មានប្រជាពលរដ្ឋដែលមានជម្លោះដីធ្លី និងអ្នកធ្វើការពាក់ព័ន្ធបញ្ហាដីធ្លីចំនួន ២១៩នាក់ រួមទាំងព្រះសង្ឃផង បានជួបពិភាក្សាគ្នាអំពីជម្លោះដីធ្លីនៅកម្ពុជា ក្រោយពេលបោះឆ្នោតសភាឆ្នាំ២០១៣ និងរកអនុសាសន៍ជាក់លាក់ផ្សេងៗសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហានេះ។
ក្នុងវេទិកាពិភាក្សាដែលសហការរៀបចំដោយមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំច្បាប់សម្រាប់សហគមន៍ និងអង្គការសមធម៌កម្ពុជា នារាជធានីភ្នំពេញ នៅព្រឹកថ្ងៃទី១២ ធ្នូ ពលរដ្ឋដែលមានបញ្ហារឹបអូសដីធ្លី និងការបណ្ដេញចេញ ១៤ខេត្តក្រុង សុទ្ធតែបានបង្ហាញអំពីផលប៉ះពាល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគាត់ បណ្ដាលមកពីបញ្ហាទាំងនេះ ចាប់តាំងពីកណ្ដាលរាជធានីភ្នំពេញ រហូតដល់សហគមន៍ជនជាតិភាគតិចនៅតាមបណ្ដាខេត្ត។
វេទិកាពិភាក្សាគ្នានេះ គឺធ្វើឡើងស្របពេលដែលគម្រោងកំណែទម្រង់ដីធ្លីរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយមានចំណងជើងថា កម្ពុជា ដីមានជម្លោះ ដោយបង្ហាញទិដ្ឋភាពរួមអំពីឫសគល់ ទម្រង់ និងផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះ ដែលកើតមាននៅទូទាំងប្រទេស។ របាយការណ៍នេះក៏ផ្ដល់អនុសាសន៍ទៅរាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះទាំងនេះ។
មន្ត្រីសម្របសម្រួលគម្រោងកំណែទម្រង់ដីធ្លីរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក វណ្ណ សូផាត ថ្លែងថា របាយការណ៍នេះ គឺជាលទ្ធផលចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ករណីជម្លោះដីធ្លីនៅតាមបណ្ដាខេត្តចំនួន១៥។ លោកថា របាយការណ៍នេះក៏បានរកឃើញហេតុផលដែរថា ទោះបីជាសិទ្ធិដីធ្លីត្រូវបានធានា គាំពារនៅក្នុងច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិក្ដី ក៏ការអនុវត្តជាក់ស្ដែងទាក់ទងនឹងបញ្ហាដីធ្លី នៅតែមានការខ្វះខាត ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហាដីធ្លីកើតមានច្រើនឡើងនៅទូទាំងប្រទេស។
លោក វណ្ណ សូផាត៖ «គឺដោយសារតែមានអំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម និងខ្វះឆន្ទៈនយោបាយពិតប្រាកដ បានធ្វើឱ្យជម្លោះដីធ្លីរវាងពលរដ្ឋកម្ពុជា និងសម្បទានិក កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរទៅៗ ហើយរឹតតែយ៉ាប់ទៅទៀតនោះ គឺដោយសារតែប្រព័ន្ធតុលាការមានលក្ខណៈទោរទន់ទៅខាងនយោបាយ បណ្ដាលឱ្យខកខានក្នុងការផ្ដល់ដំណោះស្រាយប្រកបដោយយុត្តិធម៌ និងទាន់សភាពការណ៍ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋរងផលប៉ះពាល់»។
របាយការណ៍មួយមានចំណងជើងថា កម្ពុជា ដីមានជម្លោះ ក៏បានបង្ហាញដែរអំពីការប្រើអំពើហិង្សាលើស្ត្រី និងកុមារ ដែលបណ្ដាលមកពីជម្លោះដីធ្លី និងការបណ្ដេញចេញ ព្រមទាំងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមរបស់ពលរដ្ឋកម្ពុជា ជាពិសេស ស្ត្រី កុមារ និងជនជាតិដើមភាគតិច ហើយក៏ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានផង។
