ក៏ប៉ុន្តែ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលបានប្រតិកម្មឆ្លើយតបវិញថា អ្នកសរសេររបាយការណ៍នោះមិនយល់ពីបច្ចុប្បន្នភាពកម្ពុជា។
របាយការណ៍របស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ប្រចាំតំបន់អាស៊ី ចុះថ្ងៃទី១២ មិថុនា បានរិះគន់យុទ្ធនាការកម្មវិធីវាស់ដីជូនប្រជាពលរដ្ឋរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ថាបង្កប់ទៅដោយអាថ៌កំបាំង អំពើពុករលួយ គំរាមកំហែង នយោបាយ និងនាំឲ្យមន្ត្រីខិលខូច និងឈ្មួញទុច្ចរិត ឆ្លៀតឱកាសយកលេសយុទ្ធនាការនេះបន្លំរំលោភយកដីពីប្រជាពលរដ្ឋដោយស្របច្បាប់កាន់តែច្រើនឡើងថែមទៀត។ ជាពិសេស សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចជាច្រើន បានបាត់ដីសហគមន៍ដែលជាដីប្រពៃណី ដូចជាដីសហគមន៍សម្រាប់ធ្វើពិធីសក្ការបូជា ដីផ្នូរសម្រាប់កប់សពជាដើម។
របាយការណ៍អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ៥ទំព័រ បានប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រហែល ៧សែននាក់ បានរងផលប៉ះពាល់ដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគលើដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ដោយសារក្រុមហ៊ុនចិន និងវៀតណាម រួមទាំងក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកមួយចំនួន ខណៈអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានចំណាយពេលពីរខែចុះមូលដ្ឋានសិក្សា និងជួបសម្ភាសប្រជាពលរដ្ឋ រួមទាំងជនរងគ្រោះដោយសារយុទ្ធនាការវាស់ដីនេះ។
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានរិះគន់ប្រធានក្រុមនិស្សិតវាស់ដីនៅស្រុកភ្នំស្រួច ខេត្តកំពង់ស្ពឺ មិនព្រមវាស់ដីឲ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលកាន់កាប់អស់ជាច្រើនដំណមកហើយ ហើយបានគំរាមចាប់ពួកគាត់ដាក់គុកទៀត បើអ្នកភូមិហ៊ានក្រោកឈរតវ៉ា។ ចំណែកនៅស្រុកមណ្ឌលសីមា ខេត្តកោះកុង ក៏មិនខុសគ្នាដែរ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានចោទថា ក្រុមនិស្សិត រួមទាំងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានថា បានគំរាមអ្នកភូមិឲ្យបង់ប្រាក់សូកប៉ាន់ជាថ្នូរ បើមិនដូច្នោះទេ ក្រុមនិស្សិតមិនវាស់ដីឲ្យទេ ហើយមានដីខ្លះត្រូវបានវាស់វែងដោយគ្មានម្ចាស់ទៀតផង។ ក្រៅពីនេះ ចំពោះអ្នកភូមិណាដែលចូលបក្សប្រឆាំង រឹតតែពិបាកសុំឲ្យក្រុមនិស្សិត ឬអាជ្ញាធរវាស់ដីឲ្យពួកគេថែមទៀត ដោយសារហេតុផលនយោបាយ។
នាយកអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស លោក ប្រែដ អាដាម (Brad Adams) ត្រូវបានរបាយការណ៍នោះបានស្រង់សម្ដីថា យុទ្ធនាការវាស់ដីនេះមានផលវិជ្ជមានបន្តិចបន្តួច តែមានផលប៉ះពាល់ច្រើន ជាពិសេសធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនបាត់ដីគ្មានអ្វីចិញ្ចឹមជីវិតបន្តទៅទៀត។
សម្រង់សម្ដីនោះសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស ដែលបកជាភាសាខ្មែរដូច្នេះ៖ «ខណៈដែលមានអ្នកខ្លះបានទទួលប្រយោជន៍ពីយុទ្ធនាការនេះ មានករណីផ្សេងៗទៀត គឺគម្រោងការមិនល្អនេះ បានបង្កើនឲ្យមានការរំលោភយកដីពីអ្នកមានអំណាច ដោយគ្មានការពារស្របច្បាប់ ឬគ្មានប្រភពធនធានសម្រាប់អ្នករងគ្រោះដែលបាត់បង់ដីក្នុងដំណើរការនេះ។ យុទ្ធនាការនេះកំពុងប្រព្រឹត្តដោយសម្ងាត់មួយ និងមានចរិតគំរាមកំហែង ហើយអង្គការឯករាជ្យនានាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យចូលទៅត្រួតពិនិត្យនូវបញ្ហាដែលកំពុងកើតឡើងទេ ហើយប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋានត្រូវបានគេគំរាមកំហែង បើហ៊ានក្រោកឡើងតវ៉ា»។
ការសិក្សានេះ ផ្ដោតលើរាជធានីភ្នំពេញ និងខេត្តពីរ ដែលមានជនរងគ្រោះដោយសារយុទ្ធនាការនេះច្រើនជាងគេ គឺនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ មានស្រុកពីរ គឺស្រុកភ្នំស្រួច ស្រុកថ្ពង និងខេត្តកោះកុង មានស្រុកមណ្ឌលសីមា។ ប្រជាពលរដ្ឋទាំងនោះប្រឈមបាត់ដី និងរងគ្រោះជាងគេ ដោយសារការរំលោភយកពីសំណាក់ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក និងក្រុមហ៊ុនចិន វៀតណាម ដែលឃុបឃិតដោយមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល មន្ត្រីទាហាន ប៉ូលិស គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងក្រុមហ៊ុនដែលស្និតបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
នៅពេលក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកភូមិណាហ៊ានក្រោកឈរតវ៉ា ត្រូវបានមន្ត្រីទាហាន ប៉ូលិស បង្ក្រាបដោយហិង្សាភ្លាមៗ ហើយចាប់ដាក់គុក ដោយរបាយការណ៍នោះបានលើករឿងទំនាស់ដីនៅបឹងកក់ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដែលធ្វើឲ្យអ្នកភូមិខ្លះបាត់ជម្រករស់នៅជាឧទាហរណ៍។
លោក ប្រែដ អាដាម បន្តថា យុទ្ធនាការវាស់ដីនេះគួរតែលុបចោល ឬក៏កែសម្រួល ព្រោះថា ធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររងគ្រោះច្រើនណាស់៖ «ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនរស់នៅចិញ្ចឹមជីវិតប្រចាំថ្ងៃអាស្រ័យដោយធនធានដីផ្ទះ ដីស្រែចម្ការរបស់ខ្លួន ចុះតើដំណើរការនេះអាចបន្តទៅទៀតម្ដេចកើត បើវាជារឿងស្លាប់រស់ដូច្នេះ»។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន លោក ខៀវ កាញារីទ្ធ បានប្រតិកម្មទៅនឹងរបាយការណ៍នោះ នៅថ្ងៃទី១៣ មិថុនា ថា អ្នកសរសេររាយការណ៍នោះមិនដឹងអំពីបច្ចុប្បន្នភាពកម្ពុជា។
យុទ្ធនាការនៃកម្មវិធីវាស់ដីជូនប្រជាពលរដ្ឋរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានចាប់ផ្ដើមនៅចុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១២។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានជ្រើសរើសយុវជនចំនួន ៥ពាន់នាក់ ជួយធ្វើកិច្ចការនេះជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយដាក់ឈ្មោះថា "វីរនិស្សិតស្ម័គ្រចិត្តសម្ដេចតេជោ" ដោយលោករំពឹងថានឹងអាចវាស់ដីបានទំហំជិត ២លានហិកតារ ជូនប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ៥សែនគ្រួសារ ដែលចំនួននេះអាចជួយកាត់បន្ថយជម្លោះដីដែលកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសបានដោយប្រសិទ្ធភាព។
ក៏ប៉ុន្តែ ផ្ទុយទៅវិញ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានរិះគន់ថា យុទ្ធនាការនេះរឹតតែធ្វើឲ្យមានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងអំពើហិង្សាទៅវិញ ហើយបានទទូចឲ្យបញ្ឈប់ បើមិនដូច្នេះទេសុំឲ្យធ្វើការកែទម្រង់កម្មវិធីនេះ ដោយស្នើឲ្យដាក់បញ្ចូលចំណុច ៤សំខាន់ គឺទី១ សុំឲ្យមានការពិគ្រោះជាសាធារណៈគ្រប់គ្រាន់។ ទី២ សុំឲ្យដំណើរការមានតម្លាភាព បើកឲ្យមានការត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃដោយឯករាជ្យ។ ទី៣ សុំឲ្យក្រុមហ៊ុនផ្ដល់សំណងសមរម្យ និងទី៤ សុំឲ្យមានការតវ៉ាដោយឯករាជ្យ។
ស្របពេលនេះដែរ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ដែលតែងតែរិះគន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មួយនេះ បានអំពាវនាវឲ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអន្តរជាតិ រួមទាំងប្រទេសផ្ដល់ជំនួយនានា ឲ្យដាក់គំនាបយុទ្ធនាការវាស់វែងដីនេះ ឲ្យធ្វើការកែទម្រង់ ធ្វើការជាអាជីព កុំឲ្យយកនយោបាយលាយឡំការងារនេះ ឬក៏សុំឲ្យរំលាយចោលយុទ្ធនាការវាស់ដីនេះ។ គេមិនទាន់ឃើញមានចម្លើយអ្វីពីបណ្ដាប្រទេសផ្ដល់ជំនួយ និងអង្គការសហប្រជាជាតិ អន្តរជាតិ ទាំងនោះនៅឡើយទេ មកទល់ពេលនេះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។