក់ទិនការអភិវឌ្ឍរបស់រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្ន៖ «គឺគាត់ផ្ដោតសំខាន់ គឺរក្សាបាននូវអត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌។ ការគោរពនេះចង់បង្ហាញថា ជនជាតិដើមភាគតិចគាត់ក៏មានឆន្ទៈក្នុងការគោរពអត្តសញ្ញាណរបស់ ខ្លួន»។
ដោយឡែកនៅខេត្តរតនគីរី មន្ត្រីឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សនៃសមាគមអាដហុក លោក ឆាយ ធី ឲ្យដឹងថា តាមការគ្រោងទុក សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចបានប្រារព្ធទិវាជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន ៣កន្លែងក្នុងស្រុកចំនួនបី គឺស្រុកអូរជុំ មានពលរដ្ឋចូលរួមចំនួនជាង ៣០០នាក់ ស្រុកអណ្ដូងមាស មានពលរដ្ឋចូលរួមចំនួនជិត ៣០០នាក់ និងក្រុងបានលុង ប្រារព្ធនៅទីតាំងបឹងយក្សឡោម មានពលរដ្ឋចូលរួមចំនួនជិត ៣០០នាក់ ហើយពលរដ្ឋដែលចូលរួមភាគច្រើនគឺជាជនជាតិដើមភាគតិច ដូចជា ទំពួន ព្រៅ គ្រឹង និងចារ៉ាយ ជាដើម៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។