សវនាការសាលាក្ដីខ្មែរក្រហម ចាប់តាំងពីច័ន្ទ ទី១៥ កក្កដា អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង បានស្ដាប់សក្ខីកម្មរបស់សាក្សី ឈ្មោះ ស្ទីវ ហេដឌ័រ (Steve Heder) បន្តពីសប្ដាហ៍មុន។ សាក្សី ស្ទីវ ហេដឌ័រ ជាអ្នកស្រាវជ្រាវទាក់ទងនឹងបញ្ហាខ្មែរក្រហម ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៣។ លោកបានសរសេរសៀវភៅមួយក្បាលទាក់ទងនឹងមេដឹកនាំខ្មែរក្រហម ដែលមានចំណងជើងថា បេក្ខជន ៧រូប សម្រាប់នាំមកជំនុំជម្រះទោស។
សាក្សី ឈ្មោះ ស្ទីវ ហេដឌ័រ ត្រូវបានភាគីសួរដេញដោលអំពីព័ត៌មានបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ដែលលោកបានដឹងឮ និងតាមរយៈការស្រាវជ្រាវជាច្រើនឆ្នាំ។
ដោយឡែក សវនាការកាលពីថ្ងៃច័ន្ទ នោះដែរ សាលាដំបូងបានផ្ដល់ឱកាសដល់ភាគីសហព្រះរាជអាជ្ញា និងមេធាវីនាំមុខដើមបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណី ដើម្បីឆ្លើយតបចំពោះមេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទ នួន ជា ដែលស្នើសុំឱ្យអង្គជំនុំជម្រះទទួលយកភស្តុតាងថ្មីរបស់ខ្លួន។
កាលពីថ្ងៃទី១០ កក្កដា សប្ដាហ៍កន្លងទៅ មេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទ នួន ជា គឺលោក វីកទ័រ កូប៉េ (Victor Koppe) ដាក់សំណើសុំចំនួន៣ ទៅអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង គឺទីមួយ ឱ្យទទួលយកសារអ៊ីម៉ែល របស់អ្នកផលិតភាពយន្តទាក់ទងនឹងខ្មែរក្រហម ធ្វើជាភស្តុតាងថ្មី។ ទីពីរ ឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតបន្ថែម និងទីបី ស្នើសុំឱ្យអង្គជំនុំជម្រះកោះហៅសាក្សីជាអ្នកផលិតខ្សែភាពយន្តនោះ ឱ្យមកផ្ដល់សក្ខីកម្មដល់អង្គជំនុំជម្រះ។
នៅក្នុងការឆ្លើយតបផ្ទាល់មាត់នោះ សហព្រះរាជអាជ្ញាបានជំទាស់ទៅនឹងសំណើសុំមេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទភាគីខ្លួនជំទាស់ទៅនឹងសំណើសុំពីរក្នុងចំណោមសំណើសុំទាំងបីរបស់មេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទ នួន ជា៖ «ជាពិសេស យើងខ្ញុំជំទាស់ការស្នើសុំឱ្យទទួលយកអ៊ីម៉ែល ហើយយើងខ្ញុំសុំជំទាស់ការស្នើសុំសាក្សី ធី.ស៊ី.ដាបលយូ ៣៨២ (TCW 382) ឱ្យមកផ្ដល់សក្ខីកម្មក្នុងនាមជាសាក្សី»។
សហព្រះរាជអាជ្ញា ថ្លែងថា កាលពីលើកមុន សាក្សីរូបនេះធ្លាប់បដិសេធមិនសហការជាមួយតុលាការទេ ពេលដែលតុលាការស្នើសុំឯកសារនានាពីគាត់។ សហព្រះរាជអាជ្ញាលើកហេតុផលសម្រាប់ការជំទាស់របស់ខ្លួនថា សាក្សីរូបនេះមិនសូវមានព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធទេ ពីព្រោះគាត់គ្រាន់តែជាអ្នកផលិតវីដេអូ ប៉ុណ្ណោះ គឺមិនមែនជាអ្នកជំនាញខាងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម ឬអំពីរចនាសម្ព័ន្ធអំណាច និងគោលនយោបាយបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាទេ៖ «គាត់មិនមានគុណវុឌ្ឍិវិជ្ជាជីវៈតាមដែលខ្ញុំដឹងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម ឬចលនាខ្មែរក្រហម នោះទេ។ ជាពិសេស តាមអ្វីដែលខ្ញុំបានស្ដាប់នោះ គាត់មិនដែលបានស្រាវជ្រាវលើប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរក្រហម នោះទេ»។
