នៅឯខេត្តពោធិ៍សាត់ ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំមួយចំនួនបានបន្ទោសថា ការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ច្រើនលើសលប់ទៅឲ្យក្រុមហ៊ុននានាក្នុងខេត្តនេះ គឺជាកត្តាមួយបង្កឲ្យប្រជាពលរដ្ឋធ្លាក់ក្នុងភាពក្រីក្រ ការធ្វើចំណាកស្រុក និងការបោះបង់ចោលការសិក្សារបស់កូនចៅពួកគាត់។
ស្ត្រីអ្នកភូមិឈ្មោះ ឡោន ស៊ីវៃ ជាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងភូមិក្រឡាញ់ ឃុំក្បាលត្រាច តាំងពីច្រើនជំនាន់មកហើយ។ អ្នកស្រីឈរសម្លឹងមើលសកម្មភាពគ្រឿងចក្រក្រុមហ៊ុនភាពីម៉ិច ដែលបានឈូសឆាយដីព្រៃអាស្រ័យផល និងរំលំដើមឈើហូបផ្លែរបស់អ្នកភូមិបណ្ដើរ រៀបរាប់ពីមូលហេតុដែលបច្ចុប្បន្នប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនក្នុងភូមិបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅរកការងារធ្វើបណ្ដើរថា ដោយសារក្រុមហ៊ុនសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចបានហាមអ្នកភូមិមិនឲ្យចូលទៅក្នុងព្រៃដើម្បីបេះផ្លែឈើ បោចវល្លិ ដងជ័រ ឬជីកទំពាំង ដូចពីមុនទៀតទេ ហេតុនេះហើយ ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ គឺមានតែធ្វើចំណាកស្រុករកការងារធ្វើដើម្បីរកប្រាក់មកជួយគ្រួសារប៉ុណ្ណោះ។
ស្ត្រី ឡោន ស៊ីវៃ៖ «បើយើងរករបរក្នុងព្រៃបានដូចកាលពីមុនទើបយើងអាចឧបត្ថម្ភឲ្យកូនបានរៀន។ឥឡូវបើយើងទៅធ្វើការឲ្យគេមួយថ្ងៃបាន ១២.០០០ (រៀល) យើងចាយបានតែ ១ថ្ងៃអស់ទៅហើយ បានអីឲ្យកូនរៀន។ បើដូចពីមុនទៅ បេះផ្លែឈើយ៉ាងតិចក៏មួយថ្ងៃបាន ៣ម៉ឺនដែរ។ រាល់ថ្ងៃពួកក្រមុំ កំឡោះដែលបាត់ពីផ្ទះ គឺទៅស៊ីឈ្នួលគេនៅភ្នំពេញ ឬទៅថៃ អស់ពីភូមិហើយ...»។
ប្រហាក់ប្រហែលនឹងអ្នកស្រី ឡោន ស៊ីវៃ ដែរ ស្ត្រីអ្នកភូមិវ័យ ៥៨ឆ្នាំ ឈ្មោះ កែប នីម ដាក់កន្ត្រកផ្លែមៀន ព្រៃដែលគាត់ទើបតែបេះបានពីក្នុងព្រៃចុះមកដីបណ្ដើរ រៀបរាប់បណ្ដើរថា ដោយសារតែជីវភាពរបស់គាត់ខ្វះខាត ទើបកូនស្រីរបស់គាត់អាយុ ១៥ឆ្នាំដែលរៀនដល់ថ្នាក់ទី៧ហើយនោះ បានឈប់រៀន និងទៅស៊ីឈ្នួលគេនៅឯទីប្រជុំជនស្រុកក្រគរ ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាពគ្រួសារ។
គាត់បន្តថា សព្វថ្ងៃអ្នកភូមិជាច្រើនបានបញ្ឈប់កូនមិនឲ្យទៅរៀន ដើម្បីទៅស៊ីឈ្នួលឲ្យក្រុមហ៊ុន ឬធ្វើចំណាកស្រុករកការងារធ្វើ ព្រោះពួកគេគ្មានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទិញសំលៀកបំពាក់ និងផ្ដល់លុយឲ្យកូនទៅរៀនដូចពីមុនទៀតទេ៖ «បើអស់ព្រៃឈើហើយដឹងទៅរកអីទៀត។ ផ្លែឈើក៏រកមិនបាន នៅសល់តិចតួចនៅជិតភូមិ។ បើពីមុនយើងអាចទៅរករំដួលអីនៅលើភ្នំ ឥឡូវគេកាប់ឈូសឆាយអស់ហើយ។ បេះតែមួយកញ្ឆេរបានបួនប្រាំម៉ឺនអី ប៉ុន្តែឥឡូវអស់រលីងហើយ។ ក្មេងជំនាន់ក្រោយលែងស្គាល់រំដួលហើយ...»។
នៅឯតំបន់ជនបទមួយចំនួនស្ថិតក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ យុវជនវ័យជំទង់ជាច្រើនបានបោះបង់ចោលការសិក្សា ដើម្បីជួយរកប្រាក់ដោះស្រាយជីវភាពគ្រួសារ ដោយខ្លះធ្វើចំណាកស្រុក និងខ្លះទៀតទៅស៊ីឈ្នួលឲ្យក្រុមហ៊ុនភាពីម៉ិច ឬនៅតាមទីប្រជុំជននានា។
នៅក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ រដ្ឋបានផ្ដល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ឲ្យក្រុមហ៊ុនចំនួន៤ ដែលមានទំហំដីប្រមាណ ១៣ម៉ឺនហិកតារ ក្នុងនោះមានក្រុមហ៊ុនភាពីម៉ិច ក្រុមហ៊ុន តូច ហ៊ាវ អ៊ិន ខូផូរ៉េស៊ិន ក្រុមហ៊ុន យូរី សាគរ និងក្រុមហ៊ុន រតនា វិសាល។ ការផ្ដល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចដល់ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះបណ្ដាលឲ្យប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើននៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់រងផលប៉ះពាល់។
អតីតជំទប់ទី២ ឃុំក្បាលត្រាច គឺលោក ភុល ឡឹង បានទទួលស្គាល់ពីហេតុផលនៃភាពក្រីក្រ និងការធ្វើចំណាកស្រុករបស់យុវជនប្រុសស្រីក្នុងភូមិថា គឺបណ្ដាលមកពីអ្នកភូមិពុំមានព្រៃអាស្រ័យផលដូចពីមុន។ លោកថា នៅតំបន់នេះអ្នកភូមិរស់ពឹងលើស្រែចម្ការ និងការអាស្រ័យផលអនុផលព្រៃឈើ។ ឥឡូវពុំអាចអាស្រ័យអនុផលព្រៃឈើបានធ្វើឲ្យជីវភាពអ្នកភូមិជួបការលំបាក បណ្ដាលឲ្យកើតមានការធ្វើចំណាកស្រុកដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាក្រពះ។
លោក ភុល ឡឹង៖ «ពីដើមគាត់អត់ដែលទៅរកស៊ីឆ្ងាយទេ គាត់នឹកឃើញថា មុខរបរគាត់នៅជិតៗ និងងាយស្រួល។ ចូលក្នុងព្រៃតែបន្តិច គឺអាចរកបានប្រាក់មកដោះស្រាយជីវភាពបាន។ ឥឡូវមានព្រៃឯណាទៀតមានតែ ព្រៃដំឡូងរបស់ក្រុមហ៊ុនចិន ហើយគេមិនឲ្យចូលក្នុងព្រៃទេ។ អ៊ីចឹងហើយគឺគាត់ត្រូវរកស៊ីនៅទីឆ្ងាយ ដូចជាទៅថៃ ជាដើម...»។
កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣ កន្លងទៅប្រជាពលរដ្ឋមកពីស្រុកភ្នំក្រវាញ ស្រុកក្រគរ និងស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ បានលើកគ្នាទៅភូមិគ្រឹះលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នៅឯទីក្រុងភ្នំពេញ សុំឲ្យលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីជួយអន្តរាគមន៍ឲ្យអាជ្ញាធរខេត្តដោះស្រាយផលប៉ះពាល់ចំពោះពួកគាត់។
លោក ហូ សិទ្ធី នាយកខុទ្ទកាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រីក៏បានផ្ញើលិខិតមកឲ្យលោកអភិបាលខេត្តពោធិ៍សាត់ គឺលោក ខូយ សុខា ពិនិត្យនិងដោះស្រាយ។ ហើយនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ប្រជាពលរដ្ឋរាប់រយនាក់បានលើកគ្នាមកសាលាខេត្តពោធិ៍សាត់ ទាមទារឲ្យអាជ្ញាធរខេត្តជួយដោះស្រាយផលប៉ះពាល់ក្នុងបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុន សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងនេះ។
អភិបាលខេត្តពោធិ៍សាត់ គឺលោក ខូយ សុខា មានប្រសាសន៍ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរី ថា គោលដៅរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការផ្ដល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចដល់ក្រុមហ៊ុន គឺដើម្បីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រជូនប្រជាពលរដ្ឋ។ លោកថា បច្ចុប្បន្នមានប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ ៥ពាន់នាក់កំពុងបំពេញការងារជាកម្មករដាំដំឡូងឲ្យក្រុមហ៊ុនភាពីម៉ិច។ ហើយក្នុងពេលដ៏ឆាប់ខាងមុខនេះ ក្រុមហ៊ុននឹងបង្កើតរោងចក្រផលិតម្សៅមី និងរោងចក្រផលិតក្រដាសដែលអាចផ្ដល់ការងារបន្ថែម ជូនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ រាប់ពាន់នាក់ទៀត។
លោក ខូយ សុខា៖ «បញ្ហាទាំងអស់នេះវាមិនមែនជាកត្តាសត្យានុម័តនោះទេ តែវាមានកត្តាខ្លះវាជាកត្តាអត្តនោម័តិដែលយើងអាចដោះស្រាយបាន។ យើងឈរលើមូលដ្ឋានហ្នឹង ហើយអាជ្ញាធរយើងក៏ខិតខំដែរ ដើម្បីដោះស្រាយ និងសម្របសម្រួលបន្តទៅទៀត...»។
យ៉ាងនេះក្ដី អ្នកវិភាគឯករាជ្យពីបញ្ហាការអភិវឌ្ឍសង្គម លោក កែម ឡី ពន្យល់ថា ការផ្ដល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចអាចកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រជូនប្រជាពលរដ្ឋបានលុះត្រាតែគេអនុវត្តឲ្យត្រឹមត្រូវតាមគោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងអនុក្រឹត្យឆ្នាំ២០០៥។ រួមមានការអភិវឌ្ឍកសិ-ឧស្សាហកម្ម ការផ្ដល់ការងារឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបានធ្វើ មិនរងផលប៉ះពាល់ច្រើនដល់បរិស្ថាន មិនប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច សង្គមគ្រួសារ និងមិនប៉ះពាល់ដល់ដីព្រៃអភិរក្ស។
លោក កែម ឡី៖ «រឿងមួយទៀត គឺផលប៉ះពាល់ដល់វប្បធម៌នៃការធ្វើការងារ។ ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច មុននឹងផ្ដល់ឲ្យគេត្រូវរៀបចំវេទិកាពិគ្រោះយោបល់ជាក់លាក់ ស៊ីជម្រៅ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជាមួយប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ និងអាជ្ញាធរដែនដី។ ប៉ុន្តែកន្លងទៅយើងមិនដែលឃើញមានក្រុមហ៊ុនណាមួយធ្វើបញ្ហានេះទេ...»។
លោក កែម ឡី បន្តថា ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការផ្ដល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចពុំមានការសិក្សាដល់ទីជម្រៅចំពោះផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចសង្គមណាមួយចេញផ្សាយជាសាធារណៈនោះទេ។ លោកថា គេពុំអាចផ្ដល់សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចដោយយកដីអាស្រ័យផលប្រជាពលរដ្ឋ ឬដីព្រៃស្រោងដើម្បីដាំដំឡូង ឬដាំដើមកៅស៊ូនោះទេ។ ទង្វើបែបនេះ គឺជាការជំរុញឲ្យប្រជាពលរដ្ឋធ្លាក់ក្នុងអន្លង់នៃភាពក្រីក្រទៅវិញទេ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។