មន្ត្រីសម្របសម្រួលរឿងក្ដី កម្មវិធីដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិរបស់មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំសម្រាប់សហគមន៍ លោក អាំ សុខា ថ្លែងថា ពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសារជម្លោះដីធ្លី មានចំនួនកន្លះលាននាក់ ដោយសារការវិនិយោគឯកជនទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចពីរដ្ឋាភិបាល។ លោកថា ចំនួនអាចច្រើនជាងកន្លះលាននាក់នេះ ប្រសិនបើធ្វើការស្រាវជ្រាវទូទាំងប្រទេស៖ «ករណីដីធ្លីខ្លះ យើងឃើញអូសបន្លាយរ៉ាំរ៉ៃរយៈពេល ៥ឆ្នាំ ឬក៏យូរជាងនេះក៏មាន ដោយពុំមានការដោះស្រាយឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។ ប្រជាពលរដ្ឋនៅតែរងទុក្ខវេទនាដោយសារការដោះស្រាយមានសំណងតិចតួច មិនសមរម្យតាមតម្លៃទីផ្សារ»។
លោក វណ្ណ សូផាត បន្តថា ការត្រួតពិនិត្យលើការសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចខ្វះតម្លាភាព ដែលសម្រួលឱ្យមានអំពើពុករលួយ ហើយអាជ្ញាធរ និងអ្នកជំនួញមើលរំលងពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ លោកថា ដីសម្បទានប្រមាណ ១៦,៦% នៃផ្ទៃដីសរុប ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធូររលុង។
ទាក់ទងនឹងស្ថានភាពជម្លោះដីធ្លីនៅកម្ពុជា អ្នកវិភាគឯករាជ្យ គឺលោក កែម ឡី ផ្ដល់អនុសាសន៍នៅក្នុងវេទិកាពិភាក្សានោះថា ដំណោះស្រាយជាចម្បងមួយ គឺការពិនិត្យឡើងវិញឱ្យបានច្បាស់លាស់លើដីសម្បទានដែលរដ្ឋផ្ដល់ក្រុមហ៊ុន៖ «បើសិនជាចង់ដោះស្រាយបញ្ហាហ្នឹង ពិនិត្យសើរើលើដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់។ អ្នកណាអត់អនុវត្តច្បាប់ ឬមួយតាមអនុក្រឹត្យត្រឹមត្រូវ គឺដកយកមកវិញ។ ទីពីរ អ្នកផ្ដល់ហើយហ្នឹង ត្រូវរាជរដ្ឋាភិបាល គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងដីរដ្ឋ (មិនមែនតួនាទីសុរិយោដីទេ) តួនាទីគណៈកម្មការគ្រប់គ្រងដីរដ្ឋ ទៅពិនិត្យព្រំឱ្យបានច្បាស់លាស់ កុំប៉ះពាល់ទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សល់ប៉ុន្មានចាំឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលទទួលសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច។ អាហ្នឹងដោះស្រាយបានទីពីរ»។
ក្រៅពីនេះ វេទិកាបានផ្ដល់អនុសាសន៍ជាក់លាក់មួយ ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះដីធ្លី ដូចជា ការទូទាត់សំណងសមរម្យតាមតម្លៃទីផ្សារដល់ពលរដ្ឋ និងសុំឱ្យពាក់ព័ន្ធអាជ្ញាធរកុំគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន រាល់ការអភិវឌ្ឍត្រូវធ្វើតាមច្បាប់ និងគិតពីប្រយោជន៍ជាតិ។ ត្រូវកែប្រែច្បាប់ និងលិខិតដែលប៉ះពាល់ដីពលរដ្ឋ ដូចជា សារាចរលេខ០១ ដែលប៉ះពាល់ដីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចជាដើម៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។