សហព្រះរាជអាជ្ញាលើកហេតុផលជំទាស់ទៀតថា ជាការមិនសមស្របទេដែលយកអ៊ីម៉ែល របស់សាក្សីរូបនោះជាភស្តុតាងថ្មី នៅពេលគាត់មិនព្រមផ្ដល់ឯកសារវីដេអូ ដើម ដែលគាត់សម្ភាសជាមួយជនជាប់ចោទ នួន ជា ព្រោះឯកសារដើមនោះអាចមានព័ត៌មានជួយដល់អង្គជំនុំជម្រះ។
មេធាវីការពារក្ដី នួន ជា គឺលោក វីកទ័រ កូប៉េ ថ្លែងថា ភស្តុតាងថ្មីនោះ គឺអាចជាភស្តុតាងដោះបន្ទុកជនជាប់ចោទ នួន ជា កូនក្ដីរបស់ខ្លួន ទាក់ទងនឹងការសម្លាប់ទាហានរបប លន់ នល់ នៅទួលពោធិ៍ជ្រៃ ខេត្តពោធិ៍សាត់។
លោក វីកទ័រ កូប៉េ ជម្រាបអង្គជំនុំជម្រះថា អ្វីដែលអ្នកផលិតខ្សែភាពយន្តចង់និយាយនោះ គឺការកាប់សម្លាប់នៅទួលពោធិ៍ជ្រៃ ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់កម្មាភិបាលភូមិភាគពាយ័ព្យ ឈ្មោះ រស់ ញឹម គឺមិនមែនដោយគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមទេ ហើយវីដេអូរបស់គាត់អាចជួយដល់គ្រប់ភាគី។
មេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន គឺអ្នកស្រី អានតា ហ្គីហ្សេ (Anta Guisse) គាំទ្រសំណើសុំរបស់មេធាវីជនជាប់ចោទ នួន ជា ព្រោះថា ព័ត៌មានទាំងឡាយនៃភស្តុតាងនោះ ក៏អាចដោះបន្ទុកជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន ដែរ។
មកដល់រសៀលថ្ងៃពុធ ទី១៧ កក្កដា ជនជាប់ចោទ នួន ជា បានប្រកាសជូនដំណឹងដល់អង្គជំនុំជម្រះក្នុងសវនាការថា គាត់នឹងមិនឆ្លើយតបអ្វីតទៅទៀតទេ ព្រោះសាលាក្ដីខ្មែរក្រហមមិនបានគោរពគោលការណ៍កាត់សេចក្ដីដោយត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌៖ «ខ្ញុំសូមជូនដំណឹងថា ខ្ញុំមិនឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់ព្រះរាជអាជ្ញា និងភាគីនានានៅក្នុងតុលាការ ដែលមិនយុត្តិធម៌នេះទេ។ ក្នុងគ្រានេះ ការពិត យុត្តិធម៌ នឹងមានប្រយោជន៍ ត្រូវបានបំផ្លាញដោយតុលាការ»។
ជនជាប់ចោទ នួន ជា បញ្ជាក់ទៀតថា មូលហេតុដែលនាំឱ្យសម្រេចចិត្តបែបនេះ ក៏ព្រោះតែលោកសង្កេតឃើញថា ការប្រព្រឹត្តរបស់តុលាការចំពោះជនជាប់ចោទ និងមេធាវីការពារក្ដី បានវិវឌ្ឍន៍ពីអាក្រក់កាន់តែអាក្រក់ទៅទៀត ដោយភាពលម្អៀង ហើយធ្វើឱ្យលោកអស់ជំនឿលើតុលាការដូចជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន ដែរ៖ «ជាក់ស្ដែងដូចជាពេលថ្មីនេះ មេធាវីរបស់ខ្ញុំ ត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់មិនឱ្យសួរសំណួរជាសារធាតុ ដើម្បីដោះបន្ទុកមកលើរូបខ្ញុំនោះទេ។ នេះជាភាពអយុត្តិធម៌មួយដែលរារាំងមិនឱ្យមេធាវីរបស់ខ្ញុំបំពេញតួនាទីការពារខ្ញុំដោយពេញលេញ។ នេះជារឿងក្ដីនៃអាយុជីវិតរបស់ខ្ញុំ។ មិនមែនជាការធ្វើលំៗ ឱ្យតែឆាប់រហ័ស ដើម្បីដាក់ទោសខ្ញុំនោះទេ»។
នៅក្នុងសវនាការកន្លងមក ក្រុមមេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទ នួន ជា តែងត្រូវបានសហព្រះរាជអាជ្ញាជំទាស់ជារឿយៗ ហើយប្រធានអង្គជំនុំជម្រះបញ្ឈប់លែងឱ្យសួរដេញដោល ដោយលើកហេតុផលថា មេធាវីការពារក្ដីសួរសំណួរច្រំដែល សួរចាកប្រធាន ឬអង្គហេតុ និងប្រើប្រាស់ពេលវេលាខ្ជះខ្ជាយ។
ការរក្សាសិទ្ធិមិនឆ្លើយតបរបស់ជនជាប់ចោទ នួន ជា គឺធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន ដែលបានអនុវត្តន៍បែបនេះកន្លងមក។
ភាគីសហព្រះរាជអាជ្ញាជម្រាបជូនអង្គជំនុំជម្រះថា ករណីជនជាប់ចោទ នួន ជា ដូចគ្នានឹងករណីជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន ដែរ ដែលប្រកាន់ជំហរមិនឆ្លើយតប ហើយភាគីខ្លួនស្នើសុំឱ្យអង្គជំនុំជម្រះប្រកាសជាលាយលក្ខណ៍អក្សរចំពោះជនជាប់ចោទ អំពីអង្គហេតុ និងផលវិបាកនានា។ បញ្ហានេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីមានការជជែកអំពីការទទួលយកសក្ខីកម្មដោយមិនកោះហៅសាក្សី។
ដោយឡែក ភាគីមេធាវីនាំមុខដើមបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណីថ្លែងទៅកាន់អង្គជំនុំជម្រះថា ភាគីខ្លួនមិនភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះការប្រកាន់ជំហរមិនឆ្លើយតបរបស់ជនជាប់ចោទទេ៖ «ទោះបីជាខ្ញុំស្រឡាំងកាំងចំពោះការលើកឡើងរបស់ នួន ជា នេះ ក៏ខ្ញុំមិនភ្ញាក់ផ្អើលដែរ ព្រោះនេះជាឥរិយាបថរបស់ជនជាប់ចោទទាំងពីរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ខ្ញុំសោកស្ដាយណាស់។ ការអត្ថាធិប្បាយរបស់ខ្ញុំ គឺដូចគ្នាអ្វីដែលខ្ញុំបានលើកឡើងពាក់ព័ន្ធនឹងលោក ខៀវ សំផន។ អ៊ីចឹង គ្រាន់តែខ្ញុំចង់លើកឡើងមួយចំណុច ខ្ញុំសង្កេតឃើញថា អស់រយៈពេលប៉ុន្មាននេះមក បន្តិចម្ដងៗ មេធាវីការពារក្ដី និងជនជាប់ចោទហ្នឹង គិតថាខ្លួនជាជនរងគ្រោះ»។
ទោះជាដូច្នេះក្ដី សវនាការនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៨ ខែកក្កដា សហព្រះរាជអាជ្ញាជម្រាបជូនអង្គជំនុំជម្រះថា ខ្លួនមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងក្រុមមេធាវីការពារក្ដីជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន បានទេ ហើយថា ក្រុមមេធាវីទាំងនេះគួរតែទទួលការព្រមានដោយអង្គជំនុំជម្រះ ដោយសារតែក្រុមមេធាវីនេះធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៅក្នុងកាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ ថា ខៀវ សំផន ត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យនៅស្ងៀម។ មេធាវីការពារក្ដីលើកឡើងថា តុលាការបានស្ដាប់សាក្សី និងទទួលយកភស្តុតាងរាប់ពាន់ តែច្រានចោលការព្រួយបារម្ភរបស់មេធាវីការពារក្ដី។
សហព្រះរាជអាជ្ញាឆ្លើយតបថា ការលើកឡើងនេះខុស ព្រោះកន្លងមកមេធាវីការពារក្ដីមានឱកាសដូចគ្នានឹងសហព្រះរាជអាជ្ញាដែរ ហើយថា ជាការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការតុលាការ និងធ្វើឱ្យសាធារណជនយល់ច្រឡំលើតុលាការ៖ «ស្នើសុំឱ្យអង្គជំនុំជម្រះចេញសេចក្ដីព្រមានដល់មេធាវី គង់ សំអុន និង តាហ្គីហ្សេ (Antaguisse) និងមេធាវី វែរកិន (Vercken) ទៅដល់សាមីរបស់មេធាវីមួយរូបៗ ហើយតាមរយៈអង្គភាពគាំពារការការពារក្ដីនៃសាលាក្ដីនេះ ហើយស្នើសុំឱ្យមានការស្ដីបន្ទោស ហើយនឹងចេញឯកសារជាសាធារណៈ ចំពោះការបង្ហាញអ្វីមួយដែលនាំឱ្យមានការខឹងសម្បារពីសាធារណជននោះ»។
ក្រុមមេធាវីការពារជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន ឆ្លើយតបថា ការថ្លែងនៅក្នុងកាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ នោះ មិនមែនជាបញ្ហាថ្មីទេ គឺជាបញ្ហាដែលមេធាវីធ្លាប់លើកនៅក្នុងសវនាការកន្លងមកហើយ។ មេធាវីជាតិការពារជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន គឺលោក គង់ សំអុន ថ្លែងថា ការស្នើសុំរបស់សហព្រះរាជអាជ្ញានេះ ធ្វើឡើងប្រញាប់ប្រញាល់ពេក៖ «ប្រញាប់ពេកនោះ គឺសហព្រះរាជអាជ្ញាមិនបានសិក្សាលម្អិតទៅអត្ថបទនោះ ថាតើចំណុចណាខ្លះដែលចំណុចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅលើវិជ្ជាជីវៈ ដែលមេធាវីការពារលោក ខៀវ សំផន បានលើកឡើងនោះទេ។ ការគូសបញ្ជាក់របស់សហព្រះរាជអាជ្ញាអន្តរជាតិ ទៅលើការដែលថា ក្រុមមេធាវីលោក ខៀវ សំផន ជ្រៀតជ្រែកនៅក្នុងកិច្ចការរដ្ឋបាលរបស់តុលាការ គឺជារឿងសន្និដ្ឋានមិនត្រឹមត្រូវ ហើយជាការទាញ ដើម្បីធ្វើឱ្យមតិជាតិ មិតសាធារណៈ និងមតិអន្តរជាតិយល់ច្រឡំទៅលើអត្ថបទដែលជាការបញ្ចេញមតិរបស់ក្រុមមេធាវីលោក ខៀវ សំផន»។
លោកបន្តថា ទាក់ទងនឹងការមិនឆ្លើយតបរបស់ជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន គឺជាសិទ្ធិ និងជាការសម្រេចផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ដែលមើលឃើញបញ្ហានីតិវិធីនៅក្នុងតុលាការនេះ ហើយថា ផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ គាត់នឹងត្រូវទទួលទោស ព្រោះតុលាការមិនប្រើប្រាស់នីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមបទដ្ឋានយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ៖ «ទីនេះ មិនមែនជាកន្លែងសាធារណជនស្ដាប់នូវការសម្ដែង ឬក៏មិនមែនសាលាសម្រាប់ឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រនោះទេ វាជាការកាត់ទោស។ ដូច្នេះហើយ ការពិនិត្យទៅលើភាពហ្មត់ចត់នៃលទ្ធផល ក៏ដូចជាការទុកចិត្ត ការមានជំនឿទៅលើប្រព័ន្ធតុលាការ វាជាការសម្រេចចិត្តរបស់លោក ខៀវ សំផន ថាតើលោកអាចឆ្លើយ និងសហការជាមួយតុលាការក្នុងកម្រិតណានោះ»។
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងនៅមិនទាន់សម្រេចយ៉ាងណាទេ ចំពោះការតតាំងរបស់ភាគីទាំងពីរនេះ។ ប្រធានអង្គជំនុំជម្រះប្រកាសថា សាលាដំបូងនឹងបន្តសវនាការរបស់ខ្លួនទៀត នៅថ្ងៃអង្គារ ទី២៣ ខែកក្កដា ហើយក៏នឹងត្រូវប្រកាសឱ្យដឹងដែរ អំពីកាលវិភាគសម្រាប់ធ្វើសវនាការទៅថ្ងៃខាងមុខ